Raadsels rond Rembrandtroof

In maart vorig jaar werd ingebroken in een villa van de familie Philips. Daarbij verdween een Rembrandt. Maar was het wel een Rembrandt?

Titus aan de lezenaar, 1655. Beeld Museum Boijmans Van Beuningen Rotterdam
Titus aan de lezenaar, 1655.Beeld Museum Boijmans Van Beuningen Rotterdam

Een met raadselen omgeven roof van een werk van Rembrandt uit een villa van de familie Philips houdt kunsthistorici, politie en justitie bezig. In maart vorig jaar drongen twee inbrekers de villa binnen en namen het werk mee. In oktober meldde een man uit Eindhoven zich met foto's van het werk bij de huismeester van de villa. Morgen, tien maanden later, staat deze man in Den Bosch terecht voor heling.

Dat zijn de feiten, bevestigt het Openbaar Ministerie naar aanleiding van berichtgeving in De Telegraaf van afgelopen zaterdag. Waarom de zaak zo lang is stilgehouden, wie de daders zijn en wat de Eindhovenaar wilde, blijft onduidelijk. Over de vraag of het wel om een echte Rembrandt gaat, en welke dan, heerst al evenmin consensus.

Wat zeker is: de inbrekers knipten een gat in het hekwerk van de villa en wisten ongemerkt binnen te dringen. Het pand wordt deels bewoond door een huismeester, die tijdens de inbraak op vakantie was. Het huis staat verder leeg en wordt door Philips gebruikt voor belangrijke ontvangsten. Behalve de Rembrandt namen de inbrekers een klok mee ter waarde van 60 duizend euro.

De tekst loopt door onder de foto

Titus poserend voor de studie van een engel, 1660. Beeld  Detroit Institute Of Arts
Titus poserend voor de studie van een engel, 1660.Beeld Detroit Institute Of Arts
Titus in monniksdracht, 1660, Rijksmuseum, Amsterdam. Beeld .
Titus in monniksdracht, 1660, Rijksmuseum, Amsterdam.Beeld .
De villa in Eindhoven van de familie Philips waaruit maart vorig jaar het werk van Rembrandtzou zijn gestolen. Beeld .
De villa in Eindhoven van de familie Philips waaruit maart vorig jaar het werk van Rembrandtzou zijn gestolen.Beeld .

Twijfel

Justitie meldt dat een door Rembrandt gemaakt portret van zijn zoon Titus is ontvreemd. Volgens de Ben de Rooij, advocaat van de verdachte, blijkt uit het onderzoeksdossier dat verschillende mensen betwijfelen dat het om een echte Rembrandt gaat. 'Maar dat zijn allerminst experts', zegt De Rooij.

Onder kunsthistorici wordt volop gediscussieerd over de vraag of het gestolen werk wel een portret van Titus kan zijn. Kunsthistoricus Ernst van de Wetering, die 46 jaar lang onderzoek deed naar de werken van Rembrandt, weet niet om welk schilderij het gaat. 'Ik ben net zo nieuwsgierig als u.'

Van de Wetering zegt dat er acht portretschilderijen van Titus bekend zijn. Twee daarvan bevinden zich in Nederland, in het Rijksmuseum in Amsterdam en in Museum Boijmans Van Beuningen in Rotterdam. De overige portretten hangen in het Louvre in Parijs (twee) en in musea in Wenen, Londen, Detroit en Baltimore.

In opdracht van Christie's Nederland taxeerde Van de Wetering een paar jaar geleden werken van de familie Philips. 'Daarbij waren een landschap en een zelfportret die aan Rembrandt waren toegeschreven, maar niet van hem bleken te zijn.' Een portret van Titus heeft hij toen niet gezien.

Experts willen zich niet uitlaten over de waarde van een echte Titus door Rembrandt. De gestolen Rembrandt zou ook een tekening, ets of voorstudie kunnen zijn of werk van een leerling.

Portret van Titus, 1662, Louvre, Parijs. Beeld
Portret van Titus, 1662, Louvre, Parijs.Beeld
De evangelist Mattheus en de engel (Titus), 1661, Louvre, Parijs. Beeld .
De evangelist Mattheus en de engel (Titus), 1661, Louvre, Parijs.Beeld .

Geld

De diefstal komt nu aan het licht vanwege de rechtszaak tegen de Eindhovenaar, die geld zou hebben gevraagd in ruil voor de gestolen eigendommen. Dat de zaak niet eerder in de publiciteit kwam, is volgens een woordvoerder van het Openbaar Ministerie logisch, omdat de politie nooit mededelingen over inbraken doet.

John Vullers van Recherchebureau Ben Zuidema, gespecialiseerd in kunstroof, zet daarbij vraagtekens. 'Het gaat om een bekende familie en een bekende schilder. De politie publiceert persberichten over minder opmerkelijke zaken.' Vullers vermoedt dat de inbraak op verzoek van de familie is stilgehouden. De villa bevat een uitgebreide kunstcollectie, die Philips strikt privé houdt.

Hoewel de heling al in oktober plaatsvond, zijn de daders nog niet gepakt. Volgens Vullers is dat niet opmerkelijk. 'Die onderzoeken duren vaak heel lang. De criminelen hebben de regie.'

Vullers sluit niet uit dat de politie dankzij de heler op een spoor zit en het onderzoek daarom in de luwte uitvoert. Volgens een woordvoerder van de landelijke eenheid van de politie wordt het onderzoek geleid door de politie Brabant. 'De landelijke eenheid heeft een expertisecentrum voor gestolen kunst. Dat doet geen direct onderzoek, maar kan in een database zien of een verdacht schilderij dat wordt aangetroffen of aangeboden geregistreerd staat als gestolen.'

Titus, zoon van de kunstenaar, 1657, The Wallace Collection, Londen. Beeld
Titus, zoon van de kunstenaar, 1657, The Wallace Collection, Londen.Beeld
Titus, 1656/1657, Kunsthistorisches Museum, Wenen. Beeld
Titus, 1656/1657, Kunsthistorisches Museum, Wenen.Beeld

Sceptisch

Vullers is sceptisch over het onderzoek. 'Kunstroof heeft weinig of geen prioriteit bij de politie. De regiopolitie voert onderzoek maar een beetje tussendoor uit en het landelijke kunstteam stelt niet veel voor.' Hij neemt aan dat het schilderij al bij Interpol is aangemeld, 'hoewel dat ook maar afhangt van de persoon die het onderzoek leidt'.

De kans dat de Rembrandt op een veiling opduikt, waarop de politie hoopt, is volgens Vullers klein. 'Meestal blijft zo'n werk in het criminele circuit bij iemand met veel geld die het gewoon in bezit wil hebben.' Aangezien er geen andere schilderijen zijn verdwenen, vermoedt hij dat het om een gerichte diefstal gaat.

Lida Dijkstra van de database gestolenkunst.nl ziet kunst soms ook als ruilmiddel optreden in het criminele circuit. Zo komt een Karel Appel die in 2006 is gestolen steeds half boven water op verschillende plekken. 'Hij lijkt steeds in andere handen te zijn, want er wordt door verschillende criminelen getipt, mogelijk om het vindersloon te innen.' Tot op heden is het niet gelukt het schilderij terug te krijgen.

De verdachte die morgen terechtstaat, ontkent dat hij geld wilde in ruil voor de werken; hij zou slechts hebben willen helpen. 'Bij de rechtszaak zal ongetwijfeld blijken waarom dat is,' aldus zijn advocaat.

Titus, 1660, Baltimore Museum of Art. Beeld
Titus, 1660, Baltimore Museum of Art.Beeld
De enige bekende ets van Titus, Rijksmuseum, Amsterdam. Beeld .
De enige bekende ets van Titus, Rijksmuseum, Amsterdam.Beeld .
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden