Regisseur Floris Visser laat er in Antigona een tot in de puntjes doordachte regie op los

Theater - Antigona

Floris Visser voert de personages in het verhaal van Antigone met zijn tot in de puntjes doordachte regie met strakke hand door het klassieke drama. Bij de stemmen geen miscasts, maar het geluid uit de orkestbak laat veel te wensen over.

Antigona (Erika Simons) rouwt bij het lijk van haar broer Polyneikes Foto Antigona (Erika Simons) rouwt bij het lijk van Polyneikes

Wie maar stug genoeg vasthoudt aan zijn eigen gelijk, roept de ellende vanzelf over zich af. Neem Kreon, koning van Thebe. Zojuist heeft hij zijn nichtje Antigona in het rotsgraf zien klauteren waartoe hij, met zijn harde kop, haar heeft veroordeeld. Komt in het stadstheater van Osnabrück, een uurtje achter Hengelo, een bode op met het bericht dat Kreons zoon - Antigona's minnaar - zelfmoord heeft gepleegd. Ter plekke stort Kreon in elkaar.

Regisseur Floris Visser, een dertiger op punt van doorbreken, laat hem kronkelen en janken. De sublieme aria waarin Kreon klaagt, komt uit de vergeten opera Antigona van de Italiaan Tomasso Traetta (zeg: tra-étta). Ooit was hij een hele meneer. Catharina de Grote gaf hem de opdracht voor Antigona, naar het fameuze drama van Sophocles. De tsarina schoof in 1772 aan bij de première in Sint-Petersburg.

Jarenlang liep Floris Visser rond met zijn regieplan. Begrijpelijk, want wat er in het stuk niet allemaal schuurt: religiestress en staatsdwang, godenvloek en liefde. Met zijn kleine club Opera Trionfo kreeg Visser het niet voor elkaar, tot het Osnabrückse stadstheater instapte als coproducent. Zodat Antigona morgen, in de Amsterdamse Stadsschouwburg, eindelijk begint aan haar tournee door Nederland.

De kenners zitten klaar, want volgens de encyclopedie is het een revolutionaire opera. Traetta zou korte metten maken met de oeverloze aria's uit het barokwerk van mannen als Händel en Vivaldi - een genot voor het oor, maar de pest voor vaart en drama.

Maar het publiek in Osnabrück is zuinig: nul open doekjes, beschaafd slotapplaus. Inderdaad valt het nogal mee met de vaart van de operahervormer Traetta. Vergeleken met diens breed uitwaaierende libretto is Sophocles' toneeltekst streng gehakt marmer. En noten klinken er nog altijd meer dan genoeg.

Visser laat er een tot in de puntjes doordachte regie op los, van de picknick bij aanvang tot aan het finale bloedbad. Met strakke hand voert hij de personages door het drama. Antigona is bij hem een bijter, ze moet en zal eer bewijzen aan haar broer Polyneikes. Hij is gedood in een gevecht om de macht met de andere broer, Eteokles, die ook in het stof bijt. In haar rouw botst Antigona frontaal met oom Kreon, de nieuwe heerser. Als zijn gezag wordt ondergraven, nota bene door een vrouw, krijgt hij tirannieke trekken.

Antigona

Opera

Tomasso Traetta: Antigona. Regie: Floris Visser. Osnabrücker Symphonie-orchester o.l.v. Andreas Hotz. 30/1, Theater Osnabrück.

10/2 in Stadsschouwburg Amsterdam. Tournee.

Tussen de zangsolisten zit geen miscast, al ontbreekt bij Antigona (Erika Simons), haar zus Ismene (Lina Liu) en koning Kreon (Christian Damsgaard) de vonk die een knappe prestatie brisant maakt. Sterk zijn de manoeuvres die Visser de Osnabrückse koorzangers laat maken. Als Thebaans voetvolk stappen ze in inventieve formaties door het eenvoudige decor van Dieuweke van Reij (verweerde mediterrane muren, stadspoort).

Minder sterk is het geluid dat opstijgt uit de orkestbak. Toegegeven, een fortepiano begeleidt de spreekzang sprankelend. De grafmuziek die Antigona begeleidt in haar spelonk, klinkt huiveringwekkend. Verder zijn het vooral doordeweekse klanken die dirigent Andreas Hotz haalt uit het Osnabrücker Symphonieorchester.

Nu weten we eigenlijk nog niet of Antigona, de opera, een meesterwerk is. Hoe dan ook is het tof dat Floris Visser zijn pleidooi heeft willen voeren. Kan hij zich nu warmlopen voor het komende seizoen, met een Massenet in Zürich en een Vivaldi bij De Nationale Opera in Amsterdam. Doorbreken of niet, dat wordt de kwestie.


De vergeten schakel tussen Händel en Mozart

De Italiaanse componist Tomasso Traetta bracht de vaart terug in de klassieke opera.

De Italiaanse componist Tomasso Traetta (1727-1779) is een vergeten link tussen Händel en Mozart. Net als de grote operahervormer Gluck haalt hij een streep door wijdlopige, krankzinnig versierde aria's. Ervoor in de plaats komen concentratie en vaart. Antigona is Traetta's magnum opus. De opera kreeg in 1997 een herkansing van de Franse barokdirigent Christophe Rousset. Zes jaar later bracht Gerardjan Rijnders het stuk als eerste Nederlandse regisseur op de planken. De opera, naar de Griekse tragedieschrijver Sophocles, vloeit voort uit een vloek die Oedipus trof. Hij sloeg zonder het te weten zijn vader dood en verwekte vier kinderen bij zijn moeder. Antigona begint als Oedipus' zonen Polyneikes en Eteokles elkaar doden in een strijd om de macht.