Rechter acht Gurlitt wilsbekwaam ten tijde van wijziging testament

Cornelius Gurlitt was wilsbekwaam toen hij in januari 2014, vier maanden voor zijn dood, in zijn testament bepaalde dat al zijn bezittingen naar Kunstmuseum Bern gaan. Het verzoek van een nicht van Gurlitt om als erfgenaam te worden erkend, is afgewezen.

Cornelius Gurlitt bij zijn appartement in München op 12 november 2013. De kunstverzamelaar overleed op 6 mei 2014 waarna een familielid zijn testament aanvocht.Beeld Aktion Press/Zuma Press

Dat heeft een rechter op 23 maart bepaald, zo maakte het kantongerecht in München donderdag bekend. Tegen de uitspraak kan nog hoger beroep worden ingesteld.

Tot de nalatenschap van Gurlitt behoort een kunstcollectie die door zijn vader was bijeengebracht. De collectie is naar schatting tientallen miljoenen euro waard en bevat roofkunst - Hildebrand Gurlitt was een kunsthandelaar die zaken deed met het nazi-bewind. Na diens dood is de verzameling decennia lang verborgen gehouden door zijn familie. De kunst werd pas ontdekt tijdens een huiszoeking bij Cornelius Gurlitt - een in München wonende zonderling - wegens verdenking van belastingfraude.

Een beladen erfenis

Matthias Frehner, directeur van Kunstmuseum Bern, was in 2014 man van het jaar in de kunstwereld. Hij kreeg een van de lastigste erfenissen die je maar kunt krijgen: de beladen nazi-verzameling van Cornelius Gurlitt. 'Steeds doken er nieuwe problemen op', zei hij het Volkskrtant-verslaggever Michiel Kruijt. Lees het volledige interview hier:

Wereldnieuws

De vondst werd wereldnieuws, mede doordat die bijna twee jaar lang was stilgehouden door de Duitse justitie. De autoriteiten kwamen zwaar onder vuur te liggen omdat zij de zaak te lichtvaardig zouden hebben opgenomen. De regering zag zich genoodzaakt een speciale 'taskforce' op te richten van experts in herkomstonderzoek, om te achterhalen welk deel van de verzameling is geroofd bij Joden. Deze groep is nog steeds bezig de collectie te onderzoeken.

De familie van de kinderloos gestorven Gurlitt had na diens dood laten weten zijn laatste wens te zullen respecteren, ook al was onduidelijk waarom het Zwitserse museum tot enig erfgenaam was benoemd. Het kwam als een verrassing dat een nicht van Gurlitt, de 86-jarige Uta Werner, naar de rechter was gestapt om het testament aan te vechten. Haar broer distantieerde zich in het openbaar van haar beslissing.

Het huis van Cornelius Gurlitt in Oostenrijk.Beeld getty

Hartkwaal

Volgens Werner was Gurlitt niet bij machte een testament te maken omdat hij op dat moment onder een vorm van toezicht stond. Dat was hem door hetzelfde kantongerecht in München opgelegd: de aan een hartkwaal lijdende Gurlitt was niet meer in staat zijn eigen zaken goed te regelen.

Om haar aanspraak op de erfenis kracht bij te zetten, had Werner een psychiater een rapport laten opstellen. Daarin werd geconcludeerd dat Gurlitt aan waanvoorstellingen leed: hij zou het idee hebben gehad dat hij werd achtervolgd door nazi's.

Onzin, zo liet Kunstmuseum Bern weten. 'We hebben twee deskundigenrapporten die over Cornelius zijn gemaakt naar aanleiding van het opstellen van het testament. Hij heeft zelf laten bevestigen dat hij toerekeningsvatbaar is', zei directeur Matthias Frehner eind vorig jaar in een interview in de Volkskrant. De door Werner ingeschakelde psychiater heeft Gurlitt ook nooit ontmoet; hij maakte zijn rapport pas maanden na diens dood.

Aanvechten

De strijd tussen de twee partijen werd nog grimmiger toen Frehner deze maand bekendmaakte dat 'kringen' rond Uta Werner het museum hebben aangeboden het testament niet te zullen aanvechten in ruil voor 'veel geld'. Het zou daarbij gaan om een miljoen Zwitserse franken (ruim 950 duizend euro). 'Moreel gezien ligt het voorval minstens dichtbij een poging tot afpersing', zei Frehner tegen een Zwitserse krant. Zijn verhaal werd bevestigd door de voorzitter van de raad van toezicht van het museum.

Kunstmuseum Bern heeft donderdag met instemming op de rechterlijke beslissing over het testament gereageerd. In een persbericht wordt de hoop uitgesproken dat de onzekerheid over de erfenis nu 'snel wordt beëindigd'. Een woordvoerder van de Duitse minister van Cultuur, Monika Grütters, liet zich in dezelfde bewoordingen uit.

Doordat het testament werd betwist, is de nalatenschap van Gurlitt als het ware bevroren. Daardoor kan inmiddels erkende roofkunst niet worden teruggeven aan de nakomelingen van de oorspronkelijke Joodse eigenaren. De taskforce heeft tot nu toe vastgesteld dat drie werken daarvoor in aanmerking komen: Femme assise van Henri Matisse, Ruiters op het strand van Max Liebermann en Das Klavierspel van Carl Spitzweg.

Christoph Schaeublin van het Kunstmuseum Bern, de Duitse minister vna Cultuur, Monika Gruetters en de Beierse minister van Justitie, Winfried Bausback, na het tekenen van de overeenkomst voor de kunstcollectie van Cornelius Gurlitt.Beeld reuters
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden