Psalm 14 lijkt voor deze tijd geschreven te zijn, meent deze componist

'Eigenlijk zou zingen in een koor verplicht moeten worden'

Het project 150 Psalms van het Festival Oude Muziek brengt zo'n duizend jaar aan koormuziek samen. De Volkskrant sprak Mohammed Fairouz, die nieuwe muziek voor psalm 14 componeerde.

Het is niet de meest montere tekst, die van psalm 14. De eerste zin: 'De dwaas zegt in zijn hart: 'Er is geen God', en ieder doet wat goed is in zijn ogen.' God kijkt neer op aarde en ziet dat de mensheid naar eigen goeddunken maar wat aan rotzooit. Het kwaad heeft vrij spel. Verderop in de psalm: 'Is er op aarde geen spoor van inzicht meer bij hen die in het kwaad behagen vinden?'

De tekst mag dan zo'n tweeduizend jaar oud zijn, hij is nog 100 procent van toepassing op deze tijd, meent componist Mohammed Fairouz (31). 'Daar hoef je geen theoloog voor te zijn. In plaats van 'God' lees ik: iets wat groter is dan de mens. Er staat dus in die psalm dat alleen een gek weigert te geloven in dingen die groter zijn dan hijzelf. En kijk eens naar Amerika: het land wordt geleid door een gek zonder moreel kompas, zonder enig inzicht. En op zo iemand hebben 62 miljoen Amerikanen hun stem uitgebracht.' Ze zijn kortom van God los.

Politiek

Voor de Amerikaans-Arabische componist Fairouz is de actualiteit nooit ver. Geregeld geeft hij zijn mening over politieke kwesties in The Huffington Post en andere media. In opdracht van het Nederlands Kamerkoor schreef hij nieuwe muziek voor psalm 14. Het koor viert zijn 80-jarig bestaan met een uniek project rondom het Bijbelboek Psalmen. In een zangmarathon door vier internationale topkoren worden vrijdag en zaterdag alle 150 psalmen ten gehore gebracht tijdens het Festival Oude Muziek in Utrecht. Uitvoeringen in New York en Brussel volgen. De muziek is van 150 verschillende componisten, klassieke en hedendaagse.

Fairouz werd geboren in New York, waar zijn vader diplomaat was voor de Verenigde Arabische Emiraten. Hij groeide op met de liberaal-islamitische opvattingen van zijn ouders. Op de vraag of hij zelf religieus is, geeft hij geen rechtstreeks antwoord. 'Religie heeft tegenwoordig een politieke lading. Bach was gelovig maar dat was iets anders, bij hem stond het geloof in het teken van verlichting.' De psalmen kent Fairouz onder meer uit de islam (zie kader). 'In die teksten vind je morele grondbeginselen van duizenden jaren oud die nooit hun waarde hebben verloren. Je vindt alles waarmee we vandaag te maken hebben: oorlog, vrede, corruptie, armoede enzovoorts.'

Beeld Studio V

Steevast verwerkt hij maatschappelijke en politieke kwesties in zijn composities. In maart ging zijn opera The New Prince, die hij schreef met librettist David Ignatius, in wereldpremière bij De Nationale Opera. Het onderliggende thema was het 16de-eeuwse boek De heerser, waarin Machiavelli beschrijft hoe een dictator zijn positie kan versterken. Fairouz en Ignatius lieten in hun opera onder anderen Henry Kissinger, de Clintons en Osama Bin Laden opdraven.

De tekst van psalm 14 kon hij niet naar zijn hand zetten, maar dat hoefde niet, zegt hij: de oudtestamentische psalmenschrijver David, 'een soort Homerus', leverde een heldere boodschap af. 'Die psalm is een oproep over je eigen schaduw heen te springen, om verder te kijken dan jezelf en de tijd waarin je leeft. Het gaat over mensen die alleen belang hechten aan zaken waar ze zelf beter van worden, over egoïsme. Te weinig mensen kijken naar wat de geschiedenis brengen kan. Honderd jaar geleden werd het niet voor mogelijk gehouden dat er bijvoorbeeld mensen op de maan zouden staan, dat een vaccin tegen polio zou worden uitgevonden of dat de Verenigde Staten een zwarte president zouden krijgen; allemaal dingen die op termijn zijn gerealiseerd.'

Beeld Studio V
Beeld Studio V

In Fairouz' muziek klinkt niet alleen het Midden-Oosten door, hij haalt zijn inspiratie uit alle windstreken en alle genres: jazz, pop en klassiek. Niet meer dan logisch, zegt hij, in deze geglobaliseerde wereld. 'Voor het eerst in de geschiedenis kan de ene mens contact maken met vrijwel ieder ander mens. Je bent verbonden met het lawaai van de wereld, of je het nu wilt of niet. Al die invloeden zijn deel van ons dagelijks leven, dus ook van muziek.' Koormuziek heeft zijn bijzondere belangstelling. 'In een koor moet je wel naar elkaar luisteren. Er is iets grondig mis met mensen die zeggen dat ze daar niet van houden. Neem alle extremismen van deze tijd, zoals neonazisme, islamitisch terrorisme, racisme: allemaal veroorzaakt door mensen die vastzitten in hun eigen denkwijze en die niet willen horen wat anderen te zeggen hebben.' De menselijkheid zou erbij gebaat zijn, meent hij, als ieder mens lid zou worden van een koor. 'Eigenlijk zou zingen in een koor verplicht moeten worden voor iedereen.'

Festival Oude Muziek, t/m 3/9, op verschillende locaties in Utrecht. Voor korting op een kaartje voor 150 Psalms en een meet&greet met Mohammed Fairouz, zie inclusief.volkskrant.nl

Behalve van Mohammed Fairouz is er nieuwe muziek van onder anderen de Nederlander Michel van der Aa (47), de Amerikaan David Lang (60) en de Libanees Zad Moultaka (50).

Beeld Studio V
Beeld RV - Studio V

Wat zijn psalmen?

De 150 psalmen vormen het begin van het derde boek in de Tanakh, de Hebreeuwse Bijbel, en een van de boeken uit het christelijke Oude Testament. Een van de heilige boeken in de islam, de zabour, zou door Allah aan David zijn geopenbaard en wordt vaak gelijkgesteld aan de psalmen. Het is een verzameling liederen die oorspronkelijk niet waren berijmd, afkomstig van de Bijbelse Israëlieten. Verschillende psalmreeksen werden in een tijdsbestek van een paar eeuwen bijeen gebracht, van naar schatting de 5de eeuw voor Christus tot grofweg 200 jaar voor Jezus' geboorte. Zowel in de joodse als de christelijke religie ontstonden versies op rijm en muziek die worden gebruikt in de eredienst.

Wie schreef ze?

Tientallen psalmen beginnen met de aanhef 'een psalm van David', refererend aan de oudtestamentische koning David. Volgens Bijbelse bronnen zouden er meerdere auteurs zijn geweest. Zo zou psalm 90 door aartsvader Mozes zijn geschreven. Ook de Bijbelse koning Salomo, zoon van David, zou de pen ter hand hebben genomen. De oorspronkelijke basis voor psalm 29 zou volgens sommige duiders liggen in een tekst voor de heidense god Baäl.

Waar gaan de psalmen over?

In de psalmen vind je lofdichten en klaagzangen, levenslessen, dankzeggingen, smeekbeden en boetedoeningen. Voor alle zielenroerselen en levensthema's is er wel een passende psalm. Er komen vluchtende volkeren voorbij en brute dictators. In een aantal psalmen worden niet nader genoemde koningen bezongen. Die liederen zouden ook kunnen gaan over het koningschap van God.

Wie zette ze op muziek?

Wie niet, zou je bijna zeggen. Zelfs popmusici gingen aan de slag met psalmen. De tekst van Rivers of Babylon, bekend in de uitvoering van Boney M., is gebaseerd op de psalmen 19 en 137. De heavymetalband Megadeth gebruikte de tekst van psalm 23 (De Heer is mijn Herder) in de song Shadow of Deth. Veel klassieke componisten hebben zich op één of meerdere psalmen gestort. Musicus Leo Samama, programmeur van het project 150 Psalms, had ruim de keuze. We noemen een paar psalmcomponisten: Bach, Händel, Mozart, Schubert, Mendelssohn, Liszt, Franck, Bruckner, Saint-Saëns, John Williams, Charles Ives en Benjamin Britten. Zo'n twintig componisten hebben alle 150 psalmen op muziek gezet. De liederen in 150 Psalms hebben allemaal een andere componist. Tijdens het project komt zo'n duizend jaar koormuziek voorbij. Een aantal composities werd speciaal geschreven voor het project.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.