Psyche & Fidessa met platen van Reith

Een prachteditie van Couperus' mystieke sprookjes Psyche en Fidessa uitgegeven met alle illustraties van tijdgenoot Bernard Reith

Het Louis Couperus Museum in Den Haag organiseerde eens een tentoonstelling met werk van beeldend kunstenaars die zich lieten inspireren door de beroemde schrijver. Hierbij waren tientallen tekeningen te zien van tijdgenoot en tekenleraar Bernard Reith, die illustraties maakte bij Couperus' mystieke sprookjes Psyche en Fidessa. Een aantal daarvan verscheen in een uitgave van Psyche, maar die van Fidessa werden nooit gepubliceerd.

Arjan Peters schreef na bezichtiging van de tentoonstelling in de Volkskrant: 'Hierbij een verzoek aan een uitgever of bibliofiel: gaarne een nieuwe editie van Psyche/Fidessa, met alle tekeningen van Reith!'

Dat was in 2001. Deze zomer ging de wens in vervulling: dankzij crowdfunding verscheen er een luxe geïllustreerde editie van de twee sprookjes, uitgegeven door de neven van de kunstenaar.

Reith maakte 74 pentekeningen en één aquarel bij de twee verhalen, in respectievelijk 1917 en 1918. Zijn geïllustreerde editie van Psyche verscheen pas in 1927 bij L.J. Veen, de overige tekeningen werden bewaard door het Rijksprentenkabinet in Amsterdam. Voor de uitgave volgden de twee neven de opmaak en afmetingen van Veens oorspronkelijke 'prachteditie': een dikke zwarte stoeptegel, met gouden belettering op de kaft, groot lettertype en zwaar papier. Een echt sprookjesboek.

Reiths werk doet denken aan de Russische jugendstil-illustrator Ivan Bilibin, maar dan in strak zwart-wit. Dat is deels vanwege de middeleeuwse scènes die Bilibin maakte en die Louis Couperus in de sprookjes ook nadrukkelijk voor ogen had, met paarden, maliënkolders en, in Fidessa, een stad met 'lange gekanteelde muren, ronde torens plomp, en spitsen van kathedralen...' Maar de overeenkomst zit ook in de trefzekere lijnen, de horror vacui en de voorkeur voor geometrische vormen.

Zoals boekverfilmingen vaak teleurstellen, kan het ook gevaarlijk zijn om beelden bij de zinnelijke, associatieve taal van Couperus te zien. 'Trilblanke' luchten, ogen als 'karbonkels', een vliegend paard dat vonken in de wolken trapt - moet daar nog een plaatje bij?

Toch heeft Reith - en zijn nazaten - een meesterwerk afgeleverd. Het zwart-wit benadrukt de contrasten die Couperus steeds zoekt in zijn verhalen, tot de kleinste details. Tussen een naakte, tere nimf en een tot de tanden bewapende ridder, tussen buiten en binnen, tussen hemel en aarde. De geometrische vormen houden veel platen bovendien abstract, waardoor de etherische beschrijvingen hun onweerstaanbare aantrekkingskracht behouden. Het verlangen naar mysterie dat in Couperus' zinnen sluimert, moet Reith ook hebben gevoeld.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden