Revalideren als in een luxe hotel

ARCHITECTUUR..

Amsterdam Hoewel Koen van Velsen tot Nederlands bekendste architecten behoort, opereert hij in de luwte. Hij doet geen moeite de aandacht van de media te krijgen – zijn bureau heeft zelfs geen eigen website. In tegenstelling tot collega’s heeft hij nooit de behoefte gehad om zijn werkveld uit te breiden in ‘opkomende’ regio’s als Oost-Europa en China. Nederland vindt hij groot genoeg.

Sterker nog, Van Velsen selecteert ook hier zorgvuldig zijn opdrachten. Hij werkt slechts aan een beperkt aantal ontwerpen tegelijk en gaat alleen in zee met opdrachtgevers die daadwerkelijk architectonische ambities hebben. Zoals revalidatiecentrum Groot Klimmendaal in Arnhem, dat hem dertien jaar geleden vroeg mee te denken over hun toekomst.

Van Velsen maakte voor hen een ontwerp dat radicaal breekt met de traditionele architectuur voor de zorgsector.

Gegeven was het prachtige, met bomen begroeide terrein van Groot Klimmendaal. Met een geweldig uitzicht over het aangrenzende landgoed Mariëndaal, maar in de loop van de jaren verrommeld door toevoeging van allerlei (bij)gebouwen. Van Velsen heeft een masterplan gemaakt dat het terrein transformeert tot een publiek toegankelijk park. De bebouwing zal worden teruggebracht tot drie centrale gebouwen, waarvan het eerste nu is opgeleverd.

Alleen al dankzij die ligging in het groen doet dit gebouw niet direct denken aan een kliniek, maar eerder aan een hotel of wellnesscomplex. Dat was ook precies de bedoeling van de architect: een gebouw maken dat zo min mogelijk associaties oproept met een traditioneel ziekenhuis.

Koen van Velsen heeft drie middelen ingezet om dat te bereiken. Allereerst heeft hij het langgerekte gebouw gecamoufleerd. Het reikt niet hoger dan de aanwezige bomen zodat het, ondanks zijn omvang, nauwelijks opvalt. De gevels van donkerbruine aluminium strips mengen met de boomstammen eromheen. En de voetafdruk is minimaal ontworpen, zodat er zo min mogelijk natuur hoefde te wijken.

Ten tweede creëerde hij ruimte voor extra functies, die ook voor buurtbewoners te gebruiken zijn, zoals een theater, fitnesscentrum, een restaurant en een zwembad. Al deze ruimten liggen op de begane grond, direct achter de entree. Ze maken dat, wanneer je het gebouw binnenloopt, je niet in een steriele, maar juist in een levendige omgeving terechtkomt.

Tot slot elimineerde Van Velsen alle elementen die de naargeestige ziekenhuissfeer oproepen – marmoleum vloeren, systeemplafonds, tl-verlichting. In plaats daarvan introduceerde hij vides, daglicht en kleur. Dit heeft niet alleen spectaculaire ruimten opgeleverd, waarvan de centrale hal het onbetwiste hoogtepunt is, maar ook een uitermate functioneel gebouw. Zo bieden de vele vides overzicht aan bezoekers en helpen de kleurvlakken op de wanden, vloeren en plafonds patiënten hun weg te vinden in het gebouw. Van daglicht en uitzicht op een groene omgeving – dankzij de patio’s en verdiepingshoge glazen puien volop aanwezig in het gebouw – is al langer bekend dat het bijdraagt aan het genezingsproces. Maar Van Velsen gaat nog een stap verder; dankzij het enorme overstek op de kop van het gebouw krijg je hier werkelijk het gevoel tussen de bomen te zweven.

Bijzonder is dat dit alles binnen het beperkte budget van de zorgbouw is gerealiseerd. Een goed voorbeeld is de uitkraging, 16,5 meter lang. Door de stalen spanten op de begane grond te plaatsen, die vanwege het theater en zwembad toch al in hoogte afweek, konden de verdiepingen erboven ‘standaard’, dus voor normale kosten, gebouwd worden.

Al jaren wordt gesproken over de noodzaak om vernieuwingen in de zorgbouw door te voeren. De liberalisering van de markt vraagt om gebouwen die klantvriendelijker zijn, beter aansluiten op hun omgeving, die flexibel in gebruik en financieel beheersbaar zijn. Toch bleven echte innovaties tot voor kort uit. Dat is nu aan het veranderen. De introductie van de Hedy d’Anconaprijs, een prijs voor ‘excellente zorgarchitectuur’ die dit jaar voor het eerst wordt uitgereikt, is daarvan een duidelijk teken. En Groot Klimmendaal is terecht genomineerd. Dit is een hoopvol voorbeeld van hoe ziekenhuizen in de 21ste eeuw eruit kunnen gaan zien.

Kirsten Hannema

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden