Rage drijft prijzen van schilderijen tot grote hoogte op Rijken van Indonesië kopen cultuurgoed terug

Kunsthandelaar A. Yustana slaakt een zucht van verlichting als de veilingmeester vaststelt dat zijn bod het laatste is. Voor een ton, het dubbele van de getaxeerde waarde, heeft hij de Balinese prinses van Theo Meier binnengehaald....

Van onze verslaggeefster

Ineke Jungschleger

AMSTERDAM

Yustana, eigenaar van een galerie in Jakarta, is een van de handelaren die speciaal naar Amsterdam kwamen om voor opdrachtgevers te kopen op de veiling van Indonesische schilderijen die donderdag bij Christie's gehouden werd. De handelaren in de veilingzaal moesten om de topstukken concurreren met collega's in Jakarta en Singapore die telefonisch boden. Voor schilderijen die zeven jaar geleden bij het Haagse veilinghuis Glerum een paar honderd gulden opbrachten, worden nu tonnen geboden.

De nieuwe rijken van Indonesië zijn sinds een paar jaar geïnteresseerd in het terugkopen van hun eigen cultuurgoed. Een doek van Raden Saleh, de eerste Javaanse schilder die, opgeleid aan de Rijksacademie in Amsterdam, in westerse stijl schilderde, bracht vorig jaar bij Christie's in Singapore een miljoen op. Werk van Raden Saleh is uiterst schaars geworden, nog schaarser dan van Hofker en Le Majeur, de twee Hollandse schilders uit de eerste helft van deze eeuw die in Indonesië het meest waard zijn. De prijzen van werken van deze schilders gaan de laatste paar jaar op duizelingwekkende wijze over de kop.

'Nu wordt er voornamelijk nog rotzooi verkocht', zegt Y. Junaid, ook speciaal uit Indonesië overgekomen. 'Niet alleen door Christie's, maar ook door Sotheby's en Glerum. Het werk van de goede schilders is op. Deze rage is nu al vier, vijf jaar bezig en iedereen die veel geld heeft, doet mee. Vanwege het prestige. Alleen al gezien worden op een veiling van Christie's in Singapore geeft prestige.'

De duurste stukken worden sinds twee jaar in Singapore geveild. Christie's begon daar in 1994 een vestiging om de Aziaten de lange reis te besparen. Sotheby's en Glerum volgden. Junaid is vaak in Amsterdam omdat hij van alles nodig heeft, zowel goedkoop als duur. Duizenden prenten voor wanddecoratie van kamers in Hyatt-hotels, maar ook schilderijen voor bedrijven en particulieren. 'Men weet dat ik lang in Amsterdam heb gewoond, dat ik de weg ken. Daarom moet ik inkopen doen voor anderen.'

Junaid studeerde sociale geografie aan de Universiteit van Amsterdam, in de jaren zeventig. Hij noemt zich art-consultant. 'Ik werk bij het enige bedrijf in Indonesië dat gespecialiseerd is in het decoreren van projecten. Hotelketens, maar ook overheidsgebouwen.' Voor eigen gebruik, dat wil zeggen: voor het bedrijf waar hij werkt, koopt hij zoveel mogelijk oude boeken over de geschiedenis van de Indonesische eilanden. Boeken als History of Java van Thomas Raffles, uitgegeven in Londen in 1817, dat gisteren drieduizend gulden opbracht.

'In zulke boeken staat beschreven hoe de historische gebouwen er oorspronkelijk uitzagen. Neem bijvoorbeeld de Borobudur. Het Hyatt-hotel in Djokja is een kopie van de Borobudur. Als je dat moet inrichten, van de voordeur tot de kamers helemaal in de stijl, dan heb je gedetailleerde informatie nodig over hoe de Borubudur er oorspronkelijk heeft uitgezien. In Nederland zou je zo'n boek uit de bibliotheek halen, maar dat kan in Indonesië niet want de bibliotheken hebben die boeken niet. Dus moet je zorgen dat je ze zelf krijgt.'

Ook die oude boeken horen tot de objecten die de nieuwe rijken in Indonesië kopen uit prestige. 'Er wordt zóveel kunst gekocht' zegt Junaid. 'Indonesië heeft bijna tweehonderd miljoen inwoners. Zeg maar dat 1 procent in staat en bereid is om geld uit te geven aan kunst: dat zijn dan nog altijd tweehonderdduizend mensen.'

Ook het Haagse veilinghuis Glerum veilde deze week Indonesische kunst. 'Wij gaan dicht bij elkaar zitten, in de hoop dat dan zoveel mogelijk Indonesische handelaren overkomen', zegt J. ten Kate, de Indonesische-kunstexpert van Glerum. Er werd maandag in Den Haag voor 342 duizend gulden verkocht. Dat is eentiende van de opbrengst van de laatste veiling in Singapore, maar dat komt doordat Glerum, net als Christie's en Sotheby, de duurdere stukken in Singapore veilt.

In Den Haag, de stad waar de meeste mensen met een Indisch verleden wonen, is de hausse rond 1990 begonnen. Al jaren werden bij Glerum Indonesiche schilderijen aangeboden die de kinderen na het overlijden van hun ouders niet wilden hebben. Ten Kate: 'Landschappen met een vulkaan kon je net zo goed wegzetten, daar werd nauwelijks op geboden. Maar opeens brachten ze veelvouden op van wat we gewend waren. Dat kwam door de vraag uit Indonesië. De tussenhandelaren lachten zich gek: die maakten enorme winst op wat ze hier voor een habbekrats kochten.'

Door de rage en de concurrentie van de andere veilinghuizen is de spoeling dunner geworden, maar er komt nog altijd werk van de goedverkopende schilders binnen bij Glerum. Niet alleen uit Haagse boedels, maar ook van emigranten in Canada en de VS. De hebben gehoord dat een Hofker of een Le Majeur tonnen opbrengt en sturen een foto op.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden