Reis langs letters, beelden en papier

22 schrijvers en publicisten leverden een tekstbijdrage. Zes illustratoren en zes fotografen maakten daar beeld bij. 26 ontwerpers goten de combinaties van tekst en beeld in 28 katernen....

Het resultaat is Boekwerk – 28 katernen van het wereldboek, een indrukwekkende staalkaart van druktechnieken en teksten over drukwerk; een reisgids door de wereld van het boek, met proza, poëzie, essays en interviews.

Martin Veltman, van oorsprong letterzetter, kreeg het idee voor Boekwerk tweeënhalf jaar geleden, toen hij bij een ontmantelde drukpers stond. Hij riep de hulp in van schrijver/filmmaker Frans Lasès. Samen stelden ze lijstjes op, allereerst van schrijvers. Kees van Kooten was druk, Harry Mulisch bedankte vriendelijk, maar verder reageerde bijna iedereen positief. Vervolgens werden er vormgevers benaderd – jong en oud, net afgestudeerd en zeer ervaren. Die konden nóg minder betaald krijgen dan de schrijvers, voor wie een bescheiden subsidie was losgepeuterd. ‘Te genant voor woorden eigenlijk’, aldus Martin Veltman, maar de meesten deden toch mee.

En hoe.

Gerrit Komrij schreef Baboesjka, over een verzamelaar die zijn 20 duizend ansichtkaarten bewaart in 100 dozen. Ontwerper René Knip verdeelde het verhaal over 56 genummerde kaartjes, die door de lezer van een groot kartonnen vel kunnen worden gepeuterd (het vel is goed geperforeerd). Een tweede vel bevat de gebruiksaanwijzing en de bouwplaat voor een kartonnen doosje, waarin de kaarten opgeborgen kunnen worden.

Een interview met twee bedrukkers van de onderste stroken van theateraffiches is opgemaakt op afficheformaat. De eerste alinea van een essay over de veranderende taal werd door Janno Hahn gegoten in de vorm van een Letraset wrijfletters. Door letters weg te wrijven kan de lezer het verhaal zelf ook weer veranderen.

Max Kisman illustreerde een van de laatste gedichten van de vorig jaar overleden Adriaan Jaeggi. Joost Pollmann schreef een verhaal over de opkomst van de wereldstrip, Peter van Dongen tekende er een prent bij, die in zeefdruk werd gedrukt, en vervolgens werd gelijmd in een katern waarin talrijke tekstballonnetjes zijn gelaserd.

Stansen, laseren en scheuren, rillen en vouwen, steendruk en irisdruk – alles kon, als het maar naar een formaat van maximaal 30 bij 40 centimeter gevouwen kon worden, zodat de bijdrage in de speciaal ontworpen cassette kan worden opgeborgen. De litho bij een tekst van Naema Tahir, ‘De Koran in mijn leven als vrouw’ bepaalde de oplage op 500. De zeven drukgangen werden als gescheiden vormen op lithostenen getekend en handmatig gedrukt. Illustratrice Sylvia Weve en de vrijwilligers in het Nederlands Steendrukmuseum in Valkenswaard waren er zeven dagen zoet mee.

Om hun bijzondere project toch op grotere schaal te kunnen verspreiden, besloten Veltman en Lasès een reproductie te laten maken van het Boekwerk: een Bulkboek in een oplage van vijfduizend. Die is niet alleen een stuk goedkoper, hij heeft als voordeel dat hij wél in de boekenkast past.

Jan Pieter Ekker

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden