Quality Time: debuutfilm over ontgoocheling en mannen in crisis

De debuutfilm Quality Time van Daan Bakker gaat over de moeizame verhouding tussen ouders en hun volwassen zoons. Het werk, de enige Nederlandse film die genomineerd is voor een Tiger-award, kent veel vervreemdende elementen, maar wil niet inboeten aan waarachtigheid.

'Ik vind het interessant om de grenzen op te zoeken van hoe je zeggingskracht creëert.' Beeld FTP

Een knalrood scherm waarop alleen een kleine stip in te ontdekken valt. Een stipje dat met een monotone, dreunende stem vertelt over de familiereünies waar hij elke keer weer moet doen alsof hij gek is op ham en melk. Het begin van Quality Time, de enige Nederlandse film die dit jaar werd geselecteerd voor de Hivos Tiger Competition van het IFFR, is nogal verrassend. Gewaagd ook: welke filmmaker durft zijn speelfilmdebuut te beginnen met een zo minimalistische computeranimatie?

Eigenzinnig

Hij heeft er niet lang over nagedacht, zegt Daan Bakker (1979), regisseur en scenarioschrijver van Quality Time. Het leek hem gewoon het beste om maar meteen met het meest abstract vormgegeven deel van de film te beginnen. 'Ik wilde een soort breekijzer aan het begin', vertelt Bakker. 'Het zet de toon: je weet even niet precies waar je aan toe bent. Het zou kunnen dat mensen weglopen, maar ik hoop dat ze mee willen werken.'

Een beetje werk moet de kijker wel verzetten bij Quality Time, een geestig en aandoenlijk vijfluik over tobbende jonge mannen. Vooral aan het begin is de aanpak van Bakker zo eigenzinnig en afwijkend, dat zijn debuut met geen enkele andere film kan worden vergeleken. Maar wie een aversie heeft van experimenteel werk, hoeft niet te wanhopen. Langzaam maar zeker krijgt Quality Time steeds meer gewone trekken, om te eindigen met een conventioneel verteld verhaal.

Aanvankelijk, zegt Bakker, zou Quality Time een ander soort film worden. Normaler. Met maar één hoofdpersonage in plaats van vijf afzonderlijke hoofdstukken. Totdat hij tijdens het schrijven van het scenario vastliep. 'Uit pure baldadigheid ben ik toen andere dingen gaan schrijven. Van die verhalen die je alleen opschrijft als je weet dat je er toch niks mee hoeft te doen. Het was een intuïtieve manier van werken; het was net alsof de film een eigen wil kreeg. In feite is het ene personage waarmee ik begon ontploft en in vijf verschillende personages terechtgekomen.'

Ontgoocheling

Na het eerste deel, waarin Koen uitlegt hoe hij onder sociale druk te veel ham moet eten en melk moet drinken, volgen verhalen over Stefaan, die weer bij zijn ouders is gaan wonen; Kjell, die door een nare ervaring in zijn jeugd een sociale fobie heeft ontwikkeld en terug in de tijd reist om dat te verhelpen; Karel, die door buitenaardse wezens is gekidnapt; en Jef, die voor het eerst een weekend bij zijn schoonfamilie doorbrengt en graag een goede indruk maakt. De verhalen zijn in meer of mindere mate absurdistisch, maar toch ook herkenbaar en vaak ontroerend.

De rode draad in de vijf delen: ze gaan over de verhouding tussen ouders en hun volwassen kinderen. Over mannen die allang op eigen benen zouden moeten staan, maar moeite hebben hun plek te vinden. Over identiteit, schaamte en onzekerheid, ook in een alledaagse setting als een familiebijeenkomst. 'Ik denk', zegt Bakker, die niet graag met grote woorden strooit, 'dat het over ontgoocheling gaat.'

Daan Bakker

De 37-jarige Daan Bakker studeerde in 2009 af aan de Nederlandse Filmacademie met Jacco's film, een kort drama over een jongetje met een grote fantasie en ruziënde ouders. Zowel Jacco's film als de korte film Bukowski (2010) was internationaal succesvol.

Bakker werkt ook als script-adviseur en was verder onder meer co-scenarist van de jeugdfilm Midden in de winternacht (2013). Met Quality Time, kanshebber op een Tiger Award, maakt hij zijn debuut als speelfilmregisseur.

Identiteit

'Kijk, als je geboren wordt, krijg je je identiteit van je ouders. Je hebt bestaansrecht, recht op liefde en geborgenheid. Maar op een gegeven moment moet je de wereld in. Als je je bewust wordt van de eindigheid van het leven en de absurditeit ervan, hoe kun je dan betekenis creëren voor jezelf? Hoe overtuig je jezelf ervan dat je er mag zijn? Het is een proces dat niet voor iedereen vlekkeloos verloopt. Het heeft ook een ontroerend element; je raakt een beetje verweesd, onder het toeziend oog van je ouders.'

Pas toen de film al bijna af was, werd Bakker zich ervan bewust dat het bijzonder is wat hij laat zien. De twijfels en onzekerheden van mannen liggen in films zelden zo aan de oppervlakte. Filmische antihelden bestaan wel, maar ontwikkelen zich normaal gesproken alsnog tot held. Niet in Quality Time, waar de mannen er op hun best niet een nóg grotere puinhoop van maken. Zijn verhalen gaan over 'masculinity in crisis', zoals een tekst in de trailer van de film luidt, al zegt Bakker het wel lastig te vinden het daar nu in interviews over te moeten gaan hebben.

Na enig nadenken: 'Van mannen wordt verwacht dat ze hun onzekerheid verbergen. Als het niet meteen lukt om mee te draaien in het systeem, een man te worden, ben je al snel een loser. En dat is iets om je voor te schamen. Terwijl het eigenlijk heel begrijpelijk is dat je door de bomen het bos niet meer ziet; het leven legt je een wirwar van regels, verwachtingen en sociale codes op die steeds complexer worden. De gedachte dat het schaamtevol is om daarbinnen je weg niet te kunnen vinden, is absurd. Het is logisch dat het moeite kost.'

Wat hij probeert te doen met zijn film, zegt Bakker, is de vanzelfsprekendheid saboteren waarmee we regels en afspraken accepteren. Dat geldt voor zowel de inhoud als de vorm van zijn film. 'Ik vind het interessant om de grenzen op te zoeken van hoe je zeggingskracht creëert', zegt hij. 'Ook een verhaal dat op een ongewone wijze verteld wordt, kan waarachtig zijn. Ik hoop dat mensen erdoor geraakt worden, op een manier die ze niet helemaal snappen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.