Interview Robert Wilson

Regisseur Robert Wilson: ‘Ik ga nooit in gesprek over wat een acteur moet denken of voelen’

Sterren regisseren gaat Robert Wilson prima af. In Mary Said What She Said is nu Isabelle Huppert aan de beurt. Stond ze wel open voor zijn atypische methoden?

Isabelle Huppert in Mary Said What She Said. Beeld Lucie Jansch

Het is op voorhand al een droomsamenwerking: de Franse actrice Isabelle Huppert (66) in regie van de Amerikaan Robert Wilson (77). Twee wereldsterren, de een actrice, de ander vermaard theatermaker die wereldwijd werkt met popsterren (Lady Gaga), performers (Marina Abramovic) en klassieke theatergezelschappen (Berliner Ensemble). In Mary Said What She Said, een coproductie van Théâtre de la Ville in Parijs en Internationaal Theater Amsterdam, speelt Huppert de rol van Mary, koningin der Schotten, die haar leven beschouwt nadat zij door haar rivaal Elizabeth I van Engeland ter dood is veroordeeld. 

In regie van Wilson, die bekendstaat om zijn mathematische werkwijze en strakke, visuele concepten, laat Huppert zich van een heel andere kant zien dan hoe we haar uit films kennen. Daarin is ze vaak ingetogen, kil, een tikkeltje raadselachtig, zwijgzaam en vooral mysterieus. In het theater pakt ze nu grandioos uit, met een performance die van volkomen verstild naar hemelhoog geëxalteerd meandert. Binnenkort is ze ook te zien in Amsterdam. V sprak daarom met Robert Wilson, die vanwege zijn drukke agenda weinig tot geen interviews meer geeft.

Was Isabelle Huppert uw eerste keuze bij het maken van deze voorstelling?

‘Eerlijk gezegd niet, want ik liep al heel lang met dit stuk rond en wilde graag Jeanne Moreau als Mary. Maar Jeanne werd ouder, kampte met een slechte gezondheid en toen ging ze dood. Ik liet het plan even liggen maar kwam al snel bij Isabelle terecht. Zij heeft ooit de rol van Mary Stuart gespeeld in een ander stuk en ik wist dat zij dit aankon. Ik heb dat vervolgens aan Théâtre de la Ville voorgesteld en daar waren ze meteen enthousiast. Isabelle eigenlijk ook.’

U werkte al een keer eerder met Huppert samen. In 1993 maakte u met haar Orlando, naar de roman van Virginia Woolf. Is ze veranderd?

‘Isabelle is gerijpt als actrice, vooral in haar vocale bereik en lichaamsbeheersing. Ze is uniek, omdat ze in haar spel de psychologische kant van een personage kan tonen, maar ook altijd iets achterhoudt, zodat je als publiek op haar gefocust blijft. 

‘Wanneer ik met haar werk, geef ik haar enkel formele aanwijzingen: sneller, sneller, langzamer, ruwer, vloeiender, luider, stiller, meer naar binnen, meer naar buiten! Ik geef haar alle vrijheid om zich uit te drukken, op welke manier ze maar wil. Het bijzondere aan haar is dat ze tegelijkertijd koel en warmbloedig kan zijn, smeulend en expressief. 

‘Over de betekenis van het stuk of haar rol spreken we niet. Ik ga nooit in gesprek over wat een acteur moet denken of voelen.’

Huppert is vooral bekend als filmactrice. Is dat een voordeel voor iemand die met u werkt? 

‘Van acteurs hoor ik regelmatig dat mijn manier van regisseren overeenkomt met die van een filmregisseur. Ik gebruik vaak bepaalde lichttechnieken om close-ups te kunnen maken, soms lukt het dan zelfs het publiek het bewegen van een ooglid te laten zien. Of ik laat een hand of attribuut uitlichten, zoals een camera inzoomt.’

Robert Wilson. Beeld Kaplanidis Yorgis

Heeft u deze productie in nauwe samenwerking met Huppert gemaakt, of zoals u altijd werkt? 

‘Zoals ik altijd werk: vanuit de beweging, daarmee begint voor mij alles. Meestal ga ik eerst zelf het podium op om op mathematische wijze die bewegingen in elkaar te puzzelen, bijna als in een choreografie. Daarna voeg ik daaraan het licht toe, dan de tekst, vervolgens de muziek – zoals de soundtrack van een film. Ten slotte komt de acteur erbij. Al die lagen voeg ik dan samen. Isabelle is dus in een kant-en-klaarconcept gestapt.

‘Ik werk altijd samen met het hele team, dus niet alleen met de acteurs, maar ook met de technici, ontwerpers en muzikanten. We doen allemaal mee om zo een collectief kunstwerk te creëren. Ja, ik weet het, mijn werk wordt dikwijls als koel en berekend gezien, maar daar ligt nu eenmaal mijn kracht. Het ontdekken van de emoties laat ik graag aan het publiek over.’

In Mary Said What She Said kijkt Mary terug op haar leven, vlak voor haar dood. Wat is volgens u de kracht van deze tekst?

‘Het is zeker geen historisch toneelstuk, meer een reflectie op Mary’s leven. Geen geschiedenisles, maar een poëtische interpretatie van de feiten. Terwijl Mary overziet wat haar allemaal is aangedaan, is ze door deze vorm in staat zich vrij in de tijd te verplaatsen. Van een situatie die actueel is naar een situatie die jaren geleden plaatsvond, van nu naar vroeger en weer terug.’

Deze vorm vraagt veel van een acteur: taalbeheersing, lichaamscontrole, extreme concentratie, dosering van emoties. Wist u van tevoren dat Huppert dit allemaal kon?

‘Uiteraard wist ik dat, anders zou ik niet met haar eraan zijn begonnen. Zoals u weet, hebben wij eerder samengewerkt, dus ik ken haar manier van werken en enorme toewijding. Ik ken haar en haar familie ook persoonlijk goed. Ze heeft mij niet teleurgesteld.’

Hoe is ze om mee te werken? Is ze een diva of een hardwerkende vrouw? Moeilijk in de omgang of juist heel sociaal?

‘Isabelle is een hardwerkende vrouw. Ze is uiterst professioneel, dat kan ik u verzekeren. Met een bewonderenswaardige overgave gaat ze alle uitdagingen aan. Ze herinnert me vaak aan wat mijn moeder altijd zei: ‘Als ze je op school vragen 2 meter ver te springen, spring dan 5 meter ver.’

Volgend jaar speelt Huppert in Parijs in The Glass Menagerie van Tennessee Williams, geregisseerd door Ivo van Hove. Kent u zijn werk?

‘Nee, ik heb zijn voorstellingen nog nooit gezien, ik ben altijd op reis. Maar ik hoor veel goeds over hem.’

Heeft u haar gezien in de film Elle van Paul Verhoeven? En zo ja, wat vond u van die film?

‘Ja, ik heb de film gezien. Voor mij was Isabelle daarin een innerlijk mysterie, iemand met een intrigerend geheim. Dat is alles wat ik erover te zeggen heb.’

U bent 77 en heeft nog een volle agenda. Heeft u wel tijd om naar Amsterdam te komen als Mary Said What She Said daar in première gaat?

‘De afgelopen maanden was ik in Melbourne lezingen te geven, in Japan voor een John Cage-project en in Taipei voor de herneming van Jungle Book. Hierna ga ik naar Düsseldorf, Shanghai en Toronto. Dus ja, het is druk, maar bij de première van Mary Said What She Said ben ik er zeker bij. Laten we dan een glas drinken.’

Mary Said What She Said, 19 t/m 22/9, Internationaal Theater Amsterdam.

Van Brecht tot Lady Gaga

Regisseur Robert Wilson heeft in zijn lange carrière met uiteenlopende theatermakers, muzikanten en gezelschappen gewerkt. In Nederland is hij vooral bekend van producties als Einstein on the Beach (met Philip Glass), The Black Rider (met Tom Waits) en The Life and Death of Marina Abramovic dat in 2012 te zien was in het Holland Festival. Hij regisseerde Bertolt Brechts Driestuiversopera in Berlijn en Jungle Book in Parijs, maar ook concerten en shows van Rufus Wainwright, Lady Gaga, Laurie Anderson en David Byrne. In januari 2020 regisseert hij Händels oratorium The Messiah in Salzburg.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden