Interview Voetbalfilm

Regisseur Victor D. Ponten over omkoping, voetbal en rapper de Bruin in Catacombe

Met zijn matchfixing-misdaaddrama Catacombe portretteert Victor D. Ponten de bodem van het profvoetbal. 

Rapper Willem de Bruin in Catacombe Beeld Milan van Dril

Vreemd: slechts twee van de vier lichtmasten staan aan, deze vrijdagavond in het voetbalstadion van Excelsior in de Rotterdamse stadswijk Kralingen. Ook de meegebrachte vlaggen en over de afrastering van de tribunes gedrapeerde spandoeken roepen vragen op. ‘Barkas Ultras’ staat er op, Barkas ’till we die

Barkas? Slechts een paar supportersvakken zijn gevuld: rijen ingedikte fans pal achter het doel. Zojuist, toen er een rommelig doelpunt viel, sprongen hooliganachtige jongens in woeste blijdschap tegen elkaar op. Ook was er rook van vuurwerk. Het zag er fraai uit, maar toch moet het over. ‘Lieve mensen’, zegt de opnameleider van de Nederlandse speelfilm Catacombe tegen de hooliganfiguranten, ‘jullie zijn voor Barkas, en Barkas krijgt een tegendoelpunt, dus willen jullie níét juichen?’

Regisseur Victor Ponten en mede-schrijver Mustafa Duygulu. Beeld Milan van Dril

Met hulp van computeranimatie zit het stadion in de bioscoop straks voller. Niet te vol, want het fictieve FC Barkas bungelt onderaan de eredivisie. Regisseur Victor D. Ponten (37) staat midden op het veld, in Barkas-trainingspak. ‘Met vier lichtmasten aan krijg je heel plat licht’, legt hij uit. ‘Twee van één zijde is mooier. Sowieso wil ik veel donkerte in deze film.’ Het is herfst 2017, bijna een jaar voor de release van Catacombe. Vandaag worden de wedstrijdscènes gedraaid, net als gisteren en eergisteren. 

Hij kon nog niet voetballen

Hoofdrolspeler Willem de Bruin, bekend als rapper van het opgeheven duo The Opposites, trainde anderhalf jaar onder begeleiding voor de film. ‘Slagter’ staat er achter op zijn rode thuisshirt, naar z’n personage Jermaine Slagter; een in geldproblemen verkerende profvoetballer en hobbygokker. De 33-jarige De Bruin kon kickboksen, niet voetballen. Z’n trap was al aardig, maar hij heeft moeten leren bewegen als voetballer. Op de keeper (acteur Kevin Janssens) en De Bruin na, spelen alle voetballers uit de film in werkelijkheid op het hoogste amateurniveau: jongens die het nét niet haalden als prof.

Rapper Willem de Bruin, hoofdrolspeler van Catacombe. Beeld Milan van Dril

‘Het moeilijke met voetbal is dat het in de korte ruimte heel snel gaat’, zegt Ponten. ‘We laten in Catacombe geen hele wedstrijden zien, wel spelmomenten. Die zijn gechoreografeerd.’

Slagter die de bal op z’n borst aanneemt, 15 meter dribbelt en dan wordt getackeld – dat is zo’n gechoreografeerd spelmoment in Catacombe. Echt hárd getackeld. Pas bij take 22 is Ponten tevreden. De Brit Mike Delaney, van het bedrijfje Select Sports Artists, zit in de dug-out. Hij is professioneel voetbalchoreograaf. Daarvan zijn er maar twee in de wereld. De een (Delaney) werkt voor de voetbalcommercials van Adidas, de ander voor die van Nike. Ponten ontmoette zijn choreograaf toen hij voor Heineken een commercial opnam in Mexico met oud-Barcelona-verdediger Carles Puyol.

Omkoping

Reclamevoetbal is geen filmvoetbal, beaamt Delaney. ‘Het moet er echt uitzien, niet flitsend. Ik let bij de opnamen niet alleen op degene met de bal, maar ook op alle anderen in beeld. Er hoeft er maar eentje verkeerd te staan.’ In Catacombe luistert dat nauw, want de film gaat over matchfixing: spelers die zich hebben laten omkopen en vervolgens op het veld de uitslag manipuleren om gokwinsten te genereren. Dan staat de speler dus soms opzettelijk op de verkeerde positie.

Regisseur Victor Ponten achter de schermen naast de veldopstelling. Beeld Milan van Dril

Oud-international Glenn Helder speelt een rolletje in de film als assistent-coach. Oud-PSV’er Björn van der Doelen speelt een bijrol als de coach. Ponten, die opgroeide in Arnhem, nam als kind ooit deel aan een voetbalclinic van Helder, toen die nog sterspeler was bij Vitesse. ‘Hij had alles en heeft het vergokt’, zegt de regisseur. ‘Hij is net een paar jaar uit de schulden. Ik heb hem al in een vroeg stadium benaderd en gevraagd of hij af en toe een scriptversie kon lezen. Glenn heeft zelf nooit te maken gehad met matchfixing en speelde op een veel hoger niveau dan het hoofdpersonage, natuurlijk. Maar hij weet wat het is om profvoetballer te zijn én in je auto te leven.’

Ponten vormde samen met Jim Taihuttu het regieduo van de bekroonde Nederlandse roadmovie Rabat uit 2011. Taihuttu regisseerde een jaar later zijn eerste solospeelfilm Wolf, over de criminele kickbokser Majid. Ponten, afgestudeerd als film- en televisiewetenschapper, nam langer de tijd, werkte ondertussen als producent, maakte commercials en (film)campagnes, onder meer voor Wolf. ‘Jim ging supersnel, terwijl ik geen plan had liggen voor een film. Ik vroeg me af wie ik als regisseur was.’ 

Acteur Mark Rietman in Catacombe. Beeld Milan van Dril

‘Ik wil verder groeien na Catacombe. Als Marwan in grote Hollywoodfilms kan spelen, waarom zou ik die dan niet kunnen regisseren?’ (Marwan Kenzari, de acteur uit Rabat en Wolf, is in 2019 te zien in Guy Ritchies Aladdin en binnenkort al de Netflixfilm The Angel.) ‘En misschien moet ik op een gegeven moment erkennen: dat zit er niet in. Misschien stop ik dan wel met regisseren.’

Zo begon het

Het idee voor Catacombe ontstond toen Ponten in 2012 een artikel in de Volkskrant las over een ooit veelbelovende Kroatische profvoetballer die toegaf wedstrijden opzettelijk te hebben verloren, ‘om mijn vrouw en twee kinderen te  laten eten’. De bodem van het voetbal, dacht Ponten, is eigenlijk interessanter dan die van de top. ‘Die jongens hebben in hun stad wel de status van een profvoetballer, maar veel meer dan het minimumloon verdienen ze soms niet. Het is voetvolk.’

Om zich te verdiepen liep Ponten mee bij kleine clubs in België en Nederland, samen met zijn co-scenarist, Mustafa Duygulu. ‘Hoe praten ze in de kleedkamer? Hoe is het om prof te zijn en te verliezen voor driehonderd man publiek? We zijn eerlijk geweest: dit is voor een film over matchfixing, maar het gaat níet over jullie club. Eerst worden er dan grappen gemaakt, zo gaat dat in kleedkamers. Later hoor je de echte verhalen. Hoe een speler door de politie van de weg werd gehaald, omdat ze dachten dat hij werd afgeperst. Als je zoekt, kun je in de voetbalwereld veel rare verhalen vinden.’

Een overleg met de spelers in de kleedkamer. Beeld Milan van Dril

In Catacombe is de stap van de laagste divisie profvoetbal naar het illegale, of criminele circuit niet groot. Spelers injecteren zich met verboden middelen, soms ook tijdens de training. Of ze verdienen bij met wat wietplanten. Het hoofdpersonage Slagter leent geld van ongure types, dat hij vervolgens vergokt. ‘Straatcultuur heeft grote invloed op het voetbal’, zegt Ponten. ‘Soms zie je ook figuren in de entourage van voetballers waarvan je denkt: wat doen die daar? Maar de wereld van de clubs is óók een warme wereld. Er zit een scène in de film waarin Slagter wordt getroost door de vrouw die bij Barkas de was doet. Dan zie je dat het voetbal voor hem ook een soort familie is. Die dubbelheid zit in Catacombe.’

Over hoofdrolspeler De Bruin: ‘Ik zou niet weten wie ik anders had gecast. Ik denk dat ik dan was begonnen met oud-voetballers. Ik ken Willem al uit de beginperiode van The Opposites, toen wij videoclips voor ze maakten (met Habbekrats, het eerste productiehuis van Ponten, zijn broer Julius en Taihuttu, red.).’ ‘Toen viel me al op dat er iets gebeurt als je een camera op hem zet. Willem kwam toen zelf bij Jim en mij met een idee voor een film. Daar hebben we een scenario voor geschreven dat werd afgewezen door het Filmfonds. Toen zijn we met Habbekrats, deels uit frustratie, aan Rabat begonnen: we stoppen drie jongens in een taxi, rijden naar Marokko en maken gewoon zo een film.’

Willem de Bruin als voetballer Jermaine Slagter in Catacombe. Beeld Milan van Dril

Rabat is hoopvol, Wolf en Catacombe zijn dat zeker niet. ‘Misschien zijn Jim en ik sindsdien wat pessimistischer geworden. De Oost wordt evenmin een vrolijke film (Taihuttu’s binnenkort te draaien film over de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog, red.). De films die mij inspireren zijn vaak de zwaardere films.’

Toen Catacombe net af was, vertoonde Ponten zijn film voor een zaal vol voetballers en voetballiefhebbers. ‘Ze geloofden het en waren heel enthousiast. Ik moet erbij zeggen: ze kwamen wel depressief de zaal uit, maar op een mooie, melancholische manier. Het mentale failliet van een voetballer, dat deed ze wat.’ 

Voetbalfilms

Er bestaan goed gelukte voetbalfilms: het Nederlandse All Stars en de jeugdfilm In Oranje bijvoorbeeld, of het Britse Bend it Like Beckham. Ook is er de oorlogsvoetbalfilm Escape to Victory (1981) met Sylvester Stallone en Pelé samen in één team, tegen de nazi’s. Maar geen van die films staat bekend om de realistische weergave van het spel op profniveau.

Jonge voetballers samen met hoofdrolspeler Willem de Bruin. Beeld Milan van Dril
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.