Review

Rembrandt- colleges met boeiend plot

Ook een tentoonstelling kan plot-driven zijn, en bij Rembrandt? De zaak Saul en David, de tweede expositie in de nieuwe vleugel van het Mauritshuis, behelst die plot een tamelijk eenvoudige vraag: dat schilderij met die getergd kijkende reus met tulband (Saul) tegenover die schalkse krullenbol met zijn harp (David), is dat nou wel of geen Rembrandt? Het is deze kwestie die de expositie voortstuwt, die als kapstok dient voor uitwijdingen. Zonder die plot geen tentoonstelling.

Beeld Mauritshuis, Den Haag

Het heeft antwoord heeft inmiddels in alle kranten gestaan: ja, het is een Rembrandt.

De kwestie kwam op scherp te staan in 1969. Voor die tijd was het doek (dat het moment toont net voordat Saul David met een speer probeert te doorboren) onder anderen in bezit van de kunsthandelaar Paul Durand-Ruel, via wie het eind 19de eeuw belandde bij Mauritshuis-directeur Abraham Bredius. Door diens liefdevolle bewondering kreeg het zijn statuur, tot een Duitse kunsthistoricus er een bak koud water overheen mieterde. Daarmee begon een dispuut onder kenners dat nog voortduurde toen het Mauritshuis het werk, inmiddels vergezeld door het ontmoedigende tekstbordje 'van Rembrandt en/of atelier' en door verkleurd vernis allengs onooglijker geworden, in 2007 besloot te restaureren. Geavanceerd materiaaltechnisch onderzoek - analyses van weefhoeken, verfdwarsdoorsneden, et cetera - leverde nieuwe inzichten op inzake de authenticiteit van het werk. Daarvan vormt de door directeur Emilie Gordenker gemaakte tentoonstelling de neerslag.

Emilie Gordenker, directeur van het Mauritshuis, geeft een toelichting op de tentoonstelling Rembrandt? De zaak Saul en David.Beeld anp

Irritant gelispel

Die expositie staat niet op zichzelf. Ze sluit aan bij de recente ambitie van musea om hun collectie meer openbaar te exploiteren. In het Gentse Museum voor Schone Kunsten wordt al langer op zaal Van Eycks Lam Gods gerestaureerd, en ook in het Frans Hals Museum en Museum Boijmans Van Beuningen openen deze week tentoonstellingen rond restauratie-praktijken. Zulke projecten wegzetten als beroepsdeformatie is even verleidelijk als gemakzuchtig. Het genereren van kennis heeft altijd tot de kerntaken van musea behoord, alleen kent die kennis hier een niveau van gedetailleerdheid die voorheen voorbehouden was tot de catalogus. Wat daarbij op de loer ligt is academische dufheid. Die dient voorkomen te worden. Vandaar zo'n plot.

In het Mauritshuis werkt dat behoorlijk goed. Rembrandt? De zaak Saul en David bestaat uit Rembrandts beroemde schilderij plus vergelijkbare werken van voorgangers en leerlingen (Willem Drost, Lucas van Leyden), alsmede vier compartimenten met touchscreens en videoschermen waarop evenzovele minicollege's worden gegeven: hoofd Educatie Epco Runia, soepel in een donkerblauw pak en met een mooie grijs doorgeschoten baard, leidt een gezelschap van voornamelijk vrouwen langs de waarderingsgeschiedenis, iconografie, het oorspronkelijke formaat en de toeschrijving van het schilderij.

Punt van kritiek: het irritante gelispel dat opklinkt uit vier video-schermen die tegelijk aanstaan. Daar moeten ze bij het Mauritshuis echt iets op vinden.

De tentoonstelling Rembrandt? De zaak Saul en David.Beeld anp

Serie

Verder: knap werk. De opbouw is effectief, de toon aangenaam, de stof boeiend. Het is aardig om te ontdekken dat Rembrandts doek ooit in stukken werd gezaagd en dat bij de hereniging het gat boven Davids hoofd vervolgens werd opgevuld met een fragment uit een kopie van een schilderij van Van Dyck. Net zoals het aardig is om te leren dat het doek in twee fasen tot stand kwam en dat het gordijn waaraan Saul zijn oog droogt toch echt een vondst van Rembrandt was, en niet van een of andere dilettant. Ook aardig: de vele overwegingen die meespelen in het restauratieproces. Kunsthistorici zijn soms net fabeldieren: deels detective, deels advocaat, deels het knechtje van de schilder - deze presentatie brengt iets van de kwintessens van het vak over.

Een presentatie die zich trouwens prima tot serie laat uitbouwen. Elke twee jaar een aflevering, zoiets. Met onderzoeken naar, ik noem maar iets, De stier van van Paulus Potter of De bewening van Rogier van der Weyden. Zonder gelispel, maar met Runia als presentator. Met grijzende baard, dat spreekt.

Recensie Rembrandt? de Zaak Saul en David Mauritshuis, Den Haag. T/m 13/9.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden