ANALYSE

Redactie die denkt tegen de directie beschermd te zijn, heeft het mis

De onafhankelijkheid van krantenredacties is in Nederland vastgelegd in redactiestatuten. Hoe kon de Telegraaf Media Groep dan zo makkelijk de kennelijk dwarsliggende hoofdredacteur Paradijs naar huis sturen?

Sjuul Paradijs (met fles) bij het ten doop houden van de eerste Telegraaf op tabloid-formaat, 9 oktober 2014.Beeld anp

Moeten uitgevers bij hun strategische beslissingen rekening houden met de wensen van de redactie? Nee, menen twee advocaten van Allen & Overy, die de directie van de Telegraaf Media Groep (TMG) desgevraagd hebben geïnformeerd over 'de juridische en praktische rol van een redactiestatuut'. Althans: in zeer beperkte mate. Volgens Allen & Overy zal een hoofdredacteur bij onenigheid met de directie over het te voeren beleid 'zich moeten schikken of opstappen' - hetgeen Sjuul Paradijs, hoofdredacteur van De Telegraaf inmiddels heeft gedaan.

Het redactiestatuut beschermt de redactie weliswaar 'tegen ingrijpen van de directie in de dagelijkse journalistieke werkzaamheden', maar het legt de directie slechts de verplichting op met de redactie te overleggen. Althans: met de redactie van dagblad De Telegraaf. De verplichting tot overleg strekt zich, aldus Allen & Overy, niet uit tot delen van het concern als het tijdschrift Privé - of tot de 'digitale spin-offs' van De Telegraaf, zoals De Financiële Telegraaf en Telesport.

Tijdelijke remedie

Daarmee geeft Allen & Overy een wel 'erg begrensde uitleg' aan het redactiestatuut, zegt Annabel de Winter van de journalistenvakbond NVJ. Zij hoopt dat de directie van TMG daarvan kan worden overtuigd tijdens nader overleg over de mogelijke verzelfstandiging van deelredacties. Maar dan nog kan het redactiestatuut de redactie niet vrijwaren van haar onwelgevallige ontwikkelingen. Het verplicht de directie slechts tot 'goed overleg' met de redactie. Niet tot inbinden bij onenigheid.

Het is een wijdverbreid misverstand dat het redactiestatuut bepaalt dat de redactie baas in eigen huis is, schreven de auteurs van de studie Het redactiestatuut bij Dagbladen in 2006. 'Het is geen absolute garantie voor de onafhankelijkheid van de redacties, noch voor het behoud van de pluriformiteit van de media.' Het is hooguit 'een tijdelijke remedie tegen een opdringerige directie'.

Toch was de redactie van De Telegraaf volgens Piet Bakker, lector crossmediale kwaliteitsjournalistiek aan de Hogeschool Utrecht, 'hogelijk verbaasd over de minimalistische interpretatie van het redactiestatuut door Allen & Overy. Ze verkeerde echt in de waan dat het statuut hun bescherming bood.' Het probleem is dat het redactiestatuut multi-interpretabel is. 'Ik kan me nog herinneren dat de Nederlandse media er 15, 20 jaar geleden door hun buitenlandse partners om werden bewonderd: prachtig, die geest van overleg. Maar in de weerbarstige praktijk van krimpende oplagen en nieuwe verdienmodellen blijkt het betrekkelijk weinig waard te zijn.'

Dat ligt niet alleen aan uitgevers die inspraak maar lastig vinden, denkt Bakker. Ook redacties maken met grote terughoudendheid gebruik van het redactiestatuut. 'Zo moesten de hoofdredacteuren bij de kranten van Wegener solliciteren op hun eigen functie. Daartegen hadden zij onder verwijzing naar het redactiestatuut bezwaar kunnen maken. Bij mijn weten is dat niet gebeurd.' Meer in het algemeen heeft de veranderende positie van de hoofdredacteur - die in de richting van de directie is opgeschoven - niet haar weerslag gevonden in het redactiestatuut.

'Activistische redactieraad'

Daarmee is Annabel de Winter van de NVJ het niet eens. 'De redactiestatuten worden voortdurend aan gewijzigde omstandigheden aangepast. Ze worden doorgaans gerespecteerd door directies en voldoende gekoesterd door redacties.' Het statuut vereist wel een 'activistische redactieraad', zegt De Winter. Wellicht meer dan vroeger, 'toen de leefwerelden van de uitgever en de redactie minder uiteen lagen dan nu'. 'Directies moeten er weleens aan worden herinnerd dat een krant anders wordt bestuurd dan een koekjesfabriek.'

Bij De Telegraaf voltrekt zich volgens Bakker een ander leerproces: de redactie moest ondervinden dat TMG 'een normaal bedrijf is' dat verliesgevend kan zijn. Hij vreest dat de redactie na het vertrek van Paradijs, het boegbeeld van de redactionele onafhankelijkheid, met 1-0 achterstaat. In hun ontreddering vluchten de redacteuren naar de NVJ, de hoeder van het zuivere redactiestatuut.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden