Scarlett Johansson en Adam Driver in Marriage Story.

Interview Regisseur Noah Baumbach

Regisseur Noah Baumbach: ‘Dat een huwelijk is afgelopen, wil niet zeggen dat het is mislukt’

Scarlett Johansson en Adam Driver in Marriage Story.

Het grappig én hartverscheurende Marriage Story laat pijnlijk realistisch zien hoe twee geliefden hun huwelijk tussen de vingers door glipt. Hoe pakten regisseur Noah Baumbach (50) en acteur Adam Driver dat aan?

Marriage Story begint met Nicole en Charlie die elkaar liefdevol beschrijven. Ze danst fantastisch, zegt Charlie. Ze kan spelen met hun 8-jarige zoon, ‘écht spelen’. Ze weet precies wanneer ze druk op hem moet uitoefenen, en wanneer ze hem met rust moet laten.

Charlie, zegt Nicole, is een leuke vader, op het irritante af. Hij kleedt zich goed – uitzonderlijk voor een man – en hij zorgt ervoor dat zij zich niet schaamt voor haar stemmingswisselingen.

Ondertussen zie je ze met elkaar dollen, in een aaneenschakeling van gelukkige momenten. Het perfecte koppel, zo lijkt het.

Totdat blijkt dat regisseur Noah Baumbach (The Squid and the Whale, Frances Ha) een serie flashbacks heeft voorgeschoteld. Het tweetal zit tegenover een scheidingsbemiddelaar die hun de opdracht had gegeven een lijstje te maken met elkaars goede kanten. De kijker heeft die lieve opsommingen gehoord, zijzelf niet.

‘Ik ga die van mij echt niet hardop voorlezen hoor’, bitst Nicole. Niet veel later verlaat ze de kamer, terwijl ze de zijige counselor en haar ex toebijt dat ze elkaar beter kunnen pijpen, als ze het zo goed met elkaar kunnen vinden.

Bam.

Het is een fantastische manier om een film over scheiding te beginnen. Hoe kunnen twee mensen die ooit zo goed met elkaar waren in deze situatie belanden? Waar ging dit mis?

Maar misschien moet je er zo helemaal niet naar kijken, zegt scenarist en regisseur Baumbach in een hotelkamer in Londen. ‘Dat een huwelijk is afgelopen, wil nog niet zeggen dat het is mislukt. Mensen die uit elkaar gaan, hebben vaak het gevoel dat ze gefaald hebben. Maar ik noem mijn film niet voor niets Marriage Story.  Het is een liefdesverhaal, gezien door de lens van een scheiding. Juist als iets een einde heeft, kun je zien wat er goed aan was.’

Regisseur Noah Baumbach: ‘Juist als iets een einde heeft, kun je zien wat er goed aan was.’

Ja, ergens klinkt dit wel logisch. En vaag. Precies dat ongrijpbare is het knappe en unieke van Baumbachs bitterzoete Marriage Story. In de film hebben regisseur Charlie en actrice Nicole besloten uit elkaar gaan en ze willen dat doen zonder ruzie. Maar op een of andere manier loopt hun scheiding faliekant uit de hand: er komen advocaten bij, plots gaan toch de hakken in het zand, hun 8-jarige kind wordt de inzet in een bittere juridische strijd. Intussen valt nergens in de film een punt aan te wijzen waar het precies spaak loopt; een echte slechterik is er niet. Dit is het verhaal van twee sympathieke, verstandige mensen, die nog zoveel om elkaar geven dat ze elkaar geen pijn willen doen, maar desalniettemin lijnrecht tegenover elkaar komen te staan - tot hun eigen verbijstering.

Baumbachs film beziet dit alles met milde spot; Marriage Story is een film die even wrang is als grappig. Nu eens is het een verdrietig rechtbankdrama, dan weer een komedie, met hier en daar een musicalelement en kafkaëske wendingen. De hoofdrollen worden fenomenaal gespeeld door Scarlett Johansson en Adam Driver. Geen wonder dus dat de Netflix-film sinds de wereldpremière in Venetië wordt getipt als een belangrijke Oscarkandidaat.

Nu is Baumbach, die samen met acteur Adam Driver in Londen is voor een serie interviews, ook een soort scheidingsexpert. Hij maakte naam als regisseur met The Squid and the Whale, een film die geïnspireerd was door het stukgelopen huwelijk van zijn ouders, verteld vanuit het perspectief van het kind. Filmjournalisten speuren in Marriage Story naar parallellen met zijn scheiding met actrice Jennifer Jason Leigh, in 2010. Die zijn er veel.

‘Sinds het huwelijk van mijn eigen ouders op de klippen liep, denk ik elke dag wel na over scheidingen en de impact ervan. Volgens mij heeft Philip Roth het ooit geweldig gezegd: ik pak twee brokken realiteit, wrijf ze tegen elkaar en zo creëer ik een vonk fantasie. Zo doe ik het ook. Ik ben ergens mee bezig, pluk wat elementen uit mijn leven of dat van mijn vrienden of kennissen, en zo maak ik fictie. Waar wat nu precies waar vandaan komt, dat vergeet je ergens in het hele traject.’

Dat de acteurs veel van zichzelf en hun eigen leven in Marriage Story zouden stoppen, was voor Baumbach essentieel. Zowel Driver als Johansson was al vroeg bij het project betrokken. Met Driver had de regisseur al geregeld contact. Tijdens etentjes filosofeerden ze vaak over nieuwe projecten die ze samen zouden kunnen uitvoeren. Scarlett Johansson benaderde hij toen hij een eerste synopsis had. ‘Ik had haar al een poosje niet gezien. Toen ik tijdens een lunch begon te vertellen over dit nieuwe project zei ze: ‘Ah, ik zit net midden in een scheiding.’ Oké, dacht ik, dan ga je dit ofwel verschrikkelijk of fantastisch vinden. Daarna hebben we met zijn drieën eindeloos over relaties gepraat.’

Scène uit Marriage Story.

‘Het voelt alsof we één lange dialoog voerden die begon in een restaurant en eindigde op een filmset’, zegt Driver. ‘Hoeveel er van mij in de film zit? Ik kan geen percentages noemen. Ik ben kind van gescheiden ouders. Ik had precies dezelfde leeftijd als het jongetje in de film. Maar ik ben getrouwd. Ik denk ook dat ervaring met scheiden niet uitmaakt. Het scheelt hooguit huiswerk.’

Dat wil niet zeggen dat de film niet het uiterste van hem vergde. Het knappe van Baumbachs script, aldus Driver, is dat alle scènes beladen voelden. ‘Meestal kun je in een script wel een scène aanwijzen waar je tegenop ziet, eentje die te vroeg in het schema lijkt te staan. Omdat je het personage nog niet helemaal in de vingers denkt te hebben, of omdat je niet helemaal kan inschatten hoe je het fysiek moet aanpakken. Maar bij deze film leek elke scène te vroeg. Zelfs de momenten die simpel schenen te zijn, waren verrassend emotioneel. De inzet was altijd hoog.’

Over de zwaarste scène zijn Driver en Baumbach het eens: dat is die waarin Nicole en Charlie ergens halverwege het scheidingstraject nog een poging doen gewoon met elkaar te praten, zonder de advocaten erbij. Elf pagina’s dialoog: het begint vriendelijk, dan komen er kleine irritaties en het mondt uit een schreeuwpartij die zijn weerga niet kent.

Baumbach: ‘We hebben het gedraaid als een actiescène. Ik wist precies op welke punten ze welke bewegingen moesten maken om de juiste shots en close-ups te krijgen. Híér moet je uithalen, dáár moet je draaien.’

Driver: ‘Omdat er zo’n emotionele opbouw in de scène zit, kun je niet halverwege weer opnieuw beginnen. We moesten het dus elke keer helemaal van begin tot einde spelen.’

Baumbach: ‘Natuurlijk weet je dat het nep is, met al die camera’s eromheen, maar omdat ze zich er elke keer zo vol instorten, voelde het echt. Na elke take konden de acteurs zich even terugtrekken en ging ik een blokje om. Zelfs in de montage moest ik het materiaal nu en dan wegleggen omdat het zwaar werd om naar te kijken.’

Driver: ‘Het filmen duurde twee dagen en daarna waren we gesloopt. Pas toen Noah zei dat hij het hád, kreeg ik het gevoel dat ik kon uitademen.’ 

Het is de meest opwindende en bevredigende scène die Baumbach ooit heeft gefilmd, zegt hij. ‘Als ik een film af heb, ben ik er doorgaans wel klaar mee. Dit is de enige die ik steeds opnieuw kan bekijken. Omdat het voor de acteurs net zo persoonlijk was als voor mij.’

Marriage Story is vanaf 6/12 te zien op Netflix en draait vanaf volgende week in de bioscoop. 

Elk decennium zijn eigen scheidingsfilm

Scènes uit een huwelijk (Ingmar Bergman, 1972)

Johan heeft een ander, meldt hij Marianne plompverloren. Sterker nog: de volgende dag vertrekt hij met haar naar Parijs. Ingmar Bergman putte uit zijn eigen gesneuvelde huwelijken en dat van zijn ouders voor een echtscheidingsdrama dat dwars door het hart snijdt. Een fenomenale karakterstudie is het, waarin het huwelijk een verstikkend instituut lijkt waar liefde haast onvermijdelijk sterft. Het verhaal gaat dat de Zweden na het zien van deze film in de jaren zeventig en masse besloten hun partners te verlaten.

Scènes uit een huwelijk (1972). Beeld Alamy Stock Photo

Kramer vs Kramer (Robert Benton, 1979)

De Citizen Kane onder de echtscheidingsdrama’s wordt het ontroerende Kramer vs. Kramer vaak genoemd. Joanna (Meryl Streep) verlaat haar echtgenoot Ted (Dustin Hoffman) en haar zoontje, om terug te keren voor de voogdij als ze haar carrière op orde heeft. Het past feilloos in het yuppie-tijdperk dat net aanbrak, maar maakt dat Kramer vs. Kramer nu een feministische film of juist niet? Dat was destijds voer voor discussie. Streep, die doorbrak met deze film en een Oscar won met haar rol, stelt dat zij er voor heeft gevochten dat Joanna wat vrouwvriendelijker werd afgeschilderd.

Kramer vs. Kramer. Beeld Imageselect

Blue Valentine (Derek Cianfrance, 2010)

Slimme truc van regisseur Derek Cianfrance: van het huwelijk van Dean (Ryan Gosling) en Cindy (Michelle Williams) laat hij alleen het romantische begin en het bittere einde zien. Waarom hun relatie precies is vastgelopen, blijft in het midden. Wel wordt pijnlijk duidelijk dat alles wat Cindy in eerste instantie zo aantrekkelijk vond aan haar echtgenoot, zijn leuke losse houding bijvoorbeeld,  tegen het einde van de relatie precies is wat haar tegenstaat.

Blue Valentine. Beeld Imageselect

Close-up

Voor Marriage Story liet Noah Baumbach zich inspireren door het werk van Ingmar Bergman. Niet eens door Scènes uit een huwelijk, wat gezien het onderwerp voor de hand zou liggen, maar meer door de film Persona (1966). ‘In Marriage Story zie je vaak twee mensen samen in een kamer. Ik had al besloten dat ik meer close-ups wilde gebruiken dan doorgaans en de manier waarop Bergman in Persona twee gezichten, twee lichamen bij elkaar brengt, vond ik interessant.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden