Interview Tim Burton

Regisseur Tim Burton over remake van de Disneyklassieker: ‘Ik bén Dumbo, dit is mijn verhaal’

Dumbo is de volgende Disney-tekenfilm die opnieuw uitkomt in live-actionvorm. Regisseur Tim Burton aarzelde wel even, omdat er zó veel van deze remakes worden gemaakt. Maar hé, dit is Dumbo! En Tim Burton ís Dumbo.

Je zou het bijna vergeten, omdat Dumbo (1941) in het collectieve geheugen in de eerste plaats een film is over een kleine olifant met grote oren die leert vliegen. Maar dat schattige baby-olifantje met die onschuldige blauwe kijkers is op een zeker moment in deze lieve Disneyklassieker starnakel dronken.

Colin Farrell, Nico Parker and Finley Hobbins in Dumbo. Beeld AP

Jaloersmakend lam zelfs: Dumbo, die de alcohol per ongeluk binnenkrijgt door een stel bezopen clowns, blaast een bel die in een visioen verandert in een roze olifant. Waarna een minutenlange scène volgt van dansende roze olifanten die in elkaar overlopen, van kleur en vorm veranderen, op hun trompetvormige slurf toeteren, rondjes dansen, enzovoorts. Het is wonderlijk, eng en fantastisch, en een hedendaagse kijker denkt onherroepelijk: wat hadden de Disney-animatoren in hemelsnaam gebruikt in 1941? En vervolgens: wat dóét de visualisatie van een lsd-trip in een kinderfilm?

Nu vanaf deze week de live-actionremake van de klassieker in de bioscoop te zien is, dringt de vraag zich op: wat zou regisseur Tim Burton doen met die dronken olifant en die bepalende scène?

Eerst dit: Burton is gek op Dumbo. Zodra de 60-jarige regisseur – wilde donkere krullenbos, bril met blauwe glazen, zwart pak – het tijdens het interview in Parijs over het olifantje heeft, veert hij op en zwaait hij nog meer met zijn armen dan hij doorgaans al doet. ‘Dat gekke, kleine personage dat nergens helemaal bij hoort, een ‘freak’ die door iedereen belachelijk wordt gemaakt. En die weet vervolgens zijn gebrek te gebruiken voor zoiets schitterends als vliegen!’

Regiesseur Tim Burton tijdens een vertoning van Dumbo in Parijs. Beeld Getty Images For Disney Studios

Geheime circustrilogie

Dumbo is volgens Burton de afsluiter van zijn ‘geheime circus-trilogie’. In Batman Returns (1992) had schurk The Penguin een groep circusmensen als zijn handlangers en in Big Fish (2003) belandt de hoofdrolspeler ook in het circus. Tot drie keer toe de circusdirecteur? Danny DeVito.

Burton: ‘Ik hield altijd van het idee ‘meegaan met het circus’. Omdat ik me een buitenbeentje voelde, was dat precies waar ik naar verlangde: me aansluiten bij een groep andere gekkies en daarmee een soort familie vormen.’

Wie het werk van Burton kent, zal die liefde voor Dumbo niet verbazen. Hij is dol op buitenbeentjes. De meest fantastische personages bevolken zijn oeuvre: van een jongen met heggenscharen als handen (Edward Scissorhands) tot een moordende kapper (Sweeney Todd). Van vampiers (Dark Shadows) tot een geflipte eigenaar van een chocoladefabriek (Charlie and the Chocolate Factory). Van superhelden (Batman Returns) tot eigenaardige kinderen (Miss Peregrine’s Home for Peculiar Children). Hij herkent zich in die vaak tragische einzelgängers, zegt hij. Zelf voelde de regisseur – die soms struikelt over zijn woorden en zichzelf als ‘eigenaardig’ beschrijft – zich ook zo, tijdens zijn jeugd in Burbank, vlak bij de filmstudio’s in het gelikte Los Angeles. Hij was een introverte filmfan die in zijn tuin stop-motionfilmpjes in elkaar knutselde. ‘Voordat ik er zelf nog maar over had nagedacht, hadden mensen me al in het vakje ‘raar’ geplaatst. Ik haat dat. Ik haat dat hokjesdenken.’

Dumbo is de zoveelste live-actionverfilming van een Disney-klassieker. Die trend is in zekere zin te danken aan Burton, die in 2010 Alice in Wonderland maakte. Niet dat het de eerste Disney-tekenfilm was die een live-action-jasje kreeg – 101 Dalmatians (1996) was er al eerder bijvoorbeeld – maar Burtons film bleek een krankzinnig financieel succes: de kaartverkoop leverde een miljard dollar op. Vervolgens kwam Disney eerst voorzichtig met Malificent (2014, over de boze heks uit Sleeping Beauty). Toen volgden Cinderella (2015), The Jungle Book (2016), Alice Through the Looking Glass (2016), Pete’s Dragon (2016), Beauty and the Beast (2017) en Christopher Robin (2018, over Winnie the Pooh). Deze zomer komen remakes van Aladdin en The Lion King in de bioscoop.

Is dit nu een liefdevolle manier om deze klassieke verhalen geschikt te maken voor een nieuwe generatie? Of simpelweg cashen door gemakzuchtig de koude hap van gisteren weer op te warmen?

Beeld Disney Enterprises, Inc

Burton laat zich achterover in de bank zakken. ‘Ik ben geen zakenman, zoals je waarschijnlijk al wel door hebt. Ik denk zo niet. Alice heb ik ook niet gemaakt omdat ik miljoenen dollars wilde verdienen met het recyclen van een oude Disneyfilm. Eerlijk gezegd had ik juist minder zin om Dumbo te maken omdat er al zo veel van die remakes zijn. Maar ik bén Dumbo. Dit is mijn verhaal.’

Bij meer Disney-remakes staat er een roze olifant in de kamer: wie de oude films met eigentijdse ogen bekijkt, fronst soms de wenkbrauwen. ‘Dumbo komt natuurlijk uit een andere tijd’, zegt Burton. ‘Die scène waarin Dumbo dronken is bijvoorbeeld, moest gewoon onderstrepen hoe puur en onschuldig hij is.’ Maar het origineel heeft meer problematische elementen. Zo speelt alles zich af in een circus met wilde dieren als tijgers en apen; dat kan tegenwoordig eigenlijk ook niet meer. Een groepje kraaien, duidelijk gemodelleerd naar Afro-Amerikaanse stereotypen, wordt al sinds de jaren zestig racistisch genoemd. ‘Het is en blijft een schitterende film, maar als je hem nu een-op-een namaakt, zou je waarschijnlijk gearresteerd worden.’

Dubbele Dumbo

De originele Dumbo is de kortste animatiefilm van Disney ooit. Veel heeft het verhaal niet om het lijf: nadat Dumbo wordt gescheiden van zijn moeder gebeurt er niet veel meer, totdat het koddige, aandoenlijke olifantenjong met die enorme oren na een minuut of zestig voor het eerst gaat vliegen en alle pestkoppen op hun neus kijken. Daarna is de film afgelopen.

De remake duurt maar liefst 2 uur. Na zo’n dertig minuten slaat de olifant voor het eerst zijn oren uit, waarna het beest in de klauwen van de entertainmentindustrie belandt. De pratende dieren zijn geschrapt, er zijn menselijke personages toegevoegd. Burton: ‘Wat ik mooi vond aan het script is dat alle mensen net als Dumbo types zijn die nergens helemaal bij horen en op zoek gaan naar hun plaats in de wereld.’

Een aanpassing hier, een knipoogje daar: zo loste Burton het op. Van circussen houdt hij sowieso niet. ‘Als kind al had ik moeite met wilde dieren die kunstjes deden, ik zag het als een soort slavernij.’ Dus in zijn Dumbo treden er naast de – onvermijdelijke – olifanten alleen pastelkleurige poedels en paarden op. ‘Wilde dieren zouden niet in gevangenschap moeten leven’, maakt circusdirecteur Medici (Danny DeVito) als statement op het einde.

Er is nog steeds een fijne scène met dansende roze olifanten, maar het is onderdeel van een circusact en geen verkapte drugstrip. En als iemand Dumbo champagne aanbiedt, wordt hij gecorrigeerd. Burton grijnst: ‘‘Geen drank voor de baby’, dat is een grapje.’

Alleen de kraaien schitteren door afwezigheid. Waren die door Disney soms verboden? ‘Nee! Serieus. Iedereen weet toch dat die niet meer kunnen? Daar had ik geen verbod voor nodig.’ Sowieso had Burton niet het gevoel dat Disney hem enige restricties oplegde. Was ook niet nodig, zegt hij. ‘Ik ben me er uiteraard van bewust dat ik een Disneyfilm maak, dus ik ga geen rare dingen doen.’

Natuurlijk lok je met die bekende titels nostalgische filmkijkers naar de bioscoop, maar die hebben ook bepaalde verwachtingen. Geen Assepoester zonder die blauwe jurk en dat glazen muiltje. Geen Alice zonder de maartse haas. Dat is misschien wel het interessantst aan het maken van zo’n remake, zegt Burton. ‘In die zin is Dumbo een unieke film omdat je niet weet wat mensen precies willen zien. Willen ze dieren horen praten? Willen ze Dumbo dronken zien worden? Verwachten ze politiek incorrecte kraaien? Ik weet het niet. Uiteindelijk kon ik alleen maar op mijn eigen gevoel afgaan, op wat voor mij de kern van het verhaal is.’

Het blijft een vrolijk gezicht, Dumbo Dumbo die door de tent vliegt. Maar Tim Burton heeft het origineel van Dumbo wel heel bruusk aangepast ★★★☆☆

Gevoeligheden in de remakes

Disney probeert in de remakes van animatiefilms steeds aan te sluiten bij de huidige tijdgeest. Zo werd bijvoorbeeld geprobeerd om van Belle (die van het Beest) en Assepoester  pittiger personages te maken, die niet alleen maar schoonmaken en op een prins wachten. Welke dilemma’s staan er nog op het programma?

Aladdin (release: 24 mei 2019) - In de geliefde tekenfilm uit 1992 hebben de slechteriken haakneuzen en wordt bezongen hoe in het Midden-Oosten je oor eraf wordt gehakt als je gezicht mensen niet aanstaat. En dat zijn nog maar een paar van de pijnlijke stereotypen. Daarom benadrukte regisseur Guy Ritchie steeds hoe belangrijk hij diversiteit vindt  en ging hij wereldwijd op zoek naar geschikte acteurs voor de hoofdrollen. De Nederlander Marwan Kenzari is schurk Jafar.

The Lion King (release: 18 juli 2019) - De trailer, die online op aan hysterie grenzend enthousiasme kon rekenen, belooft een redelijk een-op-een remake van de geliefde tekenfilm uit 1994. Wel ontstond in de aanloop naar de nieuwe film discussie over de Swahili-term ‘Hakuna Matata’, waarop Disney een handelsmerk heeft. Dat wordt gezien als culturele toeëigening. 

Mulan (release: 27 maart 2020) - De Chinese vrouwelijke krijger Mulan wordt in de nieuwe versie gespeeld door de Chinese actrice Liu Yifei. Even leek het erop dat de man op wie Mulan verliefd wordt gespeeld zou gaan worden door een witte acteur. Dat leverde zo veel kritiek op dat het script is aangepast. Alle belangrijke rollen worden gespeeld door Chinezen. 

Cruella (release: ?) - Volgens de laatste berichten zal actrice Emma Stone in de huid kruipen van deze legendarische slechterik uit 101 Dalmatians en speelt de film zich af in de punkperiode – een keuze die sommige Disneyfans al bij voorbaat tegen de haren instrijkt.

Verder wordt ook nagedacht over remakes van onder The Little MermaidPeter PanPinocchioThe Hunchback of the Notre Dame en Snowwhite.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden