Interview Jim Jarmusch

Regisseur Jim Jarmusch over The Dead Don’t Die: ‘Dit was echt de lastigste film om te maken’

Hij had longontsteking, het regende continu, en eigenlijk heeft hij een hekel aan zombies. We spraken Jim Jarmusch over zijn nieuwste film The Dead Don't Die.

Jim Jarmusch in 2016. Beeld WireImage

‘Ik ben geen zombieman’, zegt Jim Jarmusch, als beginselverklaring bij het gesprek over zijn zombiefilm The Dead Don’t Die. ‘Ik word misselijk van ze, ik ben die fucking zombies zó zat. Ik heb ook nooit een aflevering van The Walking Dead gezien.’

De 66-jarige cineast, al sinds de jaren tachtig vedette van de onafhankelijke Amerikaanse cinema met films als Stranger Than Paradise, Down by Law en Dead Man, roert in zijn koffie. Hij doet zo min mogelijk interviews en ontvangt vandaag in Cannes slechts twee groepjes journalisten in een hoteltuin. Maar áls Jarmusch aanschuift om te praten, neemt de man met de markante witgrijze haardos wel royaal de tijd; de jachtigheid van het Franse filmfestival heeft geen vat op hem. 

Dat hij tóch met de ondoden in de weer ging, komt door actrice Tilda Swinton, die eerder te zien was in Jarmusch’ vampierfilm Only Lovers Left Alive, uit 2013. ‘Ik ben wél een vampierman. Vampiers zijn werelds, elegant en seksueel, in zekere zin. Hoogst intelligent. Zombies, dat zijn gewoon onbenullige omhulsels, domme entiteiten. Wraaaahhh - oninteressant. Laten we Tilda de schuld geven. Na Only Lovers Left Alive, waarin de vampiers álle sterfelijke mensen zombies noemen, blééf ze maar vragen: wanneer maak je de zombiefilm? Tilda, zei ik, we hóúden niet van zombies, weet je nog?’

Jarmusch imiteert de keurige dictie van de Britse actrice: ‘Yes, I think you could dó something with that.’

In The Dead Don’t Die steekt een zombieplaag op, nadat gasboringen bij de pool de rotatie van de aarde hebben veranderd. Terwijl de Amerikaanse autoriteiten de ecologische rampspoed ontkennen, wordt een klein plaatsje geteisterd door de vraatzuchtige menseneters. Jarmusch strikte een voorname sterrencast, van wie een goed deel al eerder optrad in zijn oeuvre. Adam Driver, Bill Murray en Chloë Sevigny spelen agenten, Tom Waits een woeste zwerver, Tilda Swinton een begrafenisondernemer, Wu-Tang Clan-rapper RZA een postbesteller, Iggy Pop een koffieverslaafde zombie. ‘Je zou denken dat we een groot budget hadden, maar ze kregen betaald in havermout. Ze doen mee omdat ze mijn vrienden zijn, mijn stam. Jim belt, dus we doen mee. Dat ontroert me. Wat Iggy zei toen ik hem vroeg als zombie? Eh, oké. Cool. Hij is een oude vriend.’

Recensie: de vraag is wat regisseur Jarmusch met het zombiegenre wil, in The Dead Don’t Die ★★★☆☆

Omdat een van de personages in de film (een door Steve Buscemi vertolkte boer) een rood petje draagt met ‘Make America White Again’, werd The Dead Don’t Die door de Amerikaanse critici prompt omschreven als ‘anti-Trumpstatement’. ‘Ja, ik hoorde dat. Maar ik geef niets om Trump. Hij is gewoon een van de vele narcistische, empathieloze mensen die de macht hebben op deze planeet. Die pet is een nogal duidelijk verwijzing, maar zeggen dat mijn film over Trump gaat is écht beledigend. Trump is een clown, een televisieshowman, neergezet door de hoogste bazen. Ondertussen is de wereld bezig ten onder te gaan, ons ecosysteem stort in: opwarming, geen insecten. En waar maken we ons druk om? Wat Trump vandaag weer roept, of morgen. Fuck Trump. Ik ben zelf óók een van de schuldigen. Ik rijd een auto met fossiele brandstof, ik vlieg in vliegtuigen, ik heb een creditcard, een plastic waterflesje. En ik maak een dwaze, hopelijk grappige en wat donkere zombiefilm. Er is hoop, we hebben nog een beetje tijd om de ramp te keren. Maar we doen het niet echt, dat beangstigt me wel.’

Jarmusch’ aantekeningenboekjes liggen voor hem op de tuintafel. ‘Heb ik altijd bij me. Eentje voor nieuwe ideeën, en deze was voor The Dead Don’t Die. Als jullie me bijvoorbeeld vragen: welke muziek luisterde je tijdens de opnamen, dan kan ik dat keurig opzoeken. Helaas - voor jullie – ben ik geen Tom Waits, die een veel geschikter persoon is om te interviewen. Als je Tom vraagt: wat inspireerde u bij deze nieuwe liedjes, krijg je als antwoord...’ – Jarmusch gaat over op Waits’ grommende, knarsende stem - ‘...Heb je ooit de binnenste snijtanden gezien van de slijmprik, die leeft op de bodem van de oceaan? Tom zegt áltijd iets fascinerends, al heeft het dan niets met je vraag te maken.’

Monsters – niet per se zombies - maken deel uit van Jarmusch’ vroegste filmervaringen. ‘Als mijn moeder op zaterdag ging winkelen, zette ze mij af bij de bioscoop, voor de dubbele vertoning. Dat waren altijd films als Attack of the Crab Monsters (1957). Dus die keek ik, tussen de kinderen die kauwgom naar elkaar wierpen. Als kind dacht ik: film is iets met monsters. Later ontdekte ik dat er ook films waren met oorlog, of met Audrey Hepburn. Ik ben geen groot horrorfan, maar wel een filmfan, dus álle genres interesseren me. Er zijn hedendaagse horrorregisseurs die me zeer bevallen. John Carpenter, of Sam Raimi, met z’n Evil Dead-films - hij vond een balans tussen het komische en het enge. In Europa Mario Bava, Dario Argento. En George A. Romero (Night of the Living Dead) is duidelijk de meester van de postmoderne zombie. Uiteindelijk maakt het mij ook niet uit in welk genre je werkt. Genres zijn als fotolijstjes – de lijst doet er niet zo toe.’

Voor The Dead Don’t Die werkte Jarmusch, meer dan in zijn eerdere werk, met computereffecten: digitaal uiteengereten lichamen, ontploffende hoofden. ‘Ze deden dingen waar ik niet eens om vroeg, zo cool. Oké, blaas gewoon z’n hoofd eraf, zei ik dan, en dan zag ik later allerlei details: een flappend oor, of een stuk gebit. Op een gegeven moment was ons geld op, toch werkten die lui van de effecten door. Het zijn soldaten, grote kunstenaars. Het was zwaar, verder. Halverwege de opnamen kreeg ik een longontsteking. De dokter kwam naar de set en zei: we nemen je mee naar het ziekenhuis. Nee dat doe je niet, zei ik: ik moet vijftien uur per dag werken, man. Hij zei: o, nou, dan help je jezelf naar de kloten. Dus ik stond een week lang te rillen op de set. Drie jassen aan, terwijl het 32 graden was. Mijn crew was heel liefdevol en behulpzaam, maar ze zeiden niet: je moet naar huis. Dat kon niet. Want Adam Driver moest drie weken later door naar Star Wars (Driver speelt als Kylo Ren een hoofdpersonage in de sf-reeks, red.). Ook regende het elke dag. En er zit géén regen in de film. O, man, dit was de lastigste film om te maken. Dead Man was óók lastig, destijds. Maar toen was ik half zo oud, had ik meer incasseringsvermogen.’

The Dead Don't Die Beeld Credit : Frederick Elmes / Focus

Het werken met Bill Murray, eerder ook te zien in Jarmusch’ Broken Flowers, verzachtte de pijn wel wat. ‘Ik ben echt dol op Bill. Als acteur, als persoon. Mensen kennen hem als de grote gekke Bill Murray, maar hij is een wonderlijk acteur en kan álles spelen wat je wilt. Dat komt door zijn empathie. Hij is écht zo empathisch. Bij de opnamen van Broken Flowers moest ik hem soms zoeken, dan was hij een blok verderop bezig wat oudjes te helpen met boodschappen uitladen. Die generositeit van hem, dat is echt. Er bestaan mensen die hem ineens in hun keuken aantroffen, afwassend. Ken je Bill Murray? Nee. Hoe kwam hij daar dan? Geen idee. Wat zei hij dan? O hi, ik zag je afwas, dus ik dacht: ik help een handje. Ontroerend, vind ik.’

Jarmusch’ zombies zijn geen alledaagse zombies. Behalve hun zucht naar vlees, zijn ze óók gepreoccupeerd door hetgeen ze het belangrijkst vonden in hun eerdere, menselijke bestaan. Dus speuren sommige zombies naar koffie en strompelen andere ondoden rond met hun gezicht gericht op hun mobiele telefoon. ‘Ik ben het zo zat om door New York te lopen terwijl die telefoonzombies mijn weg blokkeren’, verklaart de filmer. ‘Ze zien je niet eens, lopen zo tegen je aan. Wake the fuck up! riep ik eens, tegen zo’n gezombificeerd mens. Vond-ie onbeleefd. En ik blijf ze tegenkomen, overal waar ik ga. Ook hier in Cannes. Zombies, aaaargh! Ik haat ze nog meer dan vóór ik aan The Dead Don’t Die begon.’

Jim Jarmusch, geen Star Wars-liefhebber (‘ik ga mijn graf in zonder Star Wars te hebben gezien!’) kreeg aanvankelijk geen toestemming van het Disneyconcern om in The Dead Don’t Die - als grapje - een Star Wars-sleutelhanger aan de sleutelbos te hangen van het personage van Adam Driver, tevens bekend als Han Solo’s zoon Kylo Ren. ‘Adam zei: hoe bedoel je, dat mag niet? Ik zei: Star Wars zei nee. Laat me even bellen, zei Adam. En toen mocht het.’

Gijs Groenteman gaat in onze illustere archiefkast in gesprek met mensen die hem hebben verwonderd. Rapper Pepijn Lanen, schrijver Paulien Cornelisse en kunsthandelaar Jan Six passeerden al de revue.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden