tv-recensieArno Haijtema

Putin: a Russian Spy Story leert ons niets nieuws over Poetin, maar de anekdotes zijn een hoorn des overvloeds

Deze documentaire moet het vooral hebben van zijn bronnen, en de mate waarin ze open kaart willen spelen. 

Het verhaal van een lid van de Russische oppositie heeft een huiveringwekkende actualiteit. Tweemaal werd hij onwel tijdens een bezoek aan Moskou. Ademnood, hartkloppingen, zijn organen vielen uit. De diagnose: vergiftiging. ‘Onder Poetins opponenten heerst al twintig jaar lang een bizar hoog sterftecijfer’, constateert de man in de driedelige Engelse tv-documentaire Putin: A Russian Spy Story, waarvan de VPRO dinsdag het eerste deel uitzond. Zijn verhaal is vergelijkbaar met dat van talrijke vooraanstaande Russen die in ongenade vielen bij de almachtige Poetin. Recent slachtoffer: oppositieleider Aleksej Navalny, die in augustus een novitsjok-vergiftiging ternauwernood overleefde.

Echt verrassend zijn ze niet meer, de aanwijzingen die in de documentaire worden aangedragen om de betrokkenheid van Vladimir Poetin (67) of – in zijn naam – het Kremlin aan te tonen bij moord en doodslag onder politieke tegenstanders. Net zo min als de beschrijving van zijn bliksemcarrière van middelmatige KGB’er tot Ruslands hoogste leider in 2000 tot nieuwe inzichten leidt.

Deze documentaire moet het vooral hebben van de bronnen die bereid zijn zich te laten interviewen en de mate waarin ze open kaart willen spelen. En op die punten is de film een hoorn des overvloeds. Oud-KGB’ers, opponenten, diplomaten en goed ingevoerde (Engelse en Russische) schrijvers en journalisten schetsen het beeld van de ‘droge, humorloze, kleine vechtersbaas’ die in Sint-Petersburg in armoede opgroeide. De enige reden dat hij niet in de criminaliteit of in een jeugdbende terechtkwam, was dat hij werd gegrepen door judo. 

Vladimir Poetin als fixer van de burgemeester van Sint-Petersburg.Beeld VPRO

Doelgericht was Vladimir al jong. Zoals talrijke Sovjet-jongens wilde hij ‘Stierlitz’ worden – het Russische antwoord op de Engelse filmheld James Bond. En hoewel zijn carrière bij de KGB weifelend begon, gedetacheerd in een DDR-provincie, groeide hij uit tot de baas van de gevreesde geheime dienst. Toen hij, opgeklommen in de rangen, in een tv-film werd geportretteerd, liet hij onder de beelden de muziek klinken van de Stierlitz-serie die hem inspireerde: Seventeen moments of Spring.

Die anekdote heeft nog een romantische zweem, maar al gauw wordt duidelijk dat het karakter van Poetin vooral is gevormd door koud bloed en een hart van steen. Als fixer voor de corrupte burgemeester van Sint-Petersburg is hij pleitbezorger van een vast percentage voor ambtenaren van de opbrengsten uit maffiose deals. Nadat de burgemeester in 1996 het veld moet ruimen, leert Poetin dat ‘verkiezingen te belangrijk zijn om aan het volk over te laten’. Hij verkast naar het Kremlin en weet door te dringen tot de entourage van de drankzuchtige president Boris Jeltsin, die hem al snel aanbeveelt als zijn opvolger voor het hoogste ambt.

Er volgen presidentsverkiezingen die in 2000 leiden tot Poetins benoeming. Een ontluisterend filmfragment van de uitslagenavond typeert Poetin ten voeten uit. Jeltsin probeert zijn beschermeling telefonisch de felicitaties over te brengen. ‘U wordt zo door hem gebeld’, krijgt hij te horen. Jeltsin wacht en wacht. ‘Hij is vast naar buiten, orders uitdelen’, vermoedt hij eerst nog. Maar na anderhalf uur geeft Jeltsin op. Poetin heeft niets van zich laten horen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden