Reizen door Borneo

Voetspoorreizen zijn een populair genre binnen de reisliteratuur, en dat is begrijpelijk genoeg. De tijd dat een reisverslag een min of meer willekeurige opsomming van gebeurtenissen en bevindingen mocht zijn, omdat bijna alles nieuw en onbekend dus interessant was, ligt een eeuw achter ons....

HANS BOUMAN

Een reisverhaal moet sinds jaar en dag een thema hebben, en het volgen van een voetspoor is daarvan een bruikbaar voorbeeld. Het verschaft de reiziger een referentiepunt, een historisch perspectief dat zijn waarnemingen reliëf geeft. Uiteraard maakt het daarbij nogal uit wiens voetspoor men volgt en wat die vroegere reiziger over (of naar aanleiding van) zijn reis te boek heeft gesteld.

In Dwars door Borneo (Atlas; ¿.49,50) volgt Volkskrant-journalist Cees Gloudemans het spoor van zijn in 1979 overleden oom Martien, die lange tijd als missionaris werkzaam was op verschillende plaatsen in Borneo en tussen 1934 en 1938 een viertal grote reizen op het eiland ondernam. Als hij na de dood van zijn oom in het bezit komt van diens archief (en het door omstandigheden pas in 1991 daadwerkelijk leest), komt Gloudemans al snel tot de onvermijdelijke conclusie: hij moet en zal 'Toean Glou' achterna.

Dwars door Borneo is de vrucht van meerdere reizen en een verblijf van in totaal twintig weken op Borneo. Bovendien heeft Gloudemans zich uitvoerig gedocumenteerd, aan de hand van het archief van zijn oom, de meest uiteenlopende Borneo-literatuur, variërend van Redmond O'Hanlon en A.W.Nieuwenhuis, en archiefmateriaal van de paters-kapucijnen en het bisdom Banjarmasin.

Toch ontleent het boek zijn charme niet zozeer aan zijn gedegen achtergronden en het voetspoor van de eigenzinnige, soms een tikje driftige Toean Glou, maar vooral aan Gloudemans' eigen observaties, ontmoetingen en bevindingen. De nauwgezetheid waarmee hij de voetsporen, beweegredenen en werkzaamheden van zijn oom uitpluist, is respectabel, maar lijkt vooral besteed aan lezers met een bovengemiddelde belangstelling voor de katholieke missie in Nederlands-Indië.

De boeiendste hoofdstukken en fragmenten in Dwars door Borneo - en die zijn talrijk genoeg - hebben vaak geen enkele relatie met Toean Glou. Die over de transmigratie, de houtkap en de rehabilitatie van de orang-oetang bijvoorbeeld. Of over de Camel Trophy en een barre tocht per Huey-helikopter ('het zwaarste kaliber Vietnam-veteraan') boven het Meratus-gebergte. Misschien vindt Gloudemans dat achteraf stiekem zelf ook wel. Aan het slot zijn boek besluit hij het laatste stuk van zijn voetspoorreis voor gezien te houden en een Dajak-feest bij te wonen. 'Een juiste beslissing', oordeelt hij zelf. De lezer sluit zich daarbij aan.

Hans Bouman

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden