Revolutionair: een highschoolfilm waarin het tienermeisje een volwaardig personage is

Regisseur Greta Gerwig kreeg het voor elkaar

Met haar tienerfilm Lady Bird heeft regisseur Greta Gerwig het genre voorgoed veranderd, zeggen critici. Een film over een ruziënde moeder en dochter in de slaperige stad Sacramento; klinkt als verplichte kost, maar blijkt een traktatie. 

Er is ‘een eerste vriendje’, ‘een eindbal in roze jurk’, en ‘een eerste keer’, maar niets verloopt volgens de traditionele filmwetten.

Greta Gerwig is dol op de zoete highschoolklassiekers van John Hughes uit de jaren tachtig, waarin tieners rondhangen bij kluisjes, verliefd worden, voor het eerst kussen, spijbelen en moeten nablijven, naar het eindbal gaan in suikerspinachtige jurken en op die manier leren hoe het leven en zijzelf in elkaar steken. Films als The Breakfast Club, of 16 Candles, of Pretty in Pink – haar favoriet.

Maar er is iets, vertelt de scenarist en regisseur van Lady Bird in een hotelkamer in Londen, wat haar dwars zit bij dat soort films. 'Als het om meisjes gaat, of jonge vrouwen, spelen romantische relaties altijd een grote rol in hun ontwikkeling. Een vriendje is het belangrijkste doel. Een relatie is op het einde hét bewijs dat het toch allemaal goed zal komen met de hoofdrolspeelster.' En dat is precies wat Gerwig (34) níét wilde in haar regiedebuut. Lady Bird, waar ze als scenarist jarenlang minutieus aan schaafde, moest anders worden, laten zien hoe het leven van een tienermeisje echt is. Er is ‘een eerste vriendje’, ‘een eindbal in roze jurk’, en ‘een eerste keer’, maar niets verloopt volgens de traditionele filmwetten.

Het resultaat is de afgelopen maanden uitgebreid bejubeld; Lady Bird won twee Golden Globes. Is dit de eerste echte feministische coming-of-age-film? vroeg de Engelse krant The Guardian zich af. De Amerikaanse website IndieWire sprak van een historische tienerfilm. Een film die de binnenwereld van tienermeisjes serieus neemt, verbaasde Time Magazine zich bijna.

Greta Gerwig: 'Het publiek heeft behoefte aan meer verschillende verhalenvertellers.'

Groente eten

Op het moment van het interview met Gerwig en hoofdrolspeelster Saoirse Ronan is net twee weken bekend dat  de film is genomineerd voor vijf Oscars: voor beste film, beste regie, beste script, beste actrice (Ronan) en beste vrouwelijke bijrol (Laurie Metcalf, die de moeder speelt).

Er zijn de afgelopen jaren meer films geweest waarin tienermeisjes uitgewerkte personages zijn’, zegt Gerwig. Ze noemt Diary of a Teenage Girl (2015), over een meisje dat opgroeit in de jaren zeventig, van scenarist en regisseur Marielle Heller en Pariah (2011), over een Afro-Amerikaans meisje dat haar geaardheid verbergt voor haar familie, geschreven en geregisseerd door Dee Rees. ‘Volgens mij is het veelzeggend dat deze films door vrouwen zijn gemaakt. En het publiek heeft behoefte aan meer verschillende verhalenvertellers. In discussies over de noodzaak van meer vrouwelijke filmmakers of over meer diversiteit in de filmwereld, wordt vaak gedaan alsof het hetzelfde is als groente eten – niet per se lekker, maar het moet. Maar kijk naar succesvolle films als Wonder Woman, Get Out en Black Panther: dat zijn geen groenten, maar roomijs. Het publiek is er dol op.'

'Sacramento is ... boerenland.'

Dat Lady Bird revolutionair wordt genoemd, wekt ook misschien de verkeerde indruk – groenten, geen ijs. Maar Gerwigs film is spitsvondig en liefdevol, een klein drama zonder veel spektakel. Het gaat over de 17-jarige Christine, die heeft besloten dat ze alleen nog maar luistert naar de door haar verzonnen naam Lady Bird. Het meisje, met pukkeltjes en slecht geverfd roze haar, zit in haar laatste schooljaar en wil na haar diploma vooral weg uit haar woonplaats Sacramento. Ze heeft echter meer ambitie dan talent, dus voor een studiebeurs komt ze niet in aanmerking en haar ouders hebben weinig geld.

Gerwig: 'Je bent volwassen, maar ook nog een kind. Dat naderende afscheid maakt alles extra intens.'

Toen Gerwig jaren geleden begon te schrijven had ze twee uitgangspunten. Allereerst: het verhaal moest zich afspelen in Sacramento. Het is de stad waar ook zij opgroeide, terwijl ze droomde van een leven tussen de kunstenaars in New York of Parijs. 'Ik hou van die plek. Sacramento is bovendien niet bepaald oververtegenwoordigd in films. Wie denkt aan Californië, denkt aan San Francisco of Hollywood. Sacramento is ... boerenland.'

De tweede pijler: het moest een film over moeders en dochters worden. Lady Bird krijgt wel een vriendje en wordt verliefd op een betweterige, broeierige bassist, maar haar gecompliceerde relatie met haar moeder is de spil van de film. Het meisje met haar grote dromen botst voortdurend met haar realistische moeder. Een verkeerd woord kan al tot ruzie leiden, zonder dat een van beiden dat lijkt te willen. Daarom koos Gerwig ervoor haar film af te laten spelen tijdens het laatste schooljaar, vlak voordat Lady Bird naar de universiteit gaat. 'Je woont nog met elkaar in huis. Je bent volwassen, maar ook nog een kind. Dat naderende afscheid maakt alles extra intens.'

Thimothée Chalamet als het vriendje van Lady Bird.

Eigen ervaringen

Hoofdrolspeler Saoirse Ronan (23) had nooit zo'n examenjaar. Op haar 9de debuteerde ze in de ziekenhuisserie The Clinic. Als 13-jarige kreeg ze een eerste Oscarnominatie voor haar rol als manipulatieve bijna-tiener in kostuumdrama Atonement (Joe Wright, 2007) – ze was een van de jongste genomineerden ooit. Haar tweede Oscarnominatie kreeg ze voor migrantendrama Brooklyn (John Crowley, 2015). Haar puberteit, kortom, bracht ze door op filmsets en ze kreeg vooral thuisonderwijs. 'Greta heeft me veel laten zien – foto's van haarzelf in die tijd bijvoorbeeld. Ik had echt iemand nodig die het allemaal had meegemaakt om me de juiste kant op te sturen.'

Lady Bird is volgens Ronan, die voor haar rol een Golden Globe won, 'het coole meisje met wie je wilt omgaan. Omdat ze zichzelf steeds beter leert kennen, is ze elke scène net weer een beetje anders.' Een jaar voordat ze gingen draaien, spraken Ronan en Gerwig elkaar vaak. 'We hadden het over onze eigen ervaringen op die leeftijd en hoe die zich verhielden tot het script. Greta moedigde de acteurs aan zo veel mogelijk van onszelf in de rol te stoppen.'

Hoe acteurs denken

Zelf was Gerwig voor Lady Bird vooral bekend als acteur. Ze speelde in zo'n 25 films, waaronder Maggie's Plan en 20th Century Women. Fladderige, besluiteloze, van de realiteit vervreemde post-pubers was ze vaak. Wat niemand zich leek te realiseren is dat zij in 2008 al eens co-regisseerde (Nights and Weekends, met Joe Swanberg) en vaak meeschreef aan de scripts. Bijvoorbeeld aan Frances Ha en Mistress America, films die zij schreef met haar partner, regisseur Noah Baumbach. 'Zijn muze' werd ze genoemd, en dat ergerde haar. 'Die films waren voor de helft van mij', zei ze in oktober in een interview met cultuurwebsite Vulture.

Haar acteerervaring was van nut bij het regisseren. Ze weet hoe acteurs denken en ze probeerde vooral een warme, veilige omgeving te creëren op de set van Lady Bird. Om de juiste sfeer op te roepen, draaide ze muziek uit John Hughes-films en droeg ze tijdens het filmen van de eindfeestscènes zelf ook een galajurk. Volgens Ronan gaf ze ook iedereen dagelijks 'een vraag van de dag'. 'Bijvoorbeeld: welke beroemde film zou je mooi moeten vinden, maar doet je stiekem niets?'

Regisseur Greta Gerwig (r) met actrice Saoirse Ronan (l). Beeld Getty Images

Gerwig vertelt hoe ze van haar eigen regisseurs leerde. Van Baumbach nam ze over dat mobiele telefoons op de set verboden zijn. 'Er is niets ergers voor een acteur om na een scène op te kijken en iemand door Facebook te zien scrollen.' Naar het voorbeeld van regisseur Mike Mills gaf ze iedereen een naambordje. 'Ik wilde het voor de acteurs makkelijker maken om de crew te leren kennen. En bovendien: iedereen doet gewoon zijn werk en iedereen is een mens, niet slechts 'degene die de microfoon vast houdt'. Het leidde tot een ongedwongen sfeer op de set die volgens Gerwig essentieel was voor het succes van Lady Bird.

De Oscarnominaties wist Lady Bird niet te verzilveren, maar Gerwig was wel als vijfde vrouw ooit genomineerd voor een regie-Oscar. Dat was voor haar het belangrijkst. 'Toen Sofia Coppola was genomineerd voor een Oscar voor beste film, regie en scenario voor de film Lost in Translation (2003), toen ik Kathryn Bigelow als eerste vrouw ooit een regie-Oscar zag winnen voor The Hurt Locker (2013), betekende dat veel voor me. Dat kan dus, dacht ik. En ik hoop dat ik voor iemand met filmplannen ook zo'n voorbeeld kan zijn.'

Geen telefoons

Lady Bird speelt zich af vlak na de eeuwwisseling, mede omdat regisseur Greta Gerwig daarmee mobiele telefoons kon vermijden. 'Tieners van nu zijn vergroeid met hun telefoon. Hun leven is daar: complete drama's spelen zich af op snapchat. Maar ik ken die sociale codes niet, dus daar kan ik ook niet goed over schrijven. Daarbij vind ik smartphones totaal niet filmisch: het filmen van nog schermen interesseert me niet.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.