‘Rembrandt bracht voorstelling in overeenkomst met verhaal’

‘Als je 17de-eeuwse criteria waarmee Rembrandts kwaliteit werd aangeduid loslaat op dit schilderij, dan wordt duidelijk waarom het in die tijd als Rembrandt-schilderij werd geaccepteerd’, zegt promovenda Anna Tummers. Juist op die elementen in het schilderij werd bij de afschrijving in 1989 nauwelijks gelet.

‘Het gaat om het gezicht van de hoofdfiguur Jonathan, de uitdrukking van emotie, de achtergrondscène waarop Jeruzalem is verbeeld en de manier waarop met licht en kleur ruimte en hiërarchie in de voorstelling is aangebracht.’ Daarnaast zag Tummers nog een 17de-eeuws kunstcriterium dat typisch was voor Rembrandt in dit schilderij uitgebeeld: eygentlickheyt. ‘Dat betekent dat de voorstelling in overeenkomst is met de aard van het verhaal. Dus een dramatisch verhaal vraagt om een dramatische verbeelding.’ In dit geval laat de combinatie van rijke kleding en de kwetsbare houding van David volgens Tummers zien hoe intelligent Rembrandt het Bijbelse verhaal heeft doordacht en uitgevoerd. David valt huilend in de armen van Jonathan, die zijn leven heeft gered omdat hij de jonge David tijdig heeft gewaarschuwd dat Jonathans vader Saul hem wilde vermoorden.

Unieke case-studie

Het schilderij was een ‘unieke case-studie’ voor Tummers’ promotie, omdat de herkomst sinds het ontstaan van het schilderij bekend is. ‘We weten op elk moment van wie het was.’ De vroege eigenaren waren gerenommeerde verzamelaars die het werk doorverkochten voor prijzen die erop wijzen dat het als Rembrandt werd gezien. De eerste eigenaar, Laurens van der Hem, was tijdgenoot van Rembrandt. ‘We kunnen net niet bewijzen dat ze vrienden waren, maar ze hadden veel kennissen gemeen, onder wie kunstliefhebber Cosimo III de’Medici uit Florence’, zegt Tummers.

Ernst van de Wetering, leider van het Rembrandt Research Project, heeft in zijn recente tentoonstellingscatalogus The Complete Rembrandt het schilderij als Rembrandt opgenomen en afgebeeld. Hij heeft echter deze nieuwe toeschrijving nog niet beargumenteerd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden