Interview Asghar Farhadi

‘Regisseren in Spanje was als zwemmen zonder te weten hoe diep het is’

Tweevoudig Oscarwinnaar Asghar Farhadi (46) verruilde Iran voor Spanje, en nam een dorpsdrama op met het sterrenkoppel Penélope Cruz en Javier Bardem - buiten het zicht van de Iraanse censuur.  

Laura (Penélope Cruz, links) ziet haar jeugdliefde Paco (Javier Bardiem, rechts) terug in Todos lo saben (Asghar Farhadi).

Filmen in het buitenland moet als vakantie voelen voor de Iraanse, tweevoudige Oscarwinnaar Asghar Farhadi (A Separation, The Salesman). Geen censuurcommissie die zich vooraf met het script bemoeit of de  montage navlooit op religieuze overtredingen. ‘Je hoeft niets voor te leggen’, beaamt de 46-jarige cineast, aan tafel met een gezelschap internationale journalisten in Cannes. ‘Je bent compleet vrij om te doen wat je wilt. Maar tegelijk voel je, juist omdat je in het buitenland bent, dat je beter iets kunt kiezen dat dicht bij je eigen achtergrond ligt. Dat is het paradoxale: er komt een beperking in die vrijheid.’

Weinig verschillen

Dus koos Farhadi met het in Spanje gesitueerde Todos lo saben (‘Iedereen weet het’) toch voor bekend terrein: een drama over het verdekte verleden van een familie en aanverwanten, opgestuwd door een misdaadplot. Minder dringend dan zijn Iraanse werk, wat frivoler ook, noem het Farhadi-light. Met het Spaanse sterkoppel Penélope Cruz en Javier Bardem in de hoofdrollen.
Als de dorpsgenoten en ex-geliefden Laura en Paco krijgen zij te maken met een ontvoering. ‘Dat een familiestructuur niet alleen uit familieleden bestaat, maar ook uit de gemeenschap eromheen, is een geaccepteerd feit in Spanje, maar ook in Iran. Zeker buiten de grote steden, op het platteland. Misschien voel je dat ook wel, als je Todos lo saben ziet: dat er eigenlijk niet zo veel verschil is tussen Spanjaarden en Iraniërs. Dat de constante aandacht voor de verschillen, die zo vaak benoemd worden in de wereld van vandaag, misschien iets minder serieus mag worden genomen.’

Twee Oscars

Nooit won Iran een Oscar. En toen was er de dubbelslag voor Asghar Farhadi, die twee keer de Oscar won voor de beste niet-Engelstalige film: in 2012 voor A Separation en in 2017 voor A Salesman. Omdat de onder president Trump  ingevoerde visumbepalingen het onduidelijk maakten of de cineast welkom was in de Verenigde Staten, besloot de cineast niet af te reizen voor de uitreiking van zijn tweede Oscar.

Hier en daar had de Iraniër wat hulp nodig om de culturele verschillen aan te voelen. ‘Iedereen op de set hielp me daarbij mee, niet alleen Javier en Penélope. Bijvoorbeeld toen ik de muziek koos die je hoort tijdens de huwelijksscène: één nummer was té Spaans, werd me gezegd. Dat is een valkuil, dat je het overdreven Spaans maakt. Er is niet één Spanje. Ik kan jullie ook een heel ander beeld geven van Iran.’

Farhadi wil ook blijven filmen in Iran waar hij, in tegenstelling tot enkele van zijn collega’s — en voor zover bekend  geen grote botsingen had met het regime. Zijn doortimmerde en fijnmazige scenario’s bevatten de nodige kritiek op de Iraanse samenleving, maar die kritiek is verweven met een bredere visie op de menselijke aard en beperkt zich niet tot dat knellende regime. Hij is zich er ‘permanent’ van bewust dat commissies zich over zijn werk buigen, ‘maar het weerhoudt me er niet van om te werken, ik ga gewoon door en als er iets is, dan merk ik het wel’.

Regisseur Asghar Farhadi. Beeld Getty Images

Censuur

Zelfcensuur is lastiger, zegt de cineast. ‘Dat is de ergste vorm. Iedereen die opgroeit in een systeem met censuur heeft daarmee te maken. Zelfcensuur sluipt in je, onbewust is het er voortdurend.’ Voelt hij zich verbonden met de klassieke Perzische literatuur, de vroege meesters van het verhuld vertellen? ‘Dat is deel van onze taal, het zit in alles. Die wijze van uitdrukken voert terug naar de wortels. Bij ons kun je iets zeggen dat tegelijkertijd het tegenovergestelde betekent, terwijl je de interpretatie openlaat. Uiteraard zit dat ook in onze cinema.’

Farhadi lacht. ‘Neem alleen al het woord voor melk en leeuw, dat is bij ons hetzelfde. Shir. Haha. De een drink je, de ander eet jou op.’ (Navraag leert: in het Farsi betekent shir ook nog kraan).

Wil hij, tussen de regels door, ook iets verhulds zeggen in Todos lo saben? ‘Het enige wat ik weet, is dat ik het écht niet weet. Toen ik jonger was vermeed ik dat soort antwoorden, maar tegenwoordig niet meer. Het hele idee van filmmaken is het verkennen van mijn eigen bewustzijn én onderbewustzijn – dat proberen althans. Regisseren in Spanje was als zwemmen zonder te weten hoe diep het is of welke gevaren er zijn. Op een gegeven moment stond ik op het strand. Maar welke route ik zwom? Geen idee.’ 

De Volkskrant over Todos lo Saben

Verstikkende manipulatie en meesterlijk blootgelegd oud zeer; toch blijft Todos lo saben wat onevenwichtig (drie sterren)
Spanje oogt vaak overdreven pittoresk in Asghar Farhadi's dorpsdrama annex misdaadverhaal, maar pas op: de Iraanse regisseur doet het erom.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.