InterviewBas Devos

Regisseur Bas Devos over zijn ode aan Brussel: ‘Na de aanslagen gebruikte de hele wereld ons als pispot’

Regisseur Bas Devos.

Zijn film Hellhole draait vanaf vandaag landelijk in de bioscopen. Ghost Tropic wordt vanaf zaterdag viermaal op het filmfestival van Rotterdam vertoond.

Krankzinnig, noemt de 36-jarige Vlaamse filmmaker Bas Devos het afgelopen jaar. Eerst verscheen zijn ambitieuze en spraakmakende film Hellhole, over een handvol inwoners van Brussel in de weken na de aanslagen op luchthaven Zaventem en de Brusselse metro op 22 maart 2016. Drie maanden later volgde van zijn hand Ghost Tropic, over de vijftiger Khadija die na haar werk met de laatste metro haar halte mist en ’s nachts te voet Brussel doorkruist. 

Twee verschillende films over het leven in zijn woonplaats. Twee films die elkaar daarom ook aanvullen. Hellhole vertegenwoordigt meer Devos’ donkere kijk op het moderne stadsleven: de mensen die langs elkaar leven, vervreemd van elkaar en van zichzelf. De spanning in het straatbeeld van een grote stad waarin de bewoners tijd nodig hebben om zich te herpakken. De patrouillerende militairen met automatische wapens die door de metro lopen, de voorzichtige blikken tussen reizigers op het perron: de angst dat er zomaar weer iets kan gebeuren is tastbaar. De belangrijkste personages – een arts die veelvuldig te maken heeft met de dood, een Italiaanse tolk met narcolepsie in het Europees Parlement, een Belg van Algerijnse afkomst die aan zware hoofdpijnen lijdt – worden in Hellhole veelal op afstand gefilmd, in lang aangehouden shots. De kijker krijgt flarden van mensenlevens voorgeschoteld, geen verhalen met een kop en een staart, en voelt zich door die afstand haast een voyeur.

Alba Rohrwacher als Alba in Hellhole (2019).

Ghost Tropic is de warme en hoopvolle film van de twee. Kleiner en eenvoudiger ook. Wie vermoedt dat het hoofdpersonage tijdens haar nachtelijke dwaaltocht door Brussel op allerlei ellende stuit, wordt vooral geconfronteerd met zijn eigen verwachtingen. Ze sjokt met fris gemoed door de stad, rust wat uit in een nachtwinkel, observeert op veilige afstand het meisje dat vermoedelijk haar dochter is.

V sprak de regisseur  vorig jaar op het filmfestival van Cannes, na de première van Ghost Tropic. Of het zo altijd al in zijn hoofd zat, zijn tweeluik over modern Brussel? ‘Ik ben heel gelukkig dat het allemaal zo op zijn plek is gevallen, maar dit is één grote samenloop van geluk en toevalligheden. Wat mij betreft worden beide films wel tegelijk uitgebracht.’

En zie. Vanaf vandaag draait Hellhole landelijk in de bioscopen. Ghost Tropic verschijnt later dit jaar, maar wordt vanaf zaterdag alvast viermaal op het filmfestival van Rotterdam vertoond.

Hoe zijn Hellhole en Ghost Tropic ontstaan?

‘Het maken van Hellhole kostte veel moeite. Ik had een lange voorbereidingstijd en er was daardoor veel ruimte om te twijfelen. Bij elke scène maakte ik de afweging: werkt dit wel? Ik was bang dat ik de plank zou misslaan. Ik vreesde de valkuilen die op de loer liggen als je filmt over een stad die herstelt van een terroristische aanslag. Ik was bang voor een gebrek aan nuance. Ik wilde een film maken die oprecht en op de juiste manier probeert te vatten hoe het is om in een staat van verwarring te zijn. Volgens mij ben ik daar in geslaagd, uiteindelijk, maar toen ik klaar was met Hellhole wilde ik graag iets schrijven waaraan ik plezier zou beleven. Een eenvoudig, vriendelijk, intuïtief geschreven verhaal zonder drama, over een vrouw die ’s nachts een aantal mensen ontmoet en that’s it. Dat werd Ghost Tropic. We draaiden de film in vijftien dagen.’

Bas Devos studeerde aan het Sint-Lukas in Brussel en debuteerde in 2014 met het gestileerde rouwdrama Violet, waarin een jongen door verdriet en schuldgevoel wordt overvallen nadat een goede vriend tijdens een opstootje in een winkelcentrum om het leven komt. Ook hier krijgen we eerder indrukken van een gemoedstoestand voorgeschoteld dan een afgebakend verhaal. Ook hier gebruikt Devos weggedraaide geluiden of trage zooms – net als cinematograaf Nicolas Karakatsanis in Hellhole  – waarmee je in een vergelijkbare bedwelmde staat als de personages wordt gebracht.

‘Ik geef de kijker graag de tijd om mijn personages te observeren’, zegt Devos, ‘zodat je op een bepaalde manier betrokken raakt bij hun levens en kunt denken: wat een mooi mens, ook al doet hij of zij niets bijzonders. Zo steek ik zelf ook in elkaar. Ik zit in de tram, kijk om me heen en denk: amai, dat is een grappige madam. Het kan zijn dat het licht dan perfect op haar gezicht valt, of dat ik toevallig de droevige blik op haar gezicht vang. Ik doe dit niet bewust, maar hier ontstaat wel de kern van mijn werk. Zo ontstaan verhalen die niet zozeer verhalen zijn, maar meer een aan elkaar gekleefde reeks blikken en indrukken.’

De twijfel tijdens het maken van Hellhole klinkt verrassend. Je films ogen juist als het werk van iemand die precies weet waar hij mee bezig is.

Lacht. ‘Ja, wellicht op het vormelijke vlak. Dáár ben ik vrij overtuigd van mijn kunnen. Ik denk goed na over beeldkaders, over hoe ik mijn ideeën wil verfilmen. Er zijn overigens ook mensen die het pretentieuze kak vinden wat ik maak, hoor. Veel te esthetisch. Maar het is voor mij een manier om houvast te geven aan personages en gebeurtenissen die ik binnen dat frame heel fragiel, ondoorgrondelijk en ongrijpbaar vind.’

Een staat van verwarring, de rode draad van Hellhole, is ook wel een abstract onderwerp voor een film.

‘Juist. Iedereen heeft die dagen na de aanslagen op zijn eigen manier beleefd. Ik was mij er tijdens het maken van bewust dat ik mij tot al die verschillende ervaringen moest verhouden, ook al is dat onmogelijk. Ook dat zorgt voor twijfel. Ik had oorspronkelijk ook niet deze film voor ogen. Toen ik aan de film schreef, die toen nog moest gaan over verschillende mensen in dezelfde stad en de afstand die ze tot elkaar voelen, gebeurde opeens al die shit. Toen moest ik wel.’

Hellhole (2019).

Waarom kregen de aanslagen in Brussel toch een plek in de film?

Hellhole beschrijft het leven in een stad waarin dit soort dingen kunnen gebeuren. Een wereld waarin we langzaam bewust raken van het feit dat alles met elkaar is verbonden en hoe moeilijk het is om je daar als individu toe te verhouden. Als reactie daarop slaan veel mensen aan het reduceren. Een persoon met een hoofddoek wordt synoniem voor de moslimgemeenschap, iemand die wordt geacht zich te verontschuldigen voor die aanslagen. Dat etiketten plakken ergert mij mateloos. Het is een menselijke neiging om ingewikkelde dingen behapbaar te maken, dat snap ik, maar ik kan er niets mee. Ik zeg niet dat we een wereld waarin aanslagen plaatsvinden moeten accepteren, maar probeer wel te laten zien dat wij hier allemaal onder lijden. En juist daarom kan het ook verbinden. Dit is ons gedeelde verhaal.’

Dat klinkt hoopvol, uiteindelijk.

‘Vaak vrees ik de manier waarop mensen tot een symbool worden gereduceerd. Het is zo toxisch, zo gevaarlijk. Er is zo weinig nodig om dat in iets anders te doen omslaan. Dan denk ik hoe de hele wereld in de weken na de aanslagen Brussel als pispot gebruikte. De titel van Hellhole dank ik aan Donald Trump: zo omschreef hij mijn stad toen hij campagne voerde voor de Amerikaanse presidentsverkiezingen. Maar ik heb ook momenten van hoop. Dan denk ik juist: al die bangmakerij is bullshit, Brusselaars kunnen echt alles aan. Hellhole en Ghost Tropic zijn de weerslag van mijn hoop én vrees.’

Hellhole is vernoemd naar Trumps omschrijving van Brussel tijdens zijn campagne voor het Amerikaanse presidentschap in 2016. Ghost Tropic verwijst naar het gelijknamige rockalbum uit 2000 van de band Songs: Ohia. De eerste filmtitel is ironisch, de tweede een ode aan een van de favoriete platen van regisseur Bas Devos. ‘Ik heb enkele zinnen uit de songs rechtstreeks in het scenario gestopt’, zegt hij. ‘Als ik iets fantastisch vind, wil ik dat graag laten zien.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden