AnalyseCultuursector

Ramp voltrekt zich in culturele wereld: verlies van 969 miljoen euro aan omzet

Een schilder heeft wel werk ten tijde van de coronacrisis, nu er geen concerten zijn met bezoekers kan er her en der een lik verf aangebracht worden.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

De culturele wereld verliest 969 miljoen euro aan omzet tot 1 juni, doordat muziekzalen, theaters en musea de deuren hebben moeten sluiten. Het slaat de bodem weg onder de Nederlandse kunstsector, waar de financiële reserves al beperkt waren na jaren van bezuinigingen. Om het culturele landschap overeind te houden is een ‘overbruggingsfonds’ van honderden miljoenen nodig.

Met die optelsom dringt de verzamelde kunstwereld er bij het kabinet op aan snel met extra maatregelen te komen. ‘De vraag is echt wat er nodig is om de culturele en creatieve sector te laten bestaan’, zegt Jan Zoet, voorzitter van belangenorganisatie Kunsten 92 en directeur van het Haagse Zuiderstrandtheater. ‘We dragen 3,8 procent bij aan het nationaal inkomen en zijn goed voor 4,8 procent van de werkgelegenheid. Een essentiële sector, net als Schiphol of KLM. En daarnaast van ongekende immateriële waarde.’

Vier weken nadat het culturele leven op slot ging om het coronavirus in te dammen, rijgen de noodoproepen zich aaneen. Van de musea kan 20 procent volgende maand de salarissen al niet meer betalen. Van de podia verkeert eenderde in acute nood. Toneelgroep Maastricht zegt af te stevenen op een faillissement. Het Rijksmuseum teert snel in op zijn reserves nu het wekelijks bijna een miljoen euro aan inkomsten misloopt.

Achter de schermen zoekt minister van Cultuur Ingrid van Engelshoven (D66) manieren om het culturele leven extra te stutten, maar vragen daarover houdt ze nog op afstand. ‘We zijn aan het kijken naar een breder pakket voor de culturele sector, nadere specificatie volgt later.’

Wel gaf Van Engelshoven eerder aan dat ze niet alle nood kan lenigen. Om de pijn te verdelen riep ze toeschouwers op vooral met een gift ‘vriend’ te worden van hun favoriete gezelschap en schaarde ze zich achter de oproep het geld van gekochte kaartjes voor afgelaste voorstellingen niet terug te vragen, maar te doneren aan de artiesten. Ook drong ze er bij gemeenten en provincies op aan me te helpen. Zo rijk geschakeerd als de cultuursector is, zo versnipperd zal vermoedelijk ook een noodpakket zijn.

De voorzichtige stappen van Van Engelshoven maken kunstenaars en instellingen onrustig, nu ze hun reserves in hoog tempo aan het opstoken zijn. ‘Het is heel heftig, en het duurt even voor de volle omvang van de gevolgen tot je doordringt’, zegt Cees Debets, directeur theater van Het Nationale Theater in Den Haag. ‘We moeten elke dag opnieuw uitleggen bij de minister dat de algemene steunmaatregelen die het kabinet tot nu toe heeft genomen voor ons maar beperkt werken.’

De cultuursector draait op een ingewikkelde mengeling van marktwerking en subsidiestelsel en de algemene maatregelen voor het bedrijfsleven schieten daardoor al snel tekort. Uit alle geledingen klinkt daarom de roep om meer ‘maatwerk’ om het wegvallen van inkomsten op te vangen. Nadrukkelijk ook uit het rijk geschakeerde leger van zzp’ers, dat zich uitstrekt van musicus tot dramaturg, en van museumrondleider tot geluidsvrouw. Dat alles om acute geldproblemen op te lossen.

Met 221 mensen in dienst is Het Nationale Theater één van de instellingen die deel uitmaken van de door de overheid aangewezen ‘basisinfrastructuur’ van het culturele leven. Samen met andere grote spelers als het Rijksmuseum, ITA en Nationale Opera & Ballet werkt Debets aan een brandbrief om de minister ervan te doordringen dat ook deze grotere subsidieontvangers vanwege het grotere personeelsbestand snel in de gevarenzone komen.

‘Wij betalen nu iedere maand 85 duizend euro huur aan de gemeente Den Haag’, zegt Debets. ‘Terwijl onze drie theaters in Den Haag door de sluiting onrendabel zijn geworden. Aan tijdelijke opschorting van de huur heb ik niets, omdat ik de omzet van deze periode later niet meer kan inhalen. Ik kan de zaalbezetting van 650 stoelen per voorstelling straks niet ineens verdubbelen. Nog afgezien van de vraag wanneer we onze Koninklijke Schouwburg weer helemaal mogen vullen. Dus alleen kwijtschelding gaat helpen. En dat geldt voor iedereen met een eigen gebouw.’

Het ‘overbruggingsfonds’ waarover belangenorganisatie Kunsten 92 met het kabinet in gesprek is, moet de structurele schade opvangen. De Museumvereniging liet vrijdag weten dat daar zeker 55 miljoen euro in moet om vooral de kleinere instellingen overeind te houden. Het is pas een eerste bedrag, uiteindelijk zal het om ‘honderden miljoenen’ gaan, zegt Zoet, die benadrukt dat het geld dat het Rijk daar in stort niet elders van de cultuurbegroting moet worden gehaald.

Geld inzamelen voor het ‘overbruggingsfonds’ is nog maar het eerste deel van de lastige puzzel waar de culturele sector voor staat. De verdeling zal daarna meer hoofdbrekens opleveren. De coronacrisis gaat zo leiden tot een ‘noodgedwongen herijking’ van het kunstbestel, verwacht Zoet. ‘Ik denk dat het doel moet zijn de keten van beginnende kunstenaars tot de grote instellingen in stand te houden. Maar als er schaarste is, moet je keuzes maken.’ Hoe dat in zijn werk gaat, weet nog niemand.

De coronacrisis raakt de cultuursector ongelukkig genoeg precies tijdens de vierjaarlijkse subsidieronde: begin juni maakt de Raad voor Cultuur zijn advies bekend welke instellingen tot 2024 op overheidssteun kunnen rekenen, en op Prinsjesdag laat de minister zien hoe ze daar mee is omgegaan. De vrees is dat dan binnen de kunstbegroting wordt geprobeerd klappen van de coronacrisis op te vangen, zoals onlangs min of meer in Australië is gebeurd. Om het budget in tijd van nood over zoveel mogelijk gezelschappen te kunnen verdelen, moest iedereen daar 30 procent inleveren.

Lees ook

Het kabinet neemt ongekende maatregelen om de economie overeind te houden, ook de culturele sector. ‘Ik denk dat niemand op dit moment overziet hoe groot de schade zal zijn’, zei minister Van Engelshoven eind maart in ‘de Volkskrant’.

Oppositiepartijen GroenLinks, PvdA en SP voorzien een ‘onomkeerbaar drama’ in de creatieve en culturele sector. Een noodfonds moet uitkomst bieden, schrijven zij in een manifest.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden