Recensie Mannen in mijn situatie

Radeloosheid speelt de hoofdrol in Per Pettersons roman over een gescheiden man ★★★★☆

De Noorse schrijver Per Petterson schreef met Mannen in mijn situatie een roman die net zo onevenwichtig is als zijn verteller en waarin veel vragen niet worden beantwoord. Juist dat maakt het zo’n meeslepend boek.

Beeld Leonie Bos

Al sprak de titel Mannen in mijn situatie me niet onmiddellijk aan, ik keek toch uit naar de nieuwe roman van de Noorse schrijver Per Petterson. En gelukkig trok het eerste hoofdstuk, waarin de ex-vrouw huilend naast een verlaten spoorbaan wordt aangetroffen, me meteen het verhaal in. Pettersons nieuwste roman is een verdrietig boek, het is een aangrijpend relaas over eenzaamheid, over het uiteenvallen van je bestaan en het zoekraken van kernwaarden als liefde, gezin en ouderschap.

De verteller, genaamd Arvid, is een schrijver, maar bovenal is hij een gescheiden man. In pogingen afleiding en troost te vinden, struint hij de cafés van Oslo af, gaat met vrouwen mee naar huis, maar leert geen van hen echt kennen. Overdag probeert hij te schrijven. Ook rijdt hij uren over onverharde wegen om net over de grens in een stille cafetaria te gaan zitten lezen.

In het weekend haalt hij zijn drie dochters bij zijn ex-vrouw op. De oudste is 12 en begrijpt vaak meer dan Arvid doorheeft. Zij vraagt hem wat hij zoal doet overdag en hij vertelt dat hij naar een Zweeds stadje rijdt dat Arvika heet. ‘Wat doe je dan in Arvika’, wil ze weten, waarna Petterson schrijft: ‘Ik lees, zei ik, en ze zei, ja, maar je kunt toch ook thuis lezen, je kunt toch ook op de bank zitten. Nee, zei ik. Dat gaat niet. Gaat dat niet, zei ze, en ik zei, nee, dat gaat niet.’ Deze zinnen tonen meteen Pettersons stijl, waarin gesprekken zonder aanhalingstekens in een stroom van gedachten worden opgenomen. Ik houd van zijn vertelritme dat je kalm meevoert langs heftige emoties. Het is een bedaarde meeslependheid die ook zijn romans Paarden stelen en Twee wegen kenmerken, toch is Mannen in mijn situatie een heel ander soort boek. Het verhaal is gefragmenteerder, er schrijnt een diepere vertwijfeling onder de zachte deining van alle dagelijksheid, en veel blijft oningevuld.

Hoe belandde zijn ex-vrouw bijvoorbeeld bij dat verlaten station? Waarom huilde ze zo vreselijk? Als ze Arvid uitleg wil geven, wil hij het niet horen. En dan is er ook nog het drama van een cruiseschip waarop brand uitbrak waardoor Arvids ouders en broer en andere familieleden omkwamen. Maar hoe de brand ontstond of wat zijn familieleden op dat schip deden, kom je niet te weten. Mannen in mijn situatie is een portret van een hulpeloos persoon. De existentiële radeloosheid speelt de hoofdrol, niet het verhaal – een radeloosheid die vrouwen overigens net zo kunnen voelen, waarom de titel zo expliciet mannen noemt, blijft een raadsel.

Gelukkig weet Petterson alle ernstige malaise soms ook met humor te beschrijven. Zoals de kerstavond die in een kroeg eindigt, waarna hij een onbekende vrouw helpt haar dronken echtgenoot in een taxi te krijgen. In plaats van mee te werken, stompt de man Arvid ineens in zijn gezicht. Ze rollen vechtend over straat. ‘Oké, dat was het dan wel’, merkt Arvid droogjes op als ze beschaamd weer overeind komen. Petterson vervolgt: ‘Het was ook niet jouw schuld, zei hij. Wat dan, zei ik. Dat weet ik niet meer precies, maar het was zeker niet jouw schuld. Nee, ik denk het niet, zei ik, ik ging eigenlijk gewoon naar huis, en we bleven staan met onze armen zwaar naar beneden bengelend.’

Het zijn dergelijke willekeurige gebeurtenissen die Arvids leven bepalen. Zoals ook het verzoek van zijn oudste dochter om mee te mogen naar de cafetaria in Arvika. Eigenlijk wil Arvid niet, hij wil de kalme eenzaamheid die hij aan het versleten cafétafeltje vindt niet aantasten, maar toch zegt hij ‘natuurlijk mag dat’. De volgende ochtend zit hij met zijn drie dochters in de auto. Maar halverwege besluit hij toch om te keren. Hij voelt zich schuldig en rusteloos en stuurt te snel waardoor de auto in een greppel belandt. Zijn oudste dochter stoot haar hoofd en raakt even buiten bewustzijn. Het lijkt een ongelukkig, maar niet al te ingrijpend incident. Toch zal dit ertoe leiden dat de bezoekregeling van zijn dochters wordt beëindigd. Zijn oudste dochter belt om het hem mede te delen. Arvid accepteert het, zoals hij alles accepteert, al valt zijn leven in steeds grotere brokken uiteen. Van buiten lijkt hij beheerst, maar van binnen woelen onbeheerste emoties, niets in hem is in evenwicht. Het boek zelf is al net zo onevenwichtig, het laat je met vele vragen achter, het heeft een eigenaardige titel, maar toch is het overweldigend goed.

Per Petterson: Mannen in mijn situatie

Per Petterson: Mannen in mijn situatie. Uit het Noors vertaald door Marin Mars. De Geus; 256 pagina’s; € 20,99.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden