Recensie Film

Regisseur Das schweigende Klassenzimmer handelt de geschiedenis netjes af, maar schuwt het grote gebaar niet (drie sterren)

Kurt (Tom Gramenz) en zijn klasgenoten houden een minuut stilte in de film Das schweigende Klassenzimmer. Beeld Victor Mendiola/Mironlibre

Berlijn 1956, vijf jaar vóór de bouw van de Berlijnse Muur, meldt een tekstje aan het begin van Das schweigende Klassenzimmer. De spanning in de trein van Oost- naar West-Duitsland is in de openingsscène van dit historische drama volop tastbaar. De controle is streng, de gezichten van de reizigers staan strak: een goed verhaal is noodzakelijk om de overstap te mogen maken. Vrienden Kurt (Tom Gramenz) en Theo (Leonard Scheicher) bezoeken het graf van Kurts opa, zeggen ze, maar het bezoek is vooral een excuus om zich een middagje te laven aan westerse geneugten.

Het tripje zet hun wereldbeeld op zijn kop: in het bioscoopjournaal voor aanvang van een West-Duitse blotemeisjesfilm leren ze over een recente volksopstand in Hongarije tegen het Sovjetregime. Terug in het Oosten ontdekken ze over dezelfde gebeurtenis een klein berichtje in de lokale krant: de Hongaarse opstandelingen zijn aan deze kant van de grens geen vrijheidsstrijders, maar fascisten. Het is een aangename bijkomstigheid van deze degelijk verfilmde geschiedenisles: in een oogwenk legt regisseur Lars Kraume enkele parallellen met het heden bloot. Das schweigende Klassenzimmer is zowel de verbeelding van een curieuze voetnoot in de Koude Oorlog als een schets van een samenleving in tijden van ideologisch verwrongen nieuwsvoorziening.

Illegale uitzendingen

Op school, waar de vlag wappert van de socialistische jongerenbeweging Freie Deutsche Jugend, gaan Kurt, Theo en al snel vrijwel al hun klasgenoten op zoek naar nieuws uit het Westen. Bij een vage oom van een klasgenoot luisteren ze stiekem naar illegale uitzendingen van de West-Berlijnse radiozender RIAS (Rundfunk im amerikanischen Sektor), waar wordt gesproken over honderden dode Hongaarse opstandelingen, waaronder de Hongaarse voetballegende Ferenc Puskás. Dat in het Westen ook nepnieuws wordt geserveerd, ontdekt de klas later (Puskás overleed pas in 2006). Eerst beginnen ze hun eigen revolutie, met twee minuten onaangekondigde stilte in de klas ter ondersteuning van de Hongaarse vrijheidsstrijders. Tot woede van het repressieve schoolbestuur, dat de miniopstand ziet uitmonden tot zaak van nationaal belang.

Regisseur Kraume, die zijn film baseerde op het boek dat Dietrich Garstka, een van de leerlingen, later over de gebeurtenis zou schrijven, handelt de geschiedenis netjes af, maar schuwt het grote gebaar niet. Een demonstratieve monoloog van de RIAS-oom laat zich kijken als een wel erg letterlijk pleidooi voor de zwijgende leerlingen als verzameling vrijdenkers. Ook de invloed van de Tweede Wereldoorlog op het handelen van enkele personages is wat opzichtig. Terwijl het tegen die tijd allang kraakhelder is wat het met een samenleving doet als ideologie regeert en openheid ontbreekt.

Das schweigende Klassenzimmer

Drama

3 sterren

Regie Lars Kraume

Met Leonard Scheicher, Tom Gramenz, Jonas Dassler, Lena Klenke

111 min., in 37 zalen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.