Regisseur Blade Runner: 'Ik weet niet of de film jullie zal bevallen, maar we namen sciencefiction wel serieus'

Regisseur Denis Villeneuve vond het een fantastisch groots, gestoord en slecht idee

Een fantastisch groots, gestoord en slecht idee: dat vond de Canadees Denis Villeneuve, toen hij hoorde van een mogelijk vervolg op de sf-cultklassieker Blade Runner. En toen vroegen ze hem voor de regie. Hij legt uit waarom hij toch overstag ging. Het oordeel van de Volkskrant: missie ruim geslaagd.

Ik moet je ontmoeten, sprak de producent tegen Denis Villeneuve, door de telefoon. Ergens privé, niemand mocht het zien. Daar, in een cafeetje in New Mexico, legde de man een script op tafel. Er stond Queensborough op. 'Hij keek me aan en zei: Queensborough bestaat niet.' Toen hij vernam welk script het wél betrof, werd Villeneuve emotioneel. 'Dat ze mij het vertrouwen schonken, alleen al om het te lezen. Het raakte me.'

De Canadese filmmaker wist van de plannen; die waren aangekondigd. Een vervolg op de sciencefiction-cultklassieker Blade Runner, waarin opstandige androïden menselijke gevoelens ontwikkelden. Geproduceerd door Ridley Scott, regisseur van het origineel. 'Een groots, gestoord en slecht idee - dat vond ik het. Écht. Het klonk opwindend om terug te keren naar die wereld van Blade Runner. Tegelijk dacht ik: aan sommige films mag je niet komen. Het zijn meesterwerken, laat ze met rust.'

Villeneuve pauzeert een tel, glimlacht. 'Maar... toen ik het script las, herkende ik de poëzie, de poëzie van Blade Runner. En de nieuwe ideeën bevielen me. Toen begon ik te twijfelen. Oké, wat doe ik? Ik kwam met een paar voorwaarden. Er zaten dingen in het script die ik wilde aanpassen. Dat mocht. En toen werd ik nerveus. Ben ik wel goed genoeg? Ik voelde de druk van de filmliefhebbers.'

De blik van de regisseur glijdt langs de gezichten van de journalisten aan zijn tafel, alsof hij terechtstaat. 'Nu heb ik er vrede mee. Wát jullie er ook van zullen denken. Als ik in jullie schoenen stond, zou ik me precies zo voelen: ik zou de filmzaal binnengaan met een ongemakkelijk gevoel, met twijfels. Dat is normaal.'

Blade Runner, een verfilming van de roman Do Androids Dream of Electric Sheep? van Philip K. Dick, werd in de zomer van 1982 uitgebracht in de Amerikaanse bioscopen. Precies op het verkeerde moment voor het grote publiek, dat diezelfde weken wegliep met Spielbergs warme familie-sf E.T. Wat moest het met die jarenzeventig-sombere, regenachtige, trage en afstandelijke toekomstige noir van de Brit Scott? Maar Blade Runner won een kleine schare fanatieke fans voor zich, beïnvloedde films, mode, romans, en de troep liefhebbers groeide bij diverse releases op vhs en dvd.

Rutger Hauer in de originele Blade Runner

Hoofdrolspeler Harrison Ford, als blade runner en agent Rick Deckard belast met het uitroeien van replicants (de in de film gehanteerde term voor de volmaakt menselijk ogende androïden), refereerde in latere interviews zelden aan de film. Misschien vond hij Blade Runner niet zo belangrijk, constateerde Fords tegenspeler Rutger Hauer in zijn in 2007 gepubliceerde memoires. De Nederlandse acteur zag dat anders: die noemde replicant Roy Batty in Blade Runner zijn beste rol, zijn beste film ook.

'Er waren in de jaren zeventig en tachtig drie sciencefictionfilms waarvan ik hield', zegt Villeneuve. '2001. A Space Odyssey, Close Encounters of the Third Kind en Blade Runner. Dat waren serieuze films, films waarin sciencefiction werd gebruikt om existentiële vragen te verkennen. Dat acht ik nu juist het mooie van dit genre: dat je buiten de ons bekende wereld kunt stappen om op radicale wijze ideeën over de mensheid en onze samenleving te toetsen.'

Top secret

Niet vaak werd een film, of in elk geval de plot van een film, zo streng bewaakt als Blade Runner 2049. Journalisten in Europa kregen de 163 minuten lange sciencefictionfilm pas een week ná de interviews met regisseur Denis Villeneuve (foto) en de acteurs te zien, uit angst van de filmstudio dat er informatie zou uitlekken. 'Van mij hoefde dat niet', zegt de regisseur. 'Ik heb eerder films gemaakt met ingrijpende wendingen in het verhaal en kon in die gevallen altijd vertrouwen op de pers.'

Ridley Scott mijmerde sinds de late jaren negentig al over een opvolger van Blade Runner. Al zag hij uiteindelijk af van de regie: produceren was voldoende. Dat het aanbod in 2015 bij Villeneuve belandde, verbaasde nauwelijks. Niemand maakte in de 21ste eeuw zozeer naam in de filmwereld als de 49-jarige filmmaker uit Quebec, Canada. Vijf jaar geleden liep hij nog onopgemerkt over het filmfestival van Rotterdam, dat zijn Frans-Arabische toneelverfilming Incendies vertoonde: vriendelijke man, zachte stem. Na de ijzingwekkende ontvoeringsthriller Prisoners (2013), een onverwacht kassucces, richtten alle ogen in Hollywood zich ineens op de Canadees, die zijn faam nog deed groeien met studiofilms als de grimmige drugsthriller Sicario (2015) en het emotionele Arrival (2016), een sciencefictionblockbuster over de kunst van het communiceren. 'Ik dacht dat ik door het systeem zou worden platgewalst', zegt Villeneuve over zijn gang naar Hollywood. 'Dat ik zo weer in Canada terug zou zijn. Maar ik vond dat ik het op zijn minst één keer moest proberen: spelen op dat veld.' Waar andere regisseurs klagen over bemoeienis en vervlakking, slaagde Villeneuve erin onder studioauspiciën exact de films te maken die hij wilde. 'Ik kan ook vrij koppig zijn.'

Blade Runner 2049, vanaf deze week wereldwijd in de bioscoop te zien, speelt zich dertig jaar later af dan de eerste film. Daarin lag de wereld er al slecht bij: een atoomoorlog had flora en fauna vernietigd, de mens op aarde droomde van een leven ver weg, als kolonist op andere planeten, de off-worlds - al wisten weinigen of het daar echt beter was.

Denis Villeneuve en actrice Sylvia Hoeks Foto epa

Villeneuves aarde in 2049 is evenmin aanlokkelijk: nog extremere weercondities, nog meer vervuild. Wel bijeen, in deze toekomst, is de Sovjet-Unie. 'De film zit vol met dat soort anachronismen en ficties', zegt de regisseur. 'De eerste Blade Runner was een extensie van de jaren zeventig, geïnspireerd door de realiteit van toen, dus vandaaruit gaan we verder. Er zat geen mobiele telefonie in de eerste film, er was nooit een Steve Jobs.'

Wel Atari: de advertenties van de begin jaren tachtig in een recessie gesneuvelde spelcomputerfabrikant prijken nog altijd op de wolkenkrabbers in het Los Angeles van 2049.

'De eerste Blade Runner was ook geïnspireerd door Japan en China. Die invloed is er nog, dat is een laag. Maar boven op die Aziatische laag zie je nu ook veel Oost-Europese elementen. Ik was twee dagen geleden nog in Moskou. O boy, dat komt dicht bij mijn film, hoor: de brute architectuur, gebouwen die eruitzien als bunkers, die strenge winters kunnen doorstaan. Het is een wereld waarin de mensen worstelen, trachten te overleven.'

Villeneuve voerde vooraf een lang gesprek met Scott, die zijn regiekeuzen bij de eerste Blade Runner nog eens uiteenzette: dat je in deze sciencefiction nooit álles moest laten zien. Hoe die lonkende off-worlds eruit zagen, kon beter ongewis blijven. 'En daarna zei hij: trek je eigen spoor en het wordt geweldig. Doe je dat niet, dan wordt het een ramp.'

De winters in 2049 bijvoorbeeld, komen uit de koker van Villeneuve. 'Vreemde winters, in Los Angeles. Dat is een detail, iets triviaals. Maar als Canadees ken ik andere winters: het licht, de wijze waarop mensen bewegen in de kou, hoe ze ademen. Het kwam ter sprake in een van mijn eerste gesprekken met Roger Deakins (zijn al dertien keer voor een Oscar genomineerde maar nooit bekroonde cameraman): als we in plaats van die zwarte, donkere Blade Runner uit 1982, nu eens een zilverwitte Blade Runner maken? De smog boven de stad is net wat minder, er komt licht doorheen. Ik ben geen cameraman, maar film begint voor mij met de kwaliteit van het licht. In de keuze voor een bepaald licht schuilen allerlei aanwijzingen: hoe benader ik dit verhaal?

'Het mocht geen nostalgische film worden, geen film gemaakt door fans. Toen ik Blade Runner voor het eerst zag, was ik er niet zeker van wie de held was. Dat sprak me aan: ik gaf meer om de replicants dan om de mensen. Ik leefde wel mee met die agent Deckard, met zijn twijfels. Maar ik híeld van Rutger Hauer. Ridley zei tegen me: mijn film ging over paranoia. Daar ben ik het mee eens: die blade runners komen zo veel in contact met mensen van wie ze niet weten of ze echt zijn, dat ze beginnen te twijfelen aan hun eigen menselijkheid. Dat is een prachtig gegeven. En in mijn film wilde ik die empathie voor de synthetische wezens nog wat verder brengen. De replicants verschillen van elkaar, maar voor ieder van hen geldt dat ze een zekere kwetsbaarheid bezitten, een vreemde humaniteit, ze zijn vrij...'

Hollands?

Villeneuve lacht. 'O ja, ze zijn Hollands.' Dan, in het Frans tegen zijn echtgenoot die iets verderop zit: 'Hoe zeg je attachant? Innemend, ja, dat woord zocht ik.'

Nederland is opvallend sterk vertegenwoordigd in Blade Runner, en onder de replicants: na Hauer nu ook de actrices Sallie Harmsen en Sylvia Hoeks. 'Het is toeval dat ze uit dezelfde buurt komen als Rutger Hauer', bezweert de regisseur.

Tekst gaat verder onder video.

Harrison Ford en Rutger Hauer in Blade Runner in 1982 Foto Imageselect

'Ik castte alle acteurs zelf, ook iedere afzonderlijke figurant. Honderden uren kostte me dat. Waarom? Omdat er gezichten zijn die niet of juist wel in de wereld van Blade Runner horen. Een dystopische film lijkt daarin wel wat op een historisch kostuumdrama. Er zijn acteurs - ik zal geen namen noemen - die gewoon niet in zo'n film passen. Ryan Gosling wel: zijn gezicht ademt scifi. Hij heeft dat stoïcijnse, dat Clint Eastwoodachtige. Maar als Ryan lacht, is het als een explosie: zo veel charisma.'

De geheimhouding rondom Blade Runner 2049 was en is intensief. Villeneuve: 'Op een gegeven moment was het ons zelfs niet meer toegestaan onze families te vertellen waar we opnamen. De scripts werden in een kluis bewaard en dat worden ze nog steeds. Acteurs lazen scriptpagina's die automatisch weer verdwenen van het scherm. Als je een film maakt als deze is het noodzakelijk: al vanaf het begin van dit project proberen mensen het script te stelen of er ook maar iets over te weten te komen. Ik hou er ook wel van: dat het publiek zo min mogelijk weet. Ik blijf graag onder de radar. Ik ben geboren onder de radar.'

Wat, meent de Canadese filmmaker, maakt goeie sciencefiction? 'Die is volwassen. Dat is het enige woord dat me te binnen schiet. Ik weet niet of de film jullie zal bevallen, maar we namen sciencefiction wel serieus.' Verontschuldigend lachje. 'Ik ben héél pretentieus.'

In Blade Runner 2049 was Ryan Gosling de leerling en Harrison Ford de meester
Acteurs Harrison Ford en Ryan Gosling over hun hoofdrol in de nieuwe Blade Runner. 'Wacht, mag ik je inmiddels Ryan noemen?'

Zoals de beste sciencefiction biedt Blade Runner 2049 een genadeloze spiegel voor het hier en nu

Razend knap hoe het origineel doorklinkt in dit vervolg, dat ver weg blijft van het lichtvoetig vermaak van de blockbuster. Zelden was een toekomstbeeld in de cinema zo somber en troosteloos, zelden werd dit zo fraai verbeeld.

Sylvia Hoeks zet traditie van Hollandse androïden voort
Sylvia Hoeks borduurt met haar rol in Blade Runner 2049, het vervolg op de cultklassieker, voort op Rutger Hauers traditie van Hollandse androïden. Toch? De Nederlandse actrice over haar rol in Blade Runner 2049.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.