Renée Soutendijk: Ik snap dat er verschil is tussen zuur en kritisch

De keuzen van Renée Soutendijk

Roem, het nieuwe toneelstuk waarin Renée Soutendijk (60) speelt, komt gevaarlijk dicht bij het lot van de oudere acteur. Maar zij is voorlopig nog niet uitgespetterd.

Renee Soutendijk Foto Frank Ruiter

BN'er of anoniem door het leven gaan?

'Na veertig jaar in dit vak ben ik nu eenmaal bekend. Maar ik gebruik die status alleen om de voorstelling, film of serie waarin ik speel onder de aandacht te brengen. Zo ben ik altijd omgegaan met mijn bekendheid: aandacht vragen voor wat ik belangrijk vind. Als ik niets heb aan te prijzen, zul je mij niet aantreffen in welke krant of tijdschrift dan ook.

'Bekendheid en roem zijn ook het thema van onze nieuwe voorstelling Roem. Het gaat op een ironische manier over wat een BN'er overkomt als hij ineens ten val komt - in dit geval over een bekend acteur die uit een tv-serie wordt geschreven. Maar ook figuurlijk over het loslaten van een rol, zoals iedereen dat op z'n tijd overkomt - als je met pensioen gaat, bijvoorbeeld, of als je kinderen het huis uit gaan. Is je rol een deel van je identiteit geworden en hoe kom je daarvan los? Dat is een interessant thema dat in Roem aan bod komt.'

Narcisme of bescheidenheid?

'Acteren is een vorm van narcisme, laat ik daar helder over zijn. Het hoort bij het vak, dat vak is me lief, dus iets van narcisme zit ook in mij. Waarom zou je anders op dat podium gaan staan? Je hebt toch behoefte aan contact met het publiek. Dat er naar je gekeken wordt, is onderdeel van wat wij doen, van wat wij zijn. Maar verder heb ik weinig behoefte om in het middelpunt van de belangstelling te staan.'

Diva of gewoon gebleven?

'In Nederland stelt het divaschap niet zoveel voor: je stapt in een geleende jurk in een limousine en dan stap je er bij de rode loper weer uit. Het is een spelletje waaraan je meedoet als het nodig is. Nee, ik heb geen rare eisen, ik ben dienstbaar aan mijn vak, sta open voor nieuwe ervaringen, ben leergierig. Maar ik vind het wel prettig om aan de producent te vragen of we Roem in plaats van vijf keer per week ook vier keer kunnen spelen. Het stuk werd voor Victor Reinier geschreven, en toen ik erbij kwam, heeft Ger Thijs op mijn verzoek een verhaallijn toegevoegd, waardoor het nu gelijkwaardige rollen zijn.'

Ola Mafaalani of Ger Thijs?

'In dit geval Ger Thijs, want hij is de schrijver van het stuk waarin ik nu speel. Met Ola heb ik Borgen gemaakt en dat was een geweldig avontuur. Zeker, ze is een temperamentvolle dame, maar ik heb nog nooit iemand meegemaakt die zo gedreven en geëngageerd met haar vak bezig is als Ola. Ger en Ola zijn allebei fascinerende, talentvolle mensen met wie ik heel goed heb gewerkt.'

Spetters of De vierde man?

'De vierde man, want dat is naar mijn smaak een betere film, die voor mij persoonlijk veel heeft betekend in het buitenland. Het werd een cultfilm en is door iedereen in de filmindustrie bekeken. Daardoor heb ik veel in Amerika, Engeland en ook in Duitsland kunnen werken. Spetters is mij ook dierbaar; die film ging over de verveling van een groep jongeren, met veel bloot en nogal grove taal en scènes. Dat gaf in die tijd behoorlijk wat gedoe, met zelfs een haatcampagne tegen de film. Veel mensen waren geschokt en vonden de film smerig en vooroordeelbevestigend en zo, dat was echt ongekend en daardoor ook wel lastig. Later kwam de constatering dat Spetters zijn tijd ver vooruit was en de reacties destijds te overtrokken waren. Ik speelde het meisje van de snackbar, en in De vierde man had ik een schoonheidssalon. Allebei rollen van een femme fatale, een type vrouw dat vaak in het werk van Paul Verhoeven terugkomt.'

Monique van de Ven of Willeke van Ammelrooy?

'Zij zijn mij allebei even lief, het zijn sterke, talentvolle vrouwen, maar met Monique heb ik meer gewerkt. Wij drieën hadden de mazzel in de tachtiger jaren de gouden tijd van de Nederlandse film te hebben meegemaakt. Dat was uniek, een tijd waarin er veel aandacht was voor de Nederlandse film en weinig afleiding van andere manieren om films te bekijken, zoals Netflix. Het is natuurlijk ongekend dat de meeste films die wij maakten honderdduizenden toeschouwers trokken, soms zelfs een miljoen. Ja, van die drie ben ik degene die nog steeds regelmatig in het theater is te zien. Als je ouder wordt, is het in de film lastiger de hoofdrollen te krijgen, het gaat dan vaak om de dankbare kleinere rollen. Mede om die praktische reden is de terugkeer naar het theater goed geweest. Het afgelopen jaar was het trouwens drukker dan ooit: ik heb twee films en een serie gedraaid, Twee vrouwen een reprise van Borgen in Carré gespeeld, en nu dan dit stuk.'

Job Gosschalk of Hans Kemna, oftewel #MeToo of geen #MeToo?

'Daar ga ik niets over zeggen. Ik heb het geluk gehad dat ik nooit iets in die zin aan den lijve heb ondervonden. Het is goed dat dit naar buiten komt, maar ik vind het ook eng dat alles op één hoop wordt gegooid en er soms een heksenjacht ontstaat.'

Moordvrouw of Flikken Maastricht?

'Moordvrouw, omdat ik bij die serie van begin af aan betrokken ben geweest. Maar na vijf jaar werden mijn collega Porgy Franssen en ik eruit geschreven, want de schrijver vond het lastig een nieuwe dramatische lijn voor ons te bedenken. Eigenlijk precies zoals dat met de acteur in Roem gebeurt. Porgy ging in de laatste aflevering dood, mijn personage gaf haar functie terug omdat ze zich verantwoordelijk voelde voor dingen die niet door de beugel konden. Ik vond dat vervelend ja, want je voelt je toch afgewezen en ik had de eer liever aan mezelf gehouden. Nee hoor, ik had geen behoefte aan een psychiater. Ik kreeg ook snel daarna van RTL een rol in een andere serie. Maar je gaat wel even twijfelen: o shit, ben ik nu te oud, val ik niet meer in de doelgroep?'

Victor Reinier of Porgy Franssen?

'Victor, want wij met z'n tweeën moeten het nu doen en dat is hartstikke leuk. Ik kende hem van hier uit de buurt en het café, maar had nog nooit met hem gewerkt. Onstuimig? Haha, ja, hij heeft veel ruimte nodig, maar hij is ook een enorme schat en collegiaal, en we hebben het gezellig samen. Dat is belangrijk als je met elkaar straks zo'n zestig keer het land in moet om te spelen.'

Slechte recensies of geen recensies?

'Als ik moet kiezen, dan geen recensies. Tegenwoordig lezen de mensen alleen maar de sterretjes erboven en de kop, niet eens de recensie zelf. Ik vind dat sterrensysteem trouwens verwerpelijk. In plaats van de subjectieve mening van een recensent vind ik het belangrijker na afloop te horen wat het publiek ervan vond. Tegelijkertijd wil ik wel dat een voorstelling onder de aandacht komt. Eigenlijk zou een recensent, net als een ambassadeur, eens in de tien jaar moeten worden vervangen om mogelijke slijtage en verzuring te voorkomen. Trouwens: ik lees ook niet alle recensies. Nee, dat is niet uit dedain voor het vak van criticus, ik snap ook dat er verschil is tussen zuur en kritisch, maar als acteur ben je nu eenmaal kwetsbaar en wil je het liefst de pijn vermijden.'

Plaatsmaken voor de nieuwe generatie of doorgaan tot het allerlaatste?

'Doorgaan totdat ik denk dat het nog verantwoord is. Ik moet er niet aan denken dat ik op het toneel moet staan met een oortje waarin mijn tekst wordt gesouffleerd. Als mijn geheugen mij in de steek laat en ik die lappen tekst niet meer in mijn hoofd krijg, zou ik geen moment twijfelen en het podium vaarwel zeggen.'

De mooiste rol moet nog komen of het beste is al geweest?

'Ik haat het als mensen alleen maar terugkijken naar wat is geweest. Ik heb mooie dingen mogen doen, altijd met mijn vizier open en de blik vooruit. Ik wil mezelf blijven inspireren om ook met een veranderende maatschappij om te kunnen gaan. Ik vind het een teken van ouder worden als je niet meer met je tijd mee kunt gaan. In het begin hadden we het over narcisme, nou, in deze tijd van social media is dat nogal een onderwerp. Iedereen wil beroemd worden en liefst zo snel mogelijk, en vaak lukt dat ook nog. Maar of ze dat veertig jaar volhouden, zoals ik heb gedaan? Ik denk het niet.'

Roem van Ger Thijs door Hummelinck Stuurman Theaterproducties, vanavond première in de Leidse Schouwburg; tournee t/m 21/4.


Renée Soutendijk

1957 Geboren in Den Haag

1978 Pastorale 1943, film van Wim Verstappen

1979 Dagboek van een herdershond, tv-serie

1980 Spetters, film van Paul Verhoeven

1981 Het meisje met het rode haar, film van Ben Verbong

1982 Van de koele meren des doods, film van Nouchka van Brakel

1983 De vierde man, film van Paul Verhoeven

1986 Op hoop van zegen, film van Guido Pieters

Vanaf 1996 werkt Soutendijk veel in Duitsland, Engeland en Amerika en speelt ze in toneelstukken als Twee vrouwen en Borgen. Ze is nu te zien in Roem, een tragikomedie van Ger Thijs. Zij speelt een psychiater die in haar praktijk een beroemd acteur (Victor Reinier) ontvangt. Na twaalf jaar is hij uit een populaire tv-serie geschreven en in een identiteitscrisis beland.

Renée Soutendijk is getrouwd met regisseur Thed Lenssen; samen hebben zij twee kinderen en vier kleinkinderen.

Meer over