InterviewJérémy Clapin

Regisseur Jérémy Clapin: ‘Mijn film werkt alleen als je meeleeft met die hand’

Clapin maakte geen horror, maar een lieve, geestige  animatiefilm over zelfacceptatie en liefde. ‘Ik moest alles uit de kast halen om enigszins voorstelbaar te maken hoe de wereld er voor een hand uitziet.’

Jérémy Clapin.Beeld Getty

Een afgehakte hand gaat op zoek naar zijn bijbehorende lichaam. Het uitgangspunt van de bekroonde debuutfilm van de Franse animatieregisseur Jérémy Clapin (45) doet denken aan horror, waar de hand-met-eigen-wil zo ongeveer een eigen subgenre vertegenwoordigt. Van de lichaamsloze beroemdheid Thing in de griezelkomedie The Addams Family tot de door een demon bezeten moordhand in cultklassieker Evil Dead II. Maar in J’ai perdu mon corps (I Lost My Body) blijven de gruwelen ver weg. Clapin maakte er in de eerste plaats een lieve en geestige film van, over traumaverwerking, zelfacceptatie en de liefde.

En dat valt op. De film won dit jaar in Cannes de hoofdprijs van het festivalonderdeel Semaine de la Critique en werd op het prestigieuze animatiefilmfestival van Annecy bekroond met de belangrijkste prijzen van jury én publiek. Ondanks de krankzinnige premisse van zijn film geldt Clapin inmiddels zelfs als outsider-kandidaat voor een animatie-Oscar.

Hoe Naoufel zijn hand is kwijtgeraakt, blijkt een vraag waarop het antwoord niet zo belangrijk is. Beeld Netflix

J’ai perdu mon corps, gebaseerd op de roman Happy Hand (2006) van Guillaume Laurant, toont een reeks flashbacks waarin de jonge pizzabezorger Naoufel te Parijs bevangen raakt door een van zijn klanten, Gabrielle. Hij ontpopt zich als veredeld stalker, al is het vanuit zijn perspectief een relatief onschuldig romantisch ideaal: hij hoort bij haar, zij weet dit gewoon nog niet. Laurant, vooral bekend als de vaste scenarist van filmmaker Jean-Pierre Jeunet, schreef met Le Fabuleux Destin d’Amélie Poulain (2001) een vergelijkbaar verhaal over op afstand beleefde obsessieve liefde.

In het heden – het spraakmakendste deel van de film – ontsnapt Naoufels hand verderop in de stad uit een ziekenhuis, en gaat in een reeks spectaculaire capriolen naar hem op zoek. Hóé de jongen zijn hand is kwijtgeraakt, blijkt een vraag waarop het antwoord in de film eigenlijk niet zo belangrijk is. De symbolische waarde van de handscènes – het lichaamsdeel is eenzaam, de wereld waarin hij zijn weg zoekt levensgevaarlijk – en de wijze waarop zo stapsgewijs een persoonlijk trauma van Naoufel wordt onthuld, vormen uiteindelijk de kern van J’ai perdu mon corps.

Recensie J’ai perdu mon ★★★★☆
Wat begint als een horrorfilm, ontpopt zich tot een gevoelig coming-of-ageverhaal vol grotestadsmelancholie en noodlotsgedachten.

‘Dit is geen verhaal over iemand die een hand mist’, verduidelijkt de regisseur na de première van zijn film op het festival van Cannes. ‘Maar over een hand die terug wil naar zijn eigenaar. Dat is een belangrijke nuance: de hand is hier de hoofdrolspeler, een wezen dat leert voelen, bewegen, manoeuvreren, maar dat zonder lichaam niet compleet is. En daarmee vertel je vanzelf over overleven, lotsbestemming en jezelf vinden.’

Wie zoekt naar een verklaring voor Clapins zeer specifieke manier om die thema’s te verbeelden, krijgt overigens hooguit een vermakelijk kijkje in de kronkels van zijn brein. ‘Je zou zeggen: een afgehakte hand is een dood ding, die gaat helemaal nergens naartoe. Maar het tegendeel is waar. Zonder lichaam is de hand juist vrij om te gaan en staan waar-ie wil.’

In ‘J’ai perdu mon corps’ gaat een hand op zoek naar het lichaam waar hij bij hoort. Beeld Netflix

Clapin was tot voor kort slechts bekend in een uithoek van de animatiewereld, met een aantal korte films waarin lichamen en lichaamsdelen ook al het fundament vormden voor verhalen vol diepere gevoelens en betekenis. In het innemende Une histoire vertébrale (2004) toont hij het diepgewortelde verlangen naar contact en liefde van een man die door een nekaandoening alleen naar de grond kan kijken. In het zo mogelijk nog fraaiere Skhizein (2008) zien we een jongen die na een meteorietinslag op de een of andere manier precies 91 centimeter van zichzelf verwijderd raakt, met alle gevolgen van dien. Het filmpje wordt geroemd vanwege de creatieve verbeelding van depressie en dissociatie: het gevoel buiten het eigen bewustzijn te treden.

Een speelfilm over een autonoom opererende hand is Clapin ogenschijnlijk op het lijf geschreven. ‘Dat dacht ik ook’, zegt de regisseur. ‘Maar toen ik voor het eerst bij de schrijver van het boek aanschoof, was ik toch een beetje verlegen. Guillaume is een grote naam in Frankrijk, door al zijn scenario’s voor de films van Jeunet. Zijn boek vertelt een complex verhaal, ook. Vol mensen die zwelgen in zelfmedelijden. Het was een worsteling om dat in de film te verwerken. Guillaume moedigde me aan. ‘Kom op Jérémy, zei hij. Breng dat universum van je naar mijn verhaal! Ik besloot, met zijn toestemming, om de nadruk van de film op de hand te leggen.’

De hand gebruikt een aansteker om ratten op afstand te houden in het riool. Beeld Netflix

Dat levert unieke animaties op, met composities en perspectieven zoals je ze niet eerder zag. De hand reist mee met een duif, stuitert in een blikje van een trap en gebruikt in het riool een aansteker om ratten op afstand te houden – op de fantasie zit in J’ai perdu mon corps geen maat. Hij filmde eerst allerlei beelden met een echte camera: laag bij de grond of in de vensterbank, spelenderwijs op zoek naar plekjes waar een afgehakte hand zich zou kunnen schuilhouden, om vervolgens zijn animatieteam met die beelden aan het werk te zetten. ‘De film werkt alleen als je echt meeleeft met die hand’, zegt Clapin. ‘Ik moest alles uit de kast halen om enigszins voorstelbaar te maken hoe de wereld er voor een hand uitziet – wat-ie op een dag allemaal meemaakt.

Een ordinaire stalker? 

Vergoelijkt Jérémy Clapin met J’ai perdu mon corps nou stiekem stalking? Die vraag speelde even op na de première van zijn film, waarin een afgehakte hand alle aandacht krijgt, maar ook het verhaal wordt verteld over de obsessieve liefde van een jongen voor een hem onbekend meisje. Clapin: ‘Die jongen is niet brutaal of grof, zijn bedoelingen zijn slechts romantisch van aard. Dat maakt het nog steeds geen goed idee om een meisje te achtervolgen, maar goed, hij doet dit toch. Het loopt vervolgens ook allesbehalve soepel voor hem, dus het is niet zo dat ik met deze film zeg dat stalking een goede manier is om een meisje te krijgen. Die kritiek is ook niet helemaal eerlijk, vind ik. Kunst biedt juist een arena om dit soort gebeurtenissen te verkennen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden