Ramsey Nasr haalt Mozart met oosterse visie naar hier en nu

De eerste Nederlandse Mozart-moslimopera is een feit. Mozart is eraan te pas gekomen (flink), schrijver Ramsey Nasr (ingrijpend) en componist Wim Henderickx (wat bescheidener). Na twee uur en twintig minuten heen en weer slingeren tussen de opera Die Entführung aus dem Serail, toneelscènes van Nasr en een Mozart-Henderickx-muziekmix die het genie uit Salzburg aardig intact laat, overheerst een positieve stemming.

De voorstelling lijkt echter vooral bedoeld voor de westerling die moet worden bijgepraat over hoe het bij moslims echt toegaat. Anders is het nauwelijks te verklaren dat de westerse edelman Belmonte het toneel opstapt met ‘Waar is godverdomme dat paleis?!’ en zijn oosterse rivaal Bassa Selim met de in het Arabisch gesproken woorden ‘Ik zou je gedachten willen kennen’. Een westerse edelman kan naar hartenlust de beest uithangen, we weten immers dat het satirisch bedoeld is, terwijl voor het beeld van de oosterling enige bijscholing geen kwaad kan.

Door de westerling neer te zetten als een karikatuur verzwakt Nasr zijn voorstelling onnodig. Bassa Selim was namelijk ook in Mozarts versie al het toonbeeld van integriteit, ten opzichte van zijn tegenspeler. Door Belmonte te veranderen in een onbehouwen vlerk haalt Nasr de nuance uit het verhaal en trapt hij in de valkuil van vooroordelen die hij nu juist had willen ontwijken.

De vorm die Nasr koos, werkt daarentegen uitstekend. Hij heeft ingenieus ingegrepen in het libretto van Mozarts opera, met teksten die het verhaal naar het hier en nu verplaatsen. Mp3-spelers komen voorbij, en zelfmoordaanslagen. Het merendeel van de personages is gesplitst in een zanger en een acteur, zodat de lange, meestal saaie gesproken teksten in de opera konden worden uitgebouwd tot aantrekkelijke toneeldialogen.

Het overzichtelijke verhaal van twee edellieden, hun bedienden en twee jonge verloofdes is gebleven. Ook in Nasrs Entführung zijn de westerse dames Konstanze en Blondje door oosterlingen ontvoerd en in een paleis ondergebracht. Vanzelfsprekend valt de nobele Selim op de integere Konstanze en zijn bediende Osmin op het volkse Blondje. Aan sociale klassen en hun veronderstelde beschaving heeft Nasr niet getornd, behalve als het gaat om Belmonte en zijn hulpje Pedrillo. Zij vertonen het ruwe gedrag dat in Mozarts versie was voorbehouden aan de karikaturale Osmin. Het westerse perspectief aan het einde van deze opera (euforie bij de vrijgelaten westerse gevangenen) is veranderd in een mooie slotscène van de eenzaam achtergebleven Bassa Selim.

Nasrs voorstelling is een mix geworden van zingen en acteren, van Nederlands, Vlaams en Arabisch, waarbij het (in boventitels vertaalde) Arabisch staat voor noblesse. Het Nederlands en het Vlaams is dat van de straat: ‘Opzouten!’ of ‘Zun moeten niet denken dat die met mijn kloten kunnen spelen, zenne!’

In het eenvoudig gehouden toneel, met een rode rechthoek als achtergrond en een vitrage die de privévertrekken van Konstanze verborgen houdt, staat de televisie voortdurend aan – een knipoog naar de situatie in een doorsnee moslimhuishouden én een middel om pregnante journaalflitsen nog even te laten voorbijkomen.

De acteurs Jan Decleir, Els Dottermans, Annet Malherbe en Tom Dewispelaere zijn uitstekend gecast en van de zangers zetten vooral Rena Granieri (Konstanze) en Selma Harkink (Blondje) een formidabele prestatie neer. Najib Cherradi is een Bassa Selim om verliefd op te worden.

Het orkest, twaalf leden van de Beethoven Academie met dirigent Koen Wessels, zit op het podium alsof het een paleisensemble is. Drie trommelaars geven het een oosterse swing. Muzikaal werkt die ingreep uitstekend. En ook coupures als het schrappen van de lange orkestinleiding voor de aria Martern aller Arten is een vondst.

Muziektheater Transparant. Mozart/Ramsey Nasr/Wim Henderickx: Een totale Entführung. Solisten, Beethoven Academie o.l.v. Koen Kessels. Regie Ramsey Nasr. De Singel, Antwerpen, 13/9. In theaters in België en Nederland tot 26/10.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden