Nieuws Culturele parels uit de provincie

Regio steekt Randstad naar de kroon op cultureel gebied

Amsterdam is het kunstzinnige brandpunt van Nederland, maar de periferie doet in cultureel opzicht niet onder voor de Randstad. Zeker het noorden kent een relatief rijk aanbod aan culturele voorzieningen en evenementen. 

City of dance festival Middelburg. Foto Still uit aftermovie

Dat blijkt uit de Atlas voor gemeenten 2018, die woensdag in Leeuwarden – momenteel Culturele Hoofdstad van Europa – wordt gepresenteerd.

De Atlas-onderzoekers baseren zich op een nieuwe regionale cultuurindex die zij hebben ontwikkeld met de Boekmanstichting, een onafhankelijk kenniscentrum voor kunst, cultuur en beleid. De index weerspiegelt het aanbod van culturele voorzieningen in vijf categorieën: podiumkunsten (zoals optredens en festivals), beeldende kunst (bijvoorbeeld musea), erfgoed (waaronder beschermde stads- en dorpsgezichten), letteren (bibliotheken en boekhandels) en film (waarbij arthouse-bioscopen zwaarder meetellen). Het is een relatieve maatstaf, waarbij rekening is gehouden met het aantal inwoners in een gemeente of streek.

Op de ranglijst van de vijftig grootste gemeenten staat Amsterdam bovenaan, gevolgd door Maastricht en Leeuwarden. Ook andere provinciesteden zoals Groningen, Nijmegen, Arnhem en Deventer hebben veel te bieden. Onderaan bungelt de gemeente Nissewaard (Spijkenisse), met kort daarboven ‘nieuwe steden’ als Almere en Lelystad. Niet alleen het aandeel monumentale panden is daar logischerwijs klein; ook het aanbod aan podia en musea blijft er achter.

Lokaal beleid

De verschillen in cultuuraanbod zijn volgens onderzoeker Roderik Ponds behalve aan historie, ook te wijten aan lokaal beleid. ‘Sommige gemeenten kiezen ervoor geld uit te geven aan andere dingen. Of ze leunen op grote steden in de buurt. Als je in Spijkenisse woont, is Rotterdam niet ver.’

Opvallend is dat de provincies Groningen en Zeeland beide Noord-Holland overvleugelen. Ook bepaalde streken in Friesland scoren goed. Volgens Ponds koppelen deze provincies een hoofdstad met een centrumfunctie (Groningen, Leeuwarden, Middelburg) aan een ommeland met historie en culturele voorzieningen.

Lees verder onder de kaart

De bevindingen van Atlas voor gemeenten zijn een nieuwe correctie op het beeld dat er buiten de Randstad weinig te beleven valt op cultureel gebied. Vorig jaar adviseerde de Raad voor Cultuur al aan minister Ingrid van Engelshoven (D66, Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen) om meer oog te hebben voor de regio. De bewindsvrouw heeft voor de nieuwe subsidieronde in 2021 voor ogen dat regio’s zich onderscheiden met een eigen cultureel profiel.

Wanneer het cultuuraanbod in de toekomst meer vanuit regio’s georganiseerd wordt, verdient het volgens onderzoeker Roderik Ponds aanbeveling een profiel te kiezen – zeker als middelen schaars zijn. ‘Je kunt je voorstellen dat Maastricht zich afficheert als een historische stad met musea, terwijl Heerlen zich richt op alternatieve popmuziek.’ Het mag dan rationeel zijn om diverse voorzieningen te behouden, bestuurlijk is dat niet eenvoudig. ‘Geen enkele wethouder vindt het leuk afscheid te nemen van het lokale theater.’

Afgenomen cultureel aanbod

In 2007 en 2011 richtte de Atlas voor gemeenten ook de blik op cultuur. Daarna werd de sector op instigatie van toenmalig staatssecretaris Halbe Zijlstra geconfronteerd met forse bezuinigingen van 200 miljoen euro per jaar. Tot de gevreesde kaalslag heeft dat niet geleid, stellen de Atlas-onderzoekers. Wel is het culturele aanbod op veel plekken ‘fors afgenomen’.

In Groningen hebben zowel de provincie als de stad de afgelopen periode extra geld vrijgemaakt voor cultuur, zegt gedeputeerde Fleur Gräper (D66). De gemeente en de provincie hebben bovendien hun cultuurnota’s op elkaar afgestemd. ‘De bezuinigingen hebben de sector kwetsbaar gemaakt’, zegt Gräper. ‘Dat dwong ons tot intensieve samenwerking, tussen overheden en met culturele instellingen. Zo hebben we van de nood een deugd gemaakt.’

Het nieuwe kabinet trekt weer wat meer geld uit voor cultuur: 80 miljoen euro per jaar, onder meer voor muziekonderwijs. Voor herstel en onderhoud van monumenten is eenmalig 325 miljoen beschikbaar.

Culturele aanbod

John Dikeman en Hamid Drake. Foto Tom Beetz

Groningen: ZomerJazzFietsTour

Dat je in de laatste week van augustus in het Noorderplantsoen moet zijn voor het Noorderzonfestival, is inmiddels ook buiten Groningen doorgedrongen. Een beter bewaard geheim in dezelfde periode is de ZomerJazzFietsTour door het Groninger ommeland. Fietsend door het Reitdiepdal – waar de schilders van De Ploeg hun inspiratie opdeden – krijgen bezoekers in boerenschuren en eeuwenoude kerkjes jazz uit binnen- en buitenland voorgeschoteld. Het programma van zaterdag 25 augustus wordt pas komende maand bekend, maar de organisatie licht een tipje van de sluier op: Greetje Bijma brengt haar stemkunst ten gehore in het kerkje van Niehove, en de onvermoeibare Han Bennink komt met Joris Roelofs naar Garnwerd. Mobiele fietsenmaker present.

Bonnefantenmuseum.

Maastricht: Bonnefantenmuseum

In het raketvormige Bonnefantenmuseum (in het centrum, aan de Maas) is tot en met 28 oktober een spectaculaire tentoonstelling te zien van Melanie Bonajo (39). De multidisciplinaire performancekunstenaar uit Heerlen neemt bezoekers mee op een spirituele, helende reis waarin ze haar ervaringen met de hallucinogene drank ayahuasca deelt. Ja, de titel is dan wel The Death of Melanie Bonajo, maar gaat vooral over wedergeboorte. De indringende video-installaties en de route – langs tantrasekswerkers die over spirituele orgasmes vertellen – spreekt alle zintuigen aan. Elke willekeurige still uit elke video in deze tentoonstelling (vijf sterren in de Volkskrant) is schitterend. 

Middelburg: City of Dance

Dat je op City of Dance Festival (13-14-15 juli) dancemuziek kunt horen, is kraakhelder. Maar naast optredens van The Partysquad, Mr Polska en Darkraver, reizen ook Kraantje Pappie, Bizzey, SBMG, Kris Kross Amsterdam en Jody Bernal af naar Middelburg. Ook heeft het driedaagse festival een straattheater, een reuzenrad, een glitterbar, een kussengevecht en een gamehal. City of Dance, dat sinds 2001 wordt gehouden, heeft bovendien een zwemstrandje. Het festijn wordt op een terrein vlak buiten de stad gehouden, maar ook de binnenstad krijgt wat mee van het feestgedruis: op zaterdagmiddag trekt er een kleurrijke parade met een bus pompende muziek door de straten van het historische centrum. 

Zutphen: de Librije

De gotische Walburgiskerk (in de top-100 van Nederlandse Unesco-monumenten), gelegen in het hart van de stad, huisvest de enige overgebleven kettingbibliotheek van Nederland: de Librije. Daar liggen al sinds 1561 de boeken – de collectie telt er ongeveer 750 – met een ketting vastgeketend op de eeuwenoude houten constructies, met zitbank voor de lezers. Die kettingen voorkwamen dat de boeken werden meegenomen, zodat je ze wel in de kerkbanken moest lezen. De boeken, met losse letters gezet en gedrukt voor 1500, komen vooral uit Venetië, Straatsburg, Keulen, Mainz en Lyon. De collectie telt zeven handschriften en heeft theologie, letterkunde en geschiedenis als thema’s. In een vitrine verderop ligt een door muizen aangevreten boekje van Erasmus. 

Meer over

Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.