Raden welke naam hoort bij welk gebouw

De eerste palen zijn nog niet eens in de grond, of de nieuwbouw van het Stedelijk Museum in Amsterdam heeft al een bijnaam....

Machteld van Hulten

Bijnamen kleven aan architectuur. Een bijnaam staat gelijk aan bekendheid. Want ook voor gebouwen geldt: er kan maar beter over gekletst worden dan helemaal niet gesproken. En gaat dat niet vanzelf, dan is er altijd wel een projectontwikkelaar of een architect die een handje wil helpen.

Het is een leuk spelletje: raden welke bijnaam bij welk gebouw hoort, of kijken wie de meeste namen weet. Overbekend zijn de Zwaan en de Paperclip in Rotterdam, de Kolenkit in Amsterdam-West en de Inktpot in Utrecht. Maar wat te denken van De Hulk (de Filmacademie in Amsterdam van Coen van Velsen), de Kist van Quist (Rotterdamse Schouwburg), het Zwembad (het Congrescentrum van J.J.P. Oud in Den Haag) en De Vissenkommen (jaren-vijftigwoningen in Pendrecht van Harry Nefkens).

Je hebt poëtische namen: zoals het Schip, voor de Amsterdamse- School-woningen in de Spaarndammerbuurt. Maar ook heel prozaïsche: de Schoen, de Klapschaats, de Kruimeldief of de TGV - allemaal bijnamen voor een en hetzelfde hoofdkantoor van ING langs de A10. Je hebt liefkozende namen - de Club Sandwich of Big Mac voor het gestapelde Nederlandse paviljoen van Mvrdv op de Expo in Hannover 2000 - maar ook vernietigende, zoals de Doodskist, voor een pikzwart kantoorgebouw uit 1972 van Alexander Bodon.

Sommige namen - De Kuip, Zonnestraal - zijn zo vanzelfsprekend dat je eigenlijk niet eens meer weet of het nu een bijnaam is of niet.

De leukste namen komen uit de volksmond. Lekker kritisch, geen omhaal van woorden, het is wat het is: een gebouw met een groot gat erin wordt 'het Bin Laden-gebouw', een dieperliggende straat vol winkels De Koopgoot.

Minder leuk, want weloverwogener, zijn de bijnamen die voortkomen uit werktitels van de architecten. De Baljurk is een nieuw hoekpand met golvende gevel in Den Haag.

Vaak verwoorden deze namen het concept. Zo is de 'officiële bijnaam' van het gebouw met gat van Mvrdv in Madrid: El Mirador (het Uitkijkpunt). Een chique naam als Villa VPRO voor een kantoorgebouw verduidelijkt de verwijzing naar de villa-cultuur.

Maar het idee van zo'n naam is ook: als er al een bijnaam is, is de kans kleiner dat er een andere (negatievere) bijnaam ontstaat.

Erg zijn dan ook de namen die worden bedacht door opdrachtgevers met het oog op verkoop en succes. Ze zijn veiliger, voorgekookter, truttiger en onzinniger: bruggen die Citer, Harp en Luit heten; luxe woonblokken die worden opgeluisterd met Grande Cour of VOC-cour. En natuurlijk alles wat eindigt op -staete.

Machteld van HultenReageren kan op www.volkskrant.nl/alledaags

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden