Regisseur Iannucci heeft een goed oog voor de idiotie van de macht ****

Met The Death of Stalin laat hij zien hoe ontwrichtend de onvoorspelbaarheid van autoritair leiderschap is. 

The Death of Stalin ; Regie Armando Iannucci.

Met Steve Buscemi, Simon Russell Beale, Michael Palin, Rupert Friend, Jeffrey Tambor, Olga Kurylenko. 106 min., in 31 zalen.

Beeld RV - NICOLA DOVE

Daar ligt hij dan, de grote leider van de Sovjet-Unie, plat op zijn rug op het tapijt in een plas urine. Het duurt een tijd voordat hij gevonden wordt. De lijfwachten die voor de deur van zijn kamer staan, horen wel wat geschreeuw maar durven niet naar binnen te gaan. Zonder uitdrukkelijke orders van kameraad Stalin komen ze niet van hun plek.

Wanneer een huishoudster Stalin uiteindelijk aantreft in zijn ongemakkelijke positie, het gevolg van een beroerte, komt er nog steeds geen medische hulp op gang. De opgetrommelde leden van het politbureau reageren als verlamd. Hoe moeten de mannen die altijd naar Stalins pijpen dansten, plotseling zelf een beslissing nemen? En waar zouden ze een dokter vandaan moeten halen? Alle competente artsen in Moskou zijn bij een zuivering naar de goelag gebracht.

Dat Jozef Stalin in zijn laatste uren slachtoffer werd van zijn eigen schrikbewind, is een van de vele wrange constateringen in The Death of Stalin, een even intelligente als hilarische komedie over de strijd die in maart 1953 ontstaat tussen Stalins getrouwen. Een paar dagen na zijn beroerte overlijdt de rode tsaar. Terwijl het land ondergedompeld is in rouw, vechten zijn mogelijke opvolgers elkaar de tent uit. Vooral de daadkrachtige bullebak Lavrenti Beria (Simon Russell Beale), voormalig hoofd van de veiligheidsdiensten, en de gewiekste Nikita Chroesjtsjov (Steve Buscemi) zijn aan elkaar gewaagd.

De Schotse scenarioschrijver, producent en regisseur Armando Iannucci richtte zich al eerder met veel succes op politiek gekonkel. Iannucci, de man achter de satirische Britse televisieserie The Thick of It, de daarvan afgeleide speelfilm In the Loop (2009) en de Amerikaanse serie Veep heeft een goed oog voor de idiotie van de macht. Vleierij, achterdocht, ijdelheid, gluiperig bedrog en politieke broedermoord vieren hoogtij in The Death of Stalin, waarvoor Iannucci nu eens weinig zelf hoefde te verzinnen. De film is gebaseerd op een tweedelige Franse striproman van Fabien Nury en Thierry Robin, die op hun beurt gebruikmaakten van geschiedkundige bronnen. De feiten kloppen, grotendeels.

Die historische achtergrond heeft, voor een komedie, natuurlijk wel iets problematisch. Kan het wel, lachen om de kliek rond Stalin, die verantwoordelijk wordt gehouden voor miljoenen doden? Iannucci is zich van dat vraagstuk bewust en lost het elegant op. Zelfs in de meest absurdistische scènes wordt de gruwelijke werkelijkheid niet genegeerd: op de achtergrond worden aan de lopende band mensen opgepakt en afgevoerd. Behalve geestig is The Death of Stalin ook grimmig. Iannucci toont op scherpe wijze hoe autoritair leiderschap werkt. Vooral de onvoorspelbaarheid is ontwrichtend  en bloedlink.

Absurde zwarte comedie The Death of Stalin zit vol met Monty Pythonesk absurd-komische situaties, die evenwel zeer dicht bij de historische werkelijkheid blijven

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.