Raad tegen de Journalistiek

RTL Nieuws heeft verklaard 'uit de Raad voor de Journalistiek te stappen'. Dat klinkt ferm, maar is bij nader inzien een tikje onduidelijk omdat RTL Nieuws geen zitting had in de raad....

Gerard Mulder

Voor de duidelijkheid: in de Raad voor de Journalistiek beoordelen verdienstelijke journalisten en niet-journalisten samen klachten die door belanghebbenden zijn ingediend over prestaties van journalisten. Een negatief oordeel van deze vorm van tuchtrechtspraak kent geen sancties, al heeft een aantal media zich er onlangs vrijwillig toe verplicht ook uitspraken van de raad te zullen publiceren als ze daarin op hun donder krijgen. Het is ook wel erg toevallig dat RTL Nieuws niets meer met de raad te maken wil hebben nu dit televisiejournaal er zojuist door op de vingers is getikt. Maar volgens RTL-hoofdredacteur Harm Taselaar heeft dat er allemaal niets mee te maken; bij zijn programma hadden ze allang genoeg van die bedilzuchtige 'superhoofdredacteur', zoals hij de raad noemde.

Dat kan zo zijn, maar laf vind ik dit weglopen wél. Te meer omdat er nog nooit zo'n fundamentele reden is geweest om tegen een uitspraak van de raad te protesteren als in dit geval. Volgens de Raad voor de Journalistiek heeft RTL Nieuws verkeerd gehandeld door te laten zien en horen hoe journalisten in het Amsterdamse gerechtsgebouw zich verdrongen voor een luidspreker waar zacht jes de stem te horen was van de wapenhandelaar Mink K. Weliswaar stond K. terecht achter gesloten deuren om de rechtbank over zijn rol als tipgever van de recherche te informeren, maar door een fout van justitie was de microfoon blijven openstaan. Deze journalisten, in het bijzonder die van RTL Nieuws omdat ze hierover recht voor zijn raap beeld en geluid hadden uitgezonden, waren over de schreef gegaan. Ze hadden het besluit van de rechter dat de verklaringen van K. geheim moesten blijven, behoren te eerbiedigen, vindt de raad.

Ik ben geen jurist, maar om journalistieke redenen vind ik deze uitspraak van de Raad voor de Journalistiek dermate onaanvaardbaar, dat van mij dit hele college meteen mag worden opgeheven. De belangrijkste taak van de media is te vertellen wat er in Nederland aan de hand is. Ontelbare mensen en organisaties hebben een breed scala aan redenen om dit te voorkomen. Zij hebben, kortom, geheimen. Nederland barst van de geheimen, grote en kleine, en elk daarvan dat door journalisten kan worden ontsluierd, is meegenomen. Want dat brengt ons een ietsje dichter bij de waarheid. Journalisten hebben niet tot taak geheimen te helpen bewaren. Dit is een axioma. Punt uit.

Tegenover de journalisten staan de hoeders van de geheimen. Als ze die geheimen zo nodig willen koesteren, zorgen zij er maar voor dat de journalisten er niet bij kunnen. Nooit geopende post laten slingeren in een kamer waar toevallig een journalist op bezoek is. Nooit een tas met vertrouwelijke stukken laten staan in een trein, zoals de Britse huisvestingsminister Richard Crossman overkwam toen hij net zitting had in het eerste kabinet van Harold Wilson. Nooit in de buurt van een perstribune hardop praten over de miljardenschikking die u zojuist met de fiscus hebt getroffen. Nooit microfoons laten openstaan. Nooit een rechtszaal laten ontruimen maar de perstafel ongemoeid laten; dat werk. En als het toch misgaat: jammer dan.

Daarmee zeg ik niet dat de media boven de wet staan. Iedereen die zich door een publicatie benadeeld voelt, kan naar de rechter lopen, en dan volgt een juridische toetsing van journalistiek gedrag. Het gaat mij hier om het journalistieke uitgangspunt, en dat is iets anders dan op de stoel van de rechter te gaan zitten, zoals de Raad voor de Journalistiek heeft gedaan. De reden die de raad daarvoor geeft, is dat journalisten rechterlijke beslissingen dienen te respecteren. Daarmee gaat hij voorbij aan het dilemma dat journalisten zich enerzijds aan de wet moeten houden, maar tegelijk ook tot taak hebben het justitieel apparaat kritisch te volgen. Als dat apparaat geheimen heeft, is het hun plicht die te ontsluieren.

Volgens de Raad voor de Journalistiek was het afluisteren van Mink K. niet te rechtvaardigen met een beroep op het maatschappelijk belang. Of dat waar is, staat nog te bezien, voor de onafhankelijke rechter bijvoorbeeld, maar dat is hier verder niet van belang. Door een journalistiek principe van de hoogste prioriteit te verloochenen heeft de Raad voor de Journalistiek zich van de journalistiek afgekeerd, en is tegenpartij geworden. Ik beraad mij nog hoe ík het voorbeeld van RTL Nieuws kan volgen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden