Regisseur Kelly Reichardt: 'Ik vind het interessant hoe anders naar ambitie wordt gekeken bij de seksen'

Ze mijdt het mannenbolwerk van de filmwereld als de pest, en intussen werkt regisseur Kelly Reichardt stilletjes maar zeker aan een prachtig oeuvre. Zo ook haar nieuwste film, Certain Women, een knap gemaakt, bedrieglijk rustig ogend drama.

Regisseur Kelly Reichardt.

'Films maken is iets zo anders dan erover praten. Het zijn twee totaal verschillende vaardigheden.' Kelly Reichardt (53) excuseert zich herhaaldelijk, tijdens het Skype-interview: ze vindt zichzelf niet welbespraakt. Dat valt reuze mee, maar het is begrijpelijk dat ze haar werk liever voor zich laat spreken. De Amerikaanse Reichardt maakt films die veel zeggen, maar dan het liefst tussen de regels door. 'Ik doe zo mijn best om verhalen te vertellen die zich niet te makkelijk laten samenvatten, die subtiel blijven. En als je daaraan zo hard hebt gewerkt, voelt het alsof je alles weer kapotmaakt door het achteraf in een paar zinnen op te sommen.'

Stilletjes, zonder tromgeroffel, werkt Reichardt aan een prachtig oeuvre. Haar films winnen - tot nu toe - geen Oscars of Gouden Palmen, maar worden wel hoog gewaardeerd door pers en publiek. Reichardt behoort tot Amerika's belangrijkste onafhankelijke filmmakers. Ze vindt haar weg buiten de commerciële filmstudio's om, met lage budgetten en eigengereide onderwerpkeuzen. Films als Old Joy (2006, bekroond met een Tiger Award op het Rotterdams filmfestival), Wendy and Lucy (2008), de western Meek's Cutoff (2010) en de ecothriller Night Moves (2013) gaan over gewone mensen; ze spelen zich af in het uitgestrekte midden van Amerika, in staten als Oregon of Montana, ver weg van de politieke en culturele centra van het land.

Het zijn introverte drama's, zonder schreeuwerige boodschap of snelle actiescènes, die op een kalme manier toch veel indruk maken. En hoewel Reichardt geen grote salarissen te bieden heeft, weet ze veel bekende acteurs aan zich te binden. In Certain Women, haar laatste film, spelen Michelle Williams, Laura Dern en Kristen Stewart de hoofdrollen, naast de indrukwekkende nieuwkomer Lily Gladstone.

Certain Women is een bedachtzaam meesterstuk

Reichardts blik op de personages maken Certain Women tot een meesterstuk. Certain Women is een bijzonder knap gemaakt, bedrieglijk rustig ogend drama. Lees hier de recensie.

Certain Women

De film, gebaseerd op korte verhalen van de Amerikaanse schrijver Maile Meloy (45), vertelt over vier vrouwen in Montana, een grensstaat met Canada in het noordwesten van de Verenigde Staten, ieder met hun eigen sores: lastige cliënten, een uitgeblust huwelijk, slopende werktijden. Verlangen naar liefde speelt een rol, maar ook de behoefte om voor vol te worden aangezien, om gewoon eens autoriteit uit te stralen, zoals dat mannen bijna komt aanwaaien.

Op onnadrukkelijke wijze legt Certain Women een altijd sluimerende ongelijkheid bloot tussen mannen en vrouwen. Reichardt laat zien hoe vrouwen steeds op hun hoede blijven; hoe ze moeten wikken en wegen of, en in hoeverre, ze zich kwetsbaar kunnen opstellen. En hoe er tegelijkertijd op hen wordt geleund - vaak door mannen. Hoe sterk de vrouwen ook zijn, het lijkt of ze voortdurend tegen de stroom in zwemmen.

Tekst gaat verder na de afbeelding.

Laura Dern als Laura.

Vrouwonvriendelijk klimaat

Herkenbaar, voor Reichardt. 'Als je films maakt, maak je absoluut dit soort zaken mee', zegt ze. Het kostte haar bijna haar loopbaan: na haar speelfilmdebuut River of Grass (1994) maakte ze twaalf jaar lang geen film meer, gedesillusioneerd als ze was door het vrouwonvriendelijke klimaat in de Amerikaanse filmwereld. Het bleek te lastig op haar eigen voorwaarden financiering te vinden. Dankzij een kleine erfenis en hulp van vrienden, pakte ze toch de draad weer op, naast haar werk als filmdocent aan verschillende universiteiten.

Als uw films worden beschreven, gebeurt dat vaak in termen als klein, bescheiden en stil. Bent u het daarmee eens, of is dat eigenlijk best vervelend?

'Klein is wel een beetje irritant, geloof ik', zegt Reichardt lachend. 'Maar in kalm en stil kan ik mij wel vinden. Ik vind het tempo van deze tijd zo ontzettend haastig, zo gedreven door commercie. We krijgen voortdurend nieuwe informatie voorgeschoteld, alsof onze aandacht een hongerig beest is dat om de paar seconden gevoed moet worden. Wat dat betreft ben ik blij dat ik daar lijnrecht tegenover sta.

'Het is ook grappig, want zó langzaam zijn mijn films nou ook weer niet. Als een filmshot elf seconden duurt, wordt dat tegenwoordig al als lang ervaren, opmerkelijk genoeg. Langzaam en klein klinken niet echt complimenteus, maar gelukkig wordt het ook over veel andere films gezegd die ik als goed gezelschap beschouw.'

Tekst gaat verder na de afbeelding.

Kirsten Stewart als Beth.

Wordt dit slag films ondergewaardeerd, omdat ze niet zo luidruchtig om attentie vragen?

'Ach, wie weet, misschien worden mensen wel zo moe van alle hectische, koortsachtige ontwikkelingen, in de politiek en elders, dat ze graag even willen schuilen in zo'n film. Het kan rustgevend zijn de ruimte te krijgen echt na te denken, om ergens dieper op in te gaan.

'Maar misschien is dat te hoopvol gedacht. Al die prikkels leiden allemaal zo enorm af. Ik heb er zelf ook last van: het kost me tegenwoordig een hele zomer een roman uit te lezen die ik vroeger veel sneller uit zou hebben.'

Wat trok u aan in de verhalen van Maile Meloy?

'Het zijn prachtige verhalen. Terwijl je ze leest, zie je al een film voor je. Een mooi geschreven tekst is een fantastisch begin voor een filmmaker. Het kostte me wel veel tijd te bedenken welke van haar verhalen het best bij elkaar pasten, hoe ik ze met elkaar kon verbinden en welke thema's ik eruit kon halen. Maar de personages waren er meteen.'

Tekst gaat verder na de afbeelding.

Michelle Williams als Gina.

'Die thema's, dat is iets waar ik elke dag weer een beetje anders over denk. Het gaat over mensen die iets zoeken. Over hun dagelijkse geworstel. Voor mij gaat het ook over het Amerikaanse Westen. Er zit iets van pioniersgeest in, van verovering, van eigendom claimen. In de klassieke verhalen over het Westen draait het altijd om mannelijke dominantie. Daar wilde ik een moderne versie van maken, waarin de mannen op de achtergrond blijven.

'De vrouwen in Certain Women zijn erg verschillend, maar ze hebben allemaal een baan en ambitie. De een is advocaat, de ander net afgestudeerd in de rechten, de derde een succesvol zakenvrouw. Ik vind het interessant hoe anders naar ambitie wordt gekeken bij de seksen; hoe het bij mannen als sexy wordt beschouwd, terwijl het bij vrouwen eerder afstotend werkt.

'Hetzelfde geldt voor eigenschappen als opkomen voor jezelf, of een einzelgänger zijn. Prima kwaliteiten voor een cowboy in het Wilde Westen, maar kennelijk niet voor een vrouw. Ik wilde een eigentijdse draai geven aan de verhalen, maar ik had nooit verwacht dat het zo actueel zou worden. De film is uitgekomen in een uiterst misogyne periode in Amerika.'

Naar de vrouwen in uw films wordt vaak niet geluisterd. En ze zijn het gewend.

'Daar proberen ze inderdaad mee om te gaan. Maar het geldt niet exclusief voor de vrouwen, hoor. Het werkt twee kanten op. Het personage van Laura Dern in Certain Women is advocaat en zij heeft niet in de gaten dat haar cliënt niet zozeer op juridisch advies zit te wachten, maar vooral aandacht wil. Iedereen zit een beetje in zijn eigen hoofd. Er zijn momenten van verbinding, maar die duren vaak maar kort. Zo gaat dat, het zijn van die kleine momenten, onverwacht, waar je per ongeluk tegenaan loopt.'

Tekst gaat verder na de afbeelding.

Lily Gladstone.

Misschien valt het vrouwelijke standpunt in uw films extra op omdat er nu eenmaal weinig vrouwelijke filmmakers zijn. Waar ligt dat aan?

'Het zit ingebakken in het systeem, denk ik. De filmwereld is al zo lang een mannenbolwerk, er heerst een ons-kent-ons-mentaliteit. Ik heb al lang geleden mijn eigen pad gekozen, met oogkleppen op om me er niet te veel door te laten afleiden, nadat ik jarenlang door de situatie gefrustreerd ben geweest.

'Het is lastig om over seksisme te praten, het is zo'n enorm, troebel gebied. Je kunt er haast niet objectief naar kijken, want vrijwel iedereen heeft ermee te maken, ook thuis. Ik kan niet veel zinnigs over de filmindustrie als geheel zeggen. Ik ben nu bezig ben met een filmproject in Groot-Brittannië en het valt me op dat iedereen met wie ik daar tot nu toe te maken heb, een vrouw is van ongeveer mijn leeftijd. Dat heb ik in de Verenigde Staten nooit meegemaakt.'

Bent u tevreden met uw plek in het filmlandschap, ergens ver weg van Hollywood?

'Ja. Ik voel me een geluksvogel. Het is een heel dankbare zaak om een film te kunnen maken. En ik heb er aardig wat gemaakt. Het is altijd een avontuur, de omstandigheden zijn vaak loodzwaar, vanwege de lage budgetten. Maar dat is ook goed, want anders zou ik nooit een avontuur meemaken in mijn leven; ik ben iemand die ook tevreden is met maar wat uit het raam turen.

'Bovendien is het prachtig omgeven te zijn door mensen die zich volledig inzetten voor je film. Iedereen, mannen en vrouwen, ook de acteurs, hebben er bloed, zweet en tranen voor over. Dat stemt enorm gelukkig.'

Nog niet uitgebracht, toch te zien

Certain Women is de eerste film in het jaarlijkse Previously Unreleased-pro gramma van het Eye Filmmuseum in Amsterdam. Elk jaar selecteert Eye tien films die internationale successen boekten (bijvoorbeeld op filmfestivals) maar nog niet de Nederlandse bioscoop bereikten. Dit jaar zijn, naast Certain Women, onder meer Safari van Ulrich Seidl, The Edge of Seventeen van Kelly Fremon Craig en Maudite poutine van Karl Lemieux te zien. De films worden vertoond in Eye, de Amsterdamse Filmhallen en soms in filmtheaters door het land.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden