Redder van de hiphop

Een gewone jongen uit Brooklyn, met een fenomenaal gevoel voor taal. Mos Def, de eerste hiphopper die een noodlijdende boekwinkel redde door hem over te nemen, heeft wat te melden....

H EEFT HIPHOP nog toekomst? Het is een vraag die de afgelopen twee jaar opvallend vaak is gesteld. Niet alleen door critici, die wezen op de matige kwaliteit van de meeste nieuwe rap-platen, maar ook door auteurs in Amerikaanse hiphopbladen als The Source. Want al waren de jaren negentig commercieel gezien een periode van groei en bloei - tientallen releases verkochten meer dan een miljoen exemplaren - inhoudelijk hield het allemaal niet over.

Als grootste boosdoener wordt altijd gewezen naar de gangsta-rap met zijn macho teksten, waarin straatbendes, wapens en geweld worden verheerlijkt. Pas na de moord op een aantal grote sterren - 2Pac, The Notorious B. I. G. - begon het besef door te dringen dat al het geweld de eigen scene om zeep zou kunnen helpen.

Toch stond het grootste deel van de jaren negentig in het teken van deze rapstijl. Wanneer zo'n nummer ook nog werd opgesierd door een pakkend r & b-refrein, bleek dat keer op keer een gouden hitformule. De generatie die was opgegroeid met de politieke, sociaal bewogen teksten van groepen als Public Enemy, hekelde de oppervlakkigheid van de gangsta-rap: de sterren van nu waren niet meer dan tweedimensionale stripfiguren. (De leden van Wu Tang Clan schopten het zelfs tot de hoofdpersonen van een computervechtspelletje.)

Maar zoals elke keer in de twintigjarige hiphopgeschiedenis blijkt de van oorsprong New Yorkse stijl steeds weer in staat om zichzelf te vernieuwen. De komst van groepen als The Fugees en daaropvolgend de doorbraak van rapster-zangeres Lauryn Hill vormden een eerste lichtpuntje. Al even hoopgevend is de groeiende populariteit van nieuwe underground-groepen als The Roots, die als een van de zeldzame rapacts optreden met een live-band.

En dan is er het onafhankelijke NewYorkse Rawkus-label, dat in 1999 voorzichtig opklom naar een plaats in de subtop met een paar van de beste hiphopplaten van dat jaar: een album van The High & Mighty, de compilatie Sound Bombing II en het debuutalbum Black On Both Sides van Mos Def. Met labelgenoot Pharoe Monch, die het ook goed deed in 1999, treedt de 26-jarige New Yorker dit weekeinde op in Nederland: vrijdag in het Rotterdamse Nighttown en zondagnacht in Paradiso in Amsterdam.

Het is niet de eerste keer dat Mos Def op een Nederlands podium staat. Vorig jaar speelde hij op Drum Rhythm met het duo Black Star, maar met zijn eerste solo-plaat overtreft hij alles wat hij ooit met die groep gedaan heeft. De jazzy grooves en mooi lome funky beats maken het alleen al muzikaal een van de uitschieters van het afgelopen jaar, maar wat Mos Def vooral bijzonder maakt zijn zijn raps.

Hij heeft wat te melden, beschrijft zijn leefwereld in mooi poëtische teksten, waarbij hij scherpe sociale kritiek niet uit de weg gaat. Hij is alles behalve een cliché-rapper - het patsertje met de grote bek, die het allemaal wel even zal vertellen. In de stoere hiphop-wereld zou hij makkelijk voor softie uitgemaakt kunnen worden, maar daarvoor zijn zijn teksten te raak en te scherpzinnig.

Mos Def, vermoedelijk de eerste hiphopper die een noodlijdende New Yorkse boekenzaak redde door die over te nemen, is een van de dichters van de nieuwe hiphop-generatie. Iemand die de taal beheerst als weinig anderen en er inventief mee omspringt: 'Mr Fash-on/ That style never lasts long/ the harder you flash/ harder you get flashed on (Got).

In een wereld waar de kwaliteit van de rhymes en de manier waarop tekst en declamatie samengaan de status van een rapper bepaalt, kon dat niet onopgemerkt blijven. Black On Both Sides kreeg overal goede kritieken, terwijl Mos Def hier en daar zelfs naar voren werd geschoven als 'redder van de hiphop'. Maar zo'n Messiasrol is aan hem niet besteed. 'Ik doe gewoon wat ik voel', is zijn bescheiden commentaar op zijn werk.

Hij mag dan de eerste rapper in lange tijd zijn die zich publiekelijk uitspreekt over sociaal onrecht - zoals het recente proces tegen de dertienjarige Nathaniel Abraham die terecht stond voor moord - toch wil hij zich niet opwerpen als woordvoerder van zwart Amerika. Hij is maar een gewone jongen uit Brooklyn die zijn geld verdient met muziek en acteren. (Sinds een rol in de Cosby Mysteries heeft hij al in een aantal films gespeeld, waaronder de nieuwe van regisseur Spike Lee).

Zelfs een reclame voor spijkerbroekenfabrikant Levi's gaat hij niet uit de weg: ook een underground-rapper moet zijn geld verdienen. Toch zei die reclame, waarin Mos Def te zien was met zijn voormalige Black Star-partner Talib Kweli, veel over zijn kijk op het huidige succes. De door hem zelfbedachte tekst onder zijn foto: Stars are just hot balls of gas.

Rawkus-special met Mos Def, Pharoe Monch, en Talib Kweli. Vrijdag in Nighttown in Rotterdam, zondagnacht in Paradiso in Amsterdam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.