Filmrecensie They Shall Not Grow Old

Qua techniek is They Shall Not Grow Old baanbrekend en het resultaat is verbluffend ★★★★☆

Peter Jackson geeft de soldaten uit de Eerste Wereldoorlog een gezicht. 

Filmbeeld uit They Shall Not Grow Old.

De Nieuw-Zeelandse regisseur Peter Jackson (The Lord of the Rings, The Hobbit) groeide op in een huis vol boeken over de Eerste Wereldoorlog. Zijn Britse grootvader had in die oorlog als beroepssoldaat meegevochten, onder meer in de beruchte slag aan de Somme. Hoe dat voor hem was geweest, daarover had hij zijn kleinzoon nooit kunnen vertellen, want hij overleed voor diens geboorte.

Toen het Britse Imperial War Museum Jackson vroeg of hij een documentaire wilde maken over de Eerste Wereldoorlog, aarzelde hij dan ook niet. Jackson kreeg de beschikking over een schat aan archiefmateriaal, deels opgenomen aan het front, met de draagbare camera’s die toen nog maar net bestonden. De ruim honderd jaar oude beelden zagen eruit zoals verwacht mocht worden: onscherp, beschadigd, schokkerig (film kende destijds veel minder beeldjes per seconde dan nu) en natuurlijk zwart-wit.

Jackson besloot te kijken in hoeverre hij de filmbeelden kon restaureren. Zijn bedrijf Weta Digital, dat ook de digitale effecten voor zijn Tolkien-verfilmingen verzorgde, was met zijn enorme computerkracht een geschikte partij voor de klus. Het was een proces van jaren, maar uiteindelijk werd ruim een uur aan beeldmateriaal volledig hersteld en opgefrist. Daarnaast werd kleur, 3D én historisch passend geluid toegevoegd, waarvoor zelfs forensisch liplezers werden ingehuurd.

Filmbeeld uit They Shall Not Grow Old

Het resultaat is verbluffend. Jonge soldaten lachen naar de camera, met kleur op hun wangen. Vol goede moed vertrekken ze naar de loopgraven. Daar wachten de gruwelen die we kennen uit eerdere oorlogsverslagen; verhalen van modder, kou, infecties, ratten en ontelbare slachtoffers in een zinloze strijd om een paar meter grondgebied. Jackson haalt het allemaal ongekend dichtbij, scherper, indringender en levendiger dan ooit. Dat hij soms moet terugvallen op tekeningen en foto’s, omdat nu eenmaal niet alles is gefilmd, valt haast niet op.

In technisch opzicht is They Shall Not Grow Old baanbrekend. Het restaureren van oude films is voortdurend in ontwikkeling, maar Jackson maakt in één keer een reuzenstap. Minstens zo belangrijk is hoe hij het beeldmateriaal presenteert. Van begin tot eind staat de ervaring van gewone Britse soldaten centraal – uitleg over de grotere bewegingen van de oorlog ontbreekt. Voor de steeds jongere jongens die zich aanmeldden bij het leger, was er ook geen overzicht; ze gingen op trainingskamp en werden vervolgens op de boot gezet, om ergens in Frankrijk of België in het slijk te belanden.

Voor de geluidsband maakte Jackson gebruik van interviews met Britse oorlogsveteranen, opgenomen in de jaren zestig en zeventig. Het is opmerkelijk hoe laconiek zij terugkijken op hun ervaringen, al geldt dat vooral voor het begin; hoe meer herinneringen er boven komen, hoe naargeestiger het wordt, met de wapenstilstand in 1918 als bevreemdende anticlimax.

Opvallend is hoe goed de Britten het met hun tegenstanders konden vinden. De Duitsers die tot gevangene waren gemaakt, maakten zich doorgaans nuttig en geliefd– in de Grote Oorlog zaten alle jongens uiteindelijk in hetzelfde schuitje. Vooral dankzij dit soort observaties is They Shall Not Grow Old veel meer dan een digitaal spektakelstuk. De film geeft het verleden kleur, scherpte en diepte, maar boven alles een gezicht.

They Shall Not Grow Old

Documentaire

★★★★☆

Regie Peter Jackson.

100 min., in 110 zalen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.