Ray Charles liet elke noot druipen van gevoel

Hij werd arm geboren, raakte blind op zijn zevende en werd straatmuzikant. Pas toen hij zijn eigen stijl ontwikkelde werd hij beroemd en miljonair....

Of hij nu echt de eerste was die het genre op plaat vastlegde, wie zal het zeggen, maar vast staat is dat voor een definitie van 'soul' twee woorden volstaan: Ray Charles. Zijn historische betekenis is immens, maar minstens even groot is de emotionele kracht die zijn beste werk nog altijd uitstraalt. 'The Genius' is donderdag overleden, 73 jaar oud.

Ray Charles Robinson is op 23 september 1930 geboren in het Diepe Zuiden, in Albany, Georgia. Na een ellendige jeugd, getekend door armoede en racisme, en blindheid die opkwam nadat hij zijn broer had zien verdrinken, heeft hij zich opgewerkt tot een van de meest geliefde Amerikaanse artiesten van de vorige eeuw. In de jaren sinds zijn platendebuut in 1948 heeft hij vele stijlen omarmd, maar hij begon als beschaafd en begaafd jazzpianist en zanger, geïnspireerd door Nat King Cole en Charles Brown.

Zijn meest invloedrijke opnamen maakte hij echter tussen 1952 en 1960 voor Atlantic, en vooral I've Got A Woman uit 1954 geldt als een mijlpaal. De gospel uit de zwarte kerken werd vertaald in wereldse termen, soms letterlijk: This Little Light Of Mine werd This Little Girl Of Mine. De bezielde, met veel versieringen gevarieerde zang, de vraag- en antwoordspelletjes met het achtergrondkoor, de naar een extatische climax toewerkende herhalingen, het ritme dat je ziel door elkaar schudde: het was een schok voor velen, maar het elementaire geluid veranderde de populaire muziek voor altijd.

Het was vooral de stem van Charles die in deze nieuwe stijl aandacht opeiste: geen croonen meer maar dat rauwe, onnavolgbare geluid, als een gebarsten klok, waarmee hij iedere noot liet druipen van het gevoel. Desolate eenzaamheid, jongensachtige verliefdheid, schelmse, geilige humor, levenslust en levensmoeheid, het is allemaal door Ray Charles volmaakt uitgedrukt, in hits als Georgia On My Mind, Lonely Avenu, The Right Time, Baby It's Cold Outsie (met Betty Carter) en talloze anderen.

Vanaf de jaren zestig ging hij, naast enkele uitstapjes naar de jazz, steeds meer pop en country door zijn muziek mengen. Vooral van de liedjes uit Nashville maakte hij iets onvergetelijks, de kit scherige arrangementen overwinnend of negerend: Born To Lose, Crying Time, You Don't Know Me en anderen bewezen dat de soul van Ray Charles in elke context overwon. Een van zijn laatste hits was Seven Spanish Angels uit 1984, met Willie Nelson.

Zijn grote vernieuwingen lagen toen al achter hem, hij teerde tijdens zijn vele tournees sindsdien steeds meer op het verleden, maar zijn optredens bleven desondanks intense ervaringen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden