Tv-recensie Frank Heinen

Putin’s Witnesses is een ooggetuigenverslag van de bizarre gebeurtenissen na Jeltsins plotselinge afscheid

Het is het jaar 2000 en het gesprek gaat over de herintroductie van het volkslied van de oude Sovjet-Unie als Vladimir Poetin langs de camera kijkt en zegt, op die toon die het midden houdt tussen dreiging en desinteresse: ‘Ik ken uw doel niet en ik wil me niet bemoeien met uw creatieve proces. U moet maken wat u goeddunkt.’ De man tegen wie hij dit zegt, is Vitaly Mansky, Hoofd Documentaire bij de Russische staatsomroep.

Tegenwoordig woont Vitaly Mansky in Letland. Zijn werk wordt door de regering-Poetin gekenschetst als ‘staatsonvriendelijk’. Gisteren zond de VPRO Mansky’s Putin’s Witnesses uit. De film is een ooggetuigenverslag van de bizarre gebeurtenissen in het jaar na Jeltsins plotselinge afscheid op 31 december 1999, gevolgd door verkiezingen waarin weinig te kiezen viel en het aantreden van een leider die niet meer wegging. Van veel van wat daar destijds is gebeurd, weet niemand het fijne, en Mansky stond er met zijn neus bovenop.

Jarenlang maakte de regisseur deel uit van de Kremlin-posse. Hij was erbij toen Poetin in aanloop naar de presidentsverkiezingen, als een soort interim-manager, alle regio’s van het land bezocht. En op de avond van de verkiezingen was hij aanwezig op het Poetin-hoofdkwartier – een kamer vol mensen die een paar jaar later allemaal bij de oppositie zaten en/of overleden waren. Mansky arrangeerde persoonlijk een promotioneel bezoekje van de aanstaande president aan zijn oude schooljuf, bedoeld om de ijzige Poetin een beetje te ontdooien. Dat werd een mislukking.

Een scène uit Putin's Witnesses.

In interviews benadrukte Mansky keer op keer dat hij met zijn film niet alleen Poetin, maar alle Russen kritisch onder de loep neemt. Iedereen (hijzelf incluis) stond erbij, keek ernaar en ruilde de toekomst achteloos in voor het verleden. De enige die onmiddellijk in de smiezen had in welk troebel water het land zich tijdens de millenniumwisseling stortte, was Mansky’s vrouw: ‘Daar gaat onze utopie.’

Ook na anderhalf uur beelden van achter de schermen blijft Poetin een soort schaduw. Wie hij is wordt niet duidelijk en van wat hij wil, worden slechts vage contouren zichtbaar. Meer nog dan een mens is hij de fysieke manifestatie van een onheilsgevoel. Dit in tegenstelling tot zijn voorganger. Kijken naar Boris Jeltsin die kijkt naar de verkiezingsuitslagen is als kijken naar een natuurdocumentaire. Wat begint als een triomf (Poetin, Jeltsins aangewezen opvolger, wint), draait uit op een kolossale vernedering. Poetin is niet in de gelegenheid Jeltsins telefonische felicitaties in ontvangst te nemen. Er wordt beloofd dat hij zal terugbellen.

Jeltsin wacht. En wacht. En wacht. Hij gaat steeds chagrijniger kijken. Realiseert hij zich daar langzaam wat hij nu nog voor zijn protegé betekent, namelijk: niets meer?

‘Het is anderhalf uur geleden’, monkelt de oud-president op een zeker moment.

‘Misschien zit hij in bad’, zegt zijn vrouw zacht. Je kunt horen dat ze het zelf ook niet echt gelooft.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden