Raad voor Cultuur: focus op blockbusters bedreigt collecties van vooral de kleinere en middelgrote musea

Onderhoud collecties lijdt onder alle aandacht en geld voor grote publiekstrekkers

Dachten velen dat het goed ging in museaal Nederland, komt de Raad voor Cultuur uitgerekend nu met een advies waaruit een toch ernstige toon klinkt. Feitelijk luidt de Raad, onder de titel ‘In wankel evenwicht’, zelfs de noodklok voor de kleine en middelgrote musea in de regio. En geeft een ernstige waarschuwing af: zet als museum niet al je troeven op een spectaculair tentoonstellingsprogramma, maar besteed ook, en méér, aandacht aan het onderhouden, aanvullen en tonen van je collectie.

Het Drents Museum in Assen heeft met het Amerikaans Realisme (tot eind mei) een ware publiekstrekker in huis. Beeld Sake Elzinga

Natuurlijk, stelt de Raad, gaat het op het eerste gezicht helemaal niet zo slecht met de Nederlandse musea. Zeker niet als je kijkt naar de publiekstoename van de afgelopen jaren, de in het oog springende tentoonstellingen en het toenemend aantal particuliere musea. Voorlopige conclusie: ‘Nederland is een uniek museumland’.

Maar schijn bedriegt.

Echt succesvol zijn, volgens de Raad, alleen de grote musea. De rest is financieel kwetsbaar. Sterker, er dreigt ‘een sluipend verval’. De onderliggende redenatie laat zich lezen als script voor een film met een onafwendbaar slechte afloop: omdat er minder overheidsgeld naar deze musea gaat, moeten ze hun eigen inkomsten genereren. Veel musea kiezen daarom voor gegarandeerde publiekstrekkers. Terwijl juist dat soort tentoonstellingen ten koste gaat van de aandacht voor de eigen verzameling. Vooral ook omdat die tentoonstellingen relatief veel te veel geld kosten.

Volgens de Raad zijn de overheidsbijdragen de afgelopen jaren gedaald van bijna 514 naar ruim 500 miljoen euro, terwijl de expositiekosten stegen van 53 naar 91 miljoen. Gevolg: de noodzakelijke taken op het gebied van beheer en behoud verdwijnen naar de achtergrond.

Hoe dat te stoppen?

Musea moeten hun collecties actiever gaan beheren en uitventen, vanuit meerdere invalshoeken en verschillende perspectieven, vooral door digitalisering, zodat je op internet een beeld kan krijgen. Verwacht gevolg: er zal een diverser publiek op af komen, met andere culturele achtergronden.

Andere oplossing: musea zullen de overheid actiever moeten benaderen om de collectie te ‘verrijken met nieuwe voorwerpen’. Het advies laat zich lezen als een dwingende oproep aan gemeente, provincie en rijk om meer geld uit te trekken voor de bestaande museumverzamelingen. Een oproep waarvoor, volgens de Raad, het ministerie van OCW en het Mondriaan Fonds al het goede voorbeeld hebben gegeven. Zo kondigde cultuurminister Ingrid van Engelshoven onlangs een storting aan in het Nationale Aankoopfonds.

Wat volgens de Raad voor Cultuur ook zou kunnen helpen is dat de Nederlandse musea makkelijk bruiklenen uit het buitenland kunnen krijgen, waardoor er een gevarieerde opstelling mogelijk is. Maar daarvoor zal de overheid wel de garantie moeten geven aan buitenlandse musea, dat de verzekering meer geld uitkeert bij mogelijke schade aan het uitgeleende kunstwerk. Aan dergelijke uitkeringen is nu nog een maximumbedrag verbonden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.