INTERVIEW

Revolutie en een filmtrilogie

Walesa: Man of Hope is een film gemaakt door kameraden. Cineast Andrzej Wajda eert erin Lech Walesa. Samen stonden ze de pers te woord.

Robert Wieckiewicz als stakingsleider Lech Walesa in de film Walesa, Man of Hope.Beeld Miroslaw Sosnowski

Niemand zal ze verwarren, de regisseur en diens onderwerp. Andrzej Wajda, 88-jarige zuil van de Poolse cinema, leunt op zijn wandelstok en oogt broos, het voorovergebogen lijf weggestopt in de hoog opgetrokken broek. En dan de 71-jarige Lech Walesa: fier rechtop, hemd met korte mouwen uit de broek, de solidariteitsspeld op zijn borst fonkelend in de zon. De signatuursnor is grijs en uitgedund, maar niettemin prominent aanwezig in het gelaat van de drager, die zijn uitspraken met hoekige armbewegingen kracht bijzet. 'Zonder Wajda was ik niet de man die nu tegenover u zit. Ik zag al zijn films, ook toen ik nog elektricien was, al voor ik hem ontmoette. Wajda's films gaven ons, de arbeiders, hoop en kracht.'

De twee leerden elkaar kennen op de scheepswerf in Gdansk, bij de stakingen in 1980, en sloten een pact. De een filmde, tussen de censuur door, de ander ontpopte zich tot leider van de revolutie. Wajda: 'Toen ik de staking bezocht, stapte een van de arbeiders op me af en zei: je moet film over ons maken. Dat werd Man van IJzer.' Walesa dook op als zichzelf in dat tweede deel in Wajda's man-van-reeks, die in 1981 te Cannes werd bekroond met de Gouden Palm.

Andrzej Wajda (88) heeft na Man of Marble (1976) en Man of Iron (1981) zijn trilogie afgerond. De finale, Walesa: Man of Hope, is een biografisch portret van de jonge Walesa, die wordt gespeeld door de sterk op de oud-president gelijkende acteur Robert Wieckiewicz.

Walesa in de film is op momenten bijna een supermens, die op heroïsche wijze pendelt tussen zijn verplichtingen als gezinshoofd en stakingsleider. Toch is het realistische gehalte van de film hoog, meent Walesa. 'Zeker. De film toont perfect hoe een held zich manifesteert. Dat is goed voor de jeugd, om te zien.'

Toen Walesa bekendheid verwierf als dissident kreeg hij het regime op zijn nek en daarmee de geheime politie. De Pool heeft zich altijd fel verzet tegen latere, onbewezen aantijgingen dat hij het op een akkoordje gooide en enige tijd als informant werkte. 'In het begin was er angst, maar ik putte juist kracht uit de scherpe controle van het regime. Als mijn populariteit weer eens daalt en ik onder vuur lig, krijg ik altijd direct zin in een nieuwe revolutie.'

Humor

Gevoel voor humor is belangrijk ten tijde van een revolutie, blijkt uit de film. 'Het is niet mijn humor hoor', zegt Wajda, 'maar die van Walesa.' Die humor was soms wat boertig - Walesa zal het niet ontkennen. 'Toen ik politicus werd, besloot ik nooit saai te zijn. Ik ben geen intellectueel: mijn grappen zijn simpel. Weet je wie mijn soort humor heeft? Gorbatsjov.'

Walesa's Solidarnosc was de eerste beweging in Oost-Europa waarop de communistische partij geen grip had. Walesa: 'Ik zei altijd tegen Gorbatsjov dat de Russen in een grote truck de berg opreden om het Westen te vernietigen, toen de Polen ineens de motor wegkaapten. Kon hij om lachen.'

De filmer en politicus worden op het filmfestival van Venetië bijgestaan door twee tolken, die hun taak bemoeilijkt zien door Walesa. Hij praat gerust dwars door de vertaling heen. Zijn gebrekkige aandachtsspanne zat hem ook dwars in zijn politieke nadagen, erkent hij. 'Dan betrapten ze me met een camera in het parlement, terwijl ik kruiswoordpuzzels maakte tijdens een debat. Dat werd dan uitgezonden op televisie. Het hoort niet, maar ik ben nu eenmaal snel verveeld. Uit de film van Wajda kun je ook wel opmaken dat ik geen makkelijk karakter heb.'


Gevraagd naar zijn kijk op meer recente revoluties, zoals de Arabische Lente en de strijd in Syrië, zegt ervaringsdeskundige Walesa: 'We moeten iets nieuws bedenken, een ander systeem. De NAVO en de VN-veiligheidsraad, die stoelen op principes die ooit werkten, maar nu niet meer.' Voor Amerika heeft hij een tip. 'Dat land moet zich afvragen of het nu wel of niet die rol van politieagent van de wereld wil spelen. En zo niet, dan moet Amerika die taak uitbesteden aan Polen. Wij lossen dat zo op, daar in Syrië.' De snor krult. Onvervalste Walesa-humor.

Klacht

Bij de première op het filmfestival van Venetië sprak Walesa (links op de foto) lovend over de speelfilm die Andrzej Wajda (rechts) over hem maakte. Later bleek de Nobelprijswinnaar toch kritiek te hebben. Hij zei tegen The Washington Post dat Walesa: Man of Hope hem reduceert tot arbeider en vader, terwijl hij zo veel meer deed. Ook vond de Poolse oud-president zijn keuken onjuist verbeeld: zo rommelig was die niet.

Andrzej Wajda (R) en Lech Walesa.Beeld EPA
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden