'Remco heeft een soort onthechtheid over zich'

Vanavond zend de publieke omroep Verloop van jaren uit, een documentaire over Remco Campert. 'Niet de Vijftigers, wel zijn vader en de oorlog. Het is een eerbetoon.'

Beeld IDFA

Een jaar lang probeerde documentairemaker John Albert Jansen door te dringen tot de binnenwereld van Remco Campert. Verloop van jaren is een buitengewoon intieme registratie van wekelijkse bezoekjes aan een Amsterdams herenhuis. Je voelt bijna de ademtocht van de broze dichter (87).

Was Remco Campert vereerd of moest hij voor het project gewonnen worden?

'Hij reageerde zoals we dat van hem kennen. Een beetje aarzelend, dat het een hele eer was. Waarop ik natuurlijk zei dat de eer geheel en al aan mijn kant lag. Laat ik zeggen dat het pleit snel beslecht was. Hij kende mijn vorige films over Hugo Claus en Wislawa Szymborska, de Poolse Nobelprijswinnares. Dat hielp.'

We leren hem kennen aan de hand van zijn gedichten?

'Ik heb een hekel aan termen als poëtisch, dan wordt het zo esoterisch. Maar de poëzie is het vehikel voor een reis door het leven, een persoonlijke geschiedenis. In dit geval is dat vooral een reis achter glas: de wereld speelt zich voornamelijk buiten af. Dat geeft de film een eigen ritme en sfeer. Het is een verhaal van weemoed, van de naderende dood, maar toch ook van wederopstanding na een ziekenhuisopname. Ik zou haast zeggen: een heuse kerstfilm.'

Daarvoor hebt u Campert een jaar lang wekelijks opgezocht?

'We kwamen meestal op dinsdag langs. Dan had hij zijn column af. En dan het liefst in de loop van de middag met het eerste glas wijn. Dan begon het leven weer een beetje te vloeien. Vervolgens de dagelijkse potjes scrabble met zijn vrouw Deborah. Scènes uit een huwelijk zijn het, hilarisch en ontroerend.'

Maar we zien hem opstaan, zich scheren in de badkamer.

'Een deel van het camerawerk is gedraaid door Jeroen Wolf, zijn stiefzoon. Als het zo intiem wordt, moet je niet met een hele ploeg zijn. Dat gold ook voor de scènes waarin je hem in dat ziekenhuisbed ziet liggen, opgenomen met een longontsteking. Ik heb er terughoudend gebruik van gemaakt, maar ben blij dat het er in zit. En natuurlijk dat getalm rond zijn typemachine 's morgens.'

Die typemachine bevestigt zijn bestaan, zoals dat in het gedicht Poëzie heet.

'Remco is geen prater. In zijn gedichten komt hij het sterkst naar voren. Poëzie als zelfportret, inderdaad. Dat werkt bij hem zeldzaam goed. De film is gemaakt in het volle besef dat het hoogstwaarschijnlijk de laatste over hem is. Dit moest een monument worden, een eerbetoon.

'Dus niet over de Vijftigers, dat is het verleden. Maar wel over zijn vader en de oorlog, omdat die in zijn geschriften nog altijd naar voren komen. Voor de rest ging het me om wat er dat jaar gebeurde. De aanslag op Zaventem bijvoorbeeld, of een bergetappe in de Tour waarnaar hij kijkt.

'Ik wilde proberen iets van het bestaande beeld te kantelen. Remco is een publiek figuur, charmant en een icoon voor velen. Nu zie je het verlegen jongetje dat zich voornamelijk uit in de poëzie.'

Poëzie is een daad (fragment)

Poëzie is een daad
van bevestiging. Ik bevestig
dat ik leef, dat ik niet alleen leef.

Poëzie is een toekomst, denken
aan volgende week, aan een ander land,
aan jou als je oud bent.

Uit: Het huis waarin ik woonde
De Bezige Bij, 1955

Enkele opnamen zijn geënsceneerd, zoals de ontmoeting met zijn dochters.

'Aanvankelijk wilden ze er niet aan meedoen. Maar toen ze hoorden hoe het verliep, veranderde dat. Cleo wilde graag een foto laten zien, die ze op het laatst van haar moeder had gemaakt. In Remco's laatste bundel staat een gedicht over haar sterfbed. Hij had die foto nog nooit gezien. In die ontmoeting zit inderdaad enig ongemak, maar die zit in hun verhouding. Niet in de enscenering.'

Was Campert tevreden met het resultaat?

'Ze waren er allebei heel erg blij mee. Een succès fou, zoals Deborah zei op de première in Tuschinski, vorige maand. Dat werd een soort reünie met de Jan Mulders en Kees van Kootens, vrienden die ik er bewust buiten heb gehouden. Hun reactie had ook anders kunnen zijn, want het komt dichtbij. Maar Remco heeft een soort onthechtheid over zich gekregen. Dat maakte het werken zo plezierig; het maakt hem niet zoveel meer uit hoe hij overkomt.'

Verloop van jaren - dichter bij Remco Campert. NPO 2, 22.55 uur.

Remco Campert bij de première. Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden