InterviewXavier Dolan

Regisseur Xavier Dolan: ‘Ik verbaas me altijd over regisseurs die zeggen geen recensies te lezen’

Ook het Canadese filmwonderkind Xavier Dolan wordt ouder (31!), maar niet zekerder. En vatte zijn verwondering over seksualiteit en masculiniteit in zijn vriendenfilm Matthias et Maxime

Xavier Dolan.Beeld Shayne Laverdiere / Filmdepot

‘Het is gek’, zegt Xavier Dolan, meer tegen zichzelf dan tegen z’n toehoorders, in een strandtent in Cannes. ‘Als twintiger is me zo vaak gezegd dat ik te veel was, dat ik te veel deed, dat mijn films te luid waren, te kleurrijk, te intens of te schreeuwerig. Nu besloot ik iets kalmers te maken, gepolijst, teder, en heb ik zélf de indruk dat het niet genoeg is.’

Het is mei 2019 en de 31-jarige regisseur, net wakker na een late premièrenacht van zijn achtste speelfilm Matthias et Maxime, schudt het hoofd met warrig haar. ‘Dat zegt mijn gevoel: dat de film niet genoeg indruk maakt.’

Dat blijkt niet uit de eerste respons van de critici: Dolans nieuwe vriendengroepdrama over (prille) dertigersdilemma’s, fluïde masculiniteit en gesmoorde seksualiteit oogst waardering op het festival. Een minder barokke en meer ingetogen, maar beslist op het gemoed werkende film van de Canadese specialist in gekwelde moeders en zoekende zonen (J’ai tué ma mère, Mommy). 

Het dubbeltalent speelt zelf weer een zoekende zoon, Maxime uit de titel. Die wil verkassen van Montreal naar Melbourne, weg van z’n tot nog toe richtingloze leven en verslavingsgevoelige moeder (Anne Dorval, Dolans vaste filmmoeder). Maar de moeder-zoonstrijd dicteert ditmaal niet de film, die handelt over Maximes relatie met Matthias, een vriend die het leven (carrière, huis, vaste vriendin) wél op orde lijkt te hebben. Ooit speelde er iets tussen de twee. Als Matthias’ zusje het tweetal strikt voor haar kunstzinnige filmschoolproject en opdraagt even voor de camera met elkaar te zoenen, wringt de kus zich tussen Maximes geplande vertrek en Matthias’ geordende bestaan.

‘Het zijn mijn echte vrienden, de acteurs in de film’, zegt de regisseur en acteur. ‘Dit is een eerbetoon aan mensen van wie ik écht houd, al spelen we wel een rol, dit is niet onze vriendengroep of ons verhaal. Die vrienden zijn allemaal professionele acteurs. Ik ken ze al lang, eentje zelfs al sinds we 8 waren en als kindacteur werkten. Ik voelde me vaak eenzaam toen ik begin 20 was en heel druk met mijn carrière. De liefde van het publiek of de waardering van de kritiek was nooit gegarandeerd, hun vriendschap was dat wel.’

Xavier Dolan in Matthias et Maxime (2019)Beeld filmstill

Dolans personage heeft een grote wijnvlek in het gezicht. ‘Littekens en moedervlekken hebben me altijd gefascineerd. Ik vind ze mooi, maar de dragers zelf ervaren het soms als lelijk, iets wat hun leven moeilijker maakt. Voor de vrienden van Maxime heeft die vlek nauwelijks nog betekenis: ze zien ’m eigenlijk niet, het is niks bijzonders. Dat zegt iets over die groep vrienden, over hoe vertrouwd ze met elkaar zijn. Door mijn vrienden voelde ik me beter over mijn onzekerheden, dingen die me soms lelijk lieten voelen of waardoor ik van mezelf walgde.’

Dolan, vaak bejubeld om zijn barokke en emotionele filmstijl, weet wat het is om te worden neergesabeld. Zijn diepgekoesterde wens om met meer budget (35 miljoen dollar) te werken en een vermaarde Engelstalige cast (onder anderen Natalie Portman, Susan Sarandon en Kit Harrington) kwam uit, maar The Death and Life of John F. Donovan (2018) stelde zo teleur, dat het soaperige drama over een kindacteur en diens adoratie voor een oudere Hollywood-collega zelfs nauwelijks werd uitgebracht in de bioscoop.

‘Voel ik nu de druk?’, zegt de regisseur. ‘De verwachtingen? Ja. Daar had ik vroeger geen last van, toen ging het makkelijker, maar ik ben op een punt beland waarop ik vleierij én kritiek door de afvoer moet spoelen. Dat is de enige manier waarop ik me weer vrij kan voelen. Dat is moeilijk voor mij. Ik ben altijd geïnteresseerd geweest in wat mensen denken – hoe kan ik dat niet zijn? Wat ik las, over mijn werk, heeft me altijd gevormd. Ik verbaas me altijd over regisseurs die zeggen géén recensies te lezen. Als je dat niet doet, hoe weet je dan wat mensen echt van je werk vinden? Het bezwaart me als ik zelfs tijdens het draaien denk: wat zullen ze dit keer zeggen? Daarom wil ik als dertiger voorlopig even acteren.’ (Dolan speelt een hoofdrol in Comédie humaine, een nieuwe boekverfilming van de Franse cineast Xavier Giannoli)

Matthias et Maxime gaat ook over mannelijkheid, en wat die term vandaag de dag nog inhoudt. ‘Voor mij is dat een interessant onderwerp. Ik heb mijn leven als twintiger doorgebracht met mannen die niet wisten hoe ze zich moesten definiëren als man. En die, denk ik, bang waren om nieuwe richtingen te proberen. Mannen die van zichzelf dachten dat ze heteroseksueel waren, maar dat misschien niet waren of eigenlijk wilden verkennen. Soms weerhoudt iets je, schrikt het je af. De generatie na mij heeft daar minder last van, merk ik.’

Dolan lacht. ‘Ik voel me nog jong, maar ben duidelijk niet meer de jongste. Ik heb recent wat avontuurtjes gehad met jongere heteroseksuele mannen. Nou ja, jonger: er zat een paar jaar tussen. Hoe vrij zij zich voelen, is een wereld van verschil met mijn generatie. Matthias en Maxime zijn bang voor die vrijheid. Wat zegt dat over ze? En over hun kijk op mannelijkheid?

‘Het is in mijn film niet de samenleving die ze dwarszit, die is vrij en liberaal. Niemand zal over ze oordelen. Het is hoe ze zichzelf zien, dáár zit de pijn. Kun je herdefiniëren wie je bent; wie je dacht te zijn?’

Prijzenregen

Is er een andere 31-jarige regisseur op aarde die zo’n omvangrijk oeuvre bezit als Xavier Dolan (nu al acht speelfilms) en zoveel succes oogstte op ’s werelds voornaamste filmfestivals? Vermoedelijk niet. De prijzen die hij al vergaarde op het filmfestival in Cannes: de Grote juryprijs (voor Juste la fin du monde, 2016 ), Juryprijs (Mommy, 2014), Queer Palm (Laurence Anyways, 2012), SACD-prijs en Quinzaine des réalisateurs (J’ai tué ma mère, 2009).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden