Revolutionair elan van Sánchez Castillo

Als een tiran verdreven is, is dit wat mensen doen: de paleizen plunderen, de vlaggen verbranden, op de sokkels klimmen en de standbeelden eraf gooien....

Sacha Bronwasser

De Spaanse kunstenaar Fernando Sánchez Castillo (1970), die momenteel een overzichtstentoonstelling in het Stedelijk Museum Schiedam heeft, maakt sculpturen en films over die symbolen en over dat moment. Het moment dat de machthebber gevallen is en de nieuwe macht nog niet is geïnstalleerd.

In de eerste zaal van de expositie Ieder het zijne staan meer dan levensgrote beelden van leeuwen: althans, hun poten en scrotum, de rest is er afgezaagd. Ook liggen er brokstukken (afgietsels van het origineel) van het beroemde ruiterstandbeeld van Filips IV op de grond, waaronder het hoofd van de monarch en de paardenkop, aan elkaar geketend met een verroeste ketting.

Voor wie al die geamputeerde beelden niet meteen begrijpt, is het raadzaam eerst door te lopen naar de laatste zaal, waar de videofilm Rich Cat dies of Heart Attack in Chicago (2004) wordt gedraaid. Het is een sleutelwerk waarin goed duidelijk wordt dat Sánchez Castillo zijn werk met revolutionair elan maakt.

De kunstenaar maakte de film voor de Biënnale van São Paulo in 2004 en aan dat feit dankt hij zijn vreemde titel: dat is een krantenkop uit een Braziliaanse krant uit 1968, toen de militaire junta de macht greep en de gecensureerde media daar alleen over konden berichten in geheimtaal.

In de film neemt een groep jongeren een meer dan levensgrote bronzen kop (een dictator) op sleeptouw en geeft hem de behandeling die hij verdient: hij wordt van de triomfboog getakeld, in zee gegooid, door wilde honden achtervolgd, achter een auto door de woestijn gesleurd, door een pantserwagen overreden, in een akker begraven en ten slotte op zijn kop gezet om als voederbak voor een ezel te dienen. Het is het ritueel zoals we dat kennen van foto’s en journaalbeelden. Maar dan uitgesponnen, over the top. De dictator zal niet rusten, nooit, is de boodschap.

De film overtuigt doordat hijmeer is dan een registratie van die handelingen: Sánchez Castillo heeft de actie vastgelegd in cinematografische camerabewegingen, met lange rijders en shots van bovenaf, en ondersteund door stukken klassieke muziek: overwinningsmuziek. Als twee politiewagens synchroon rond en naast de bronzen kop achtjes rijden, wordt dat een spottend ballet.

Sánchez Castillo werd geboren in het Spanje van Franco; de laatste dictatuur van West Europa. Hij was 5 toen Franco overleed en zal dus weinig concrete herinneringen aan die tijd overgehouden hebben. Wel is hij opgegroeid in een land dat nog decennialang, onder de door Franco naar voren geschoven Juan Carlos, zijn koers moest veranderen en dat ging maar heel geleidelijk. Het laatste standbeeld van Franco werd pas in 2005 uit Madrid verwijderd.

Wie dat weet, ziet nog beter waar Sánchez Castillo mee wil afrekenen. Maar hij weet het algemener te maken, en verbindt zijn eigen thema’s steeds aan de plaats waar hij is. Afgelopen weekend, tijdens de Open Ateliers van de Rijksakademie waar de kunstenaar nu werkt, reed hij een bronzen adelaar rond in een open Mercedes. De adelaar is een kopie van een beeld uit de tuin van Huis Doorn, het toevluchtsoord in Nederland van de laatste Duitse keizer. De adelaar hangt ook in Schiedam, geketend en op zijn kop. Sánchez Castillo laat keer op keer zien dat de macht bevraagd moet worden. Overal en altijd.

Sacha Bronwasser

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden