Privé-domein laat schrijfster Colette stralen

Boekrecensie

De zintuigen staan open in deze autobiografische verhalen van Colette en dat leidt tot delicate waarnemingen.

Colette in het toneelstuk Rêve d`Egypte. Beeld Hollandse Hoogte

De stukken laten zien waarin haar woelige leven en het beschouwelijke werk overeenkomen.

In haar zondoorschenen jeugd op het Franse platteland leerde Sidonie Gabrielle Colette (1879-1954) van haar moeder Sido de les die haar een schrijversleven lang te stade zou komen: zet je zintuigen open. Kijk hoe de wesp een stukje rauw vlees doorknipt met zijn kaken, 'net een schaartje...'. Luister in de achtertuin naar het nieuws. 'Hoezo achterdocht op het platteland? Onze tuinen vertelden elkaar alles.'

Het is even wennen, voor de lezer die met andere verwachtingen begint aan De eerste keer dat ik mijn hoed verloor, het 'zelfportret in verhalen' dat vertaalster Kiki Coumans samenstelde uit vooral journalistiek werk van Colette. Haar biografie lijkt immers extravagantie en pikanterieën in het vooruitzicht te stellen: ze trouwde drie keer, had ook een paar jaar een vrouw als liefdespartner, ging er een tijdje met de zoon van haar tweede man vandoor, schreef reportages vanuit Verdun in de Eerste Wereldoorlog, en was behalve schrijfster ook pantomimespeelster en eigenares van een schoonheidssalon, om de laatste jaren van haar leven aan haar bed gekluisterd te zijn in haar appartement op de eerste verdieping van het Palais-Royal, de joyeuze oase met tuin midden in Parijs.

Die smeuïge levenswandel kan het zicht op het schrijverschap ontnemen. De schrijfster Colette laten stralen, is het doel van dit Privé-domeindeel met stukken die laten zien waarin het woelige leven en het beschouwelijke werk overeenkomen: door het primaat van de zintuigen. Je daardoor laten leiden, en niet door de moraal van de goegemeente of de kerk, leidt tot een misschien onrustig maar zeker rijk bestaan.

Om die reden krijgt de jeugd van Colette in het Bourgondische dorpje Saint-Sauveur-en-Puisaye een kardinale plaats in deze autobiografische verhalen. Haar delicate waarnemingen doen niet onder voor die van de legendarische Marcel Proust, die ze meesterlijk portretteerde: 'Met zijn hoge hoed naar achteren en een grote haarlok over zijn voorhoofd zag hij er plechtig en slordig uit als een dronken bruidsjongen.'

Veel moeder en veel natuur dus, maar ook de vader: een belastingontvanger in wiens nalatenschap een fantoomoeuvre werd aangetroffen - een rij boeken met alleen een titel, De lessen van 1870, Elegante algebra, en verder lege pagina's. En de dertien jaar oudere zus Juliette die werd overwoekerd door haar abnormale bos haar, en meestal verzonken was in een boek, waaruit ze kon opkijken met een blik 'zonder leeftijd of geslacht'. Op haar 48ste zou de ongelukkige zelfmoord plegen.

Beeld nvt

non-fictie

Colette
De eerste keer dat ik mijn hoed verloor
Uit het Frans vertaald door Kiki Coumans.
Arbeiderspers; 360 pagina's; €26,99.

In dit boek zijn de belevenissen minder van belang dan de intensiteit van de beleving. Uit 1907 komt de schets 'Doorwaakte nacht', ook het jaar waarin Colette een relatie kreeg met de adellijke 'Missy'. In ons huis, zo begint ze, staat maar één bed, kuis, wit en naakt, met in het midden één zacht valleitje. 'Wie hier binnenkomt, weet niet dat onze verstrengelde lichamen onder die sensuele lijkwade die glooiing, niet breder dan een graf, elke nacht iets dieper maken.' Het is vroeg in de ochtend, de vertelster is stil maar haar hart bonst, de aanbeden 'je' is in diepe slaap. Colette moet haar onstuimigheid intomen - in haar springerige proza is de gesmoorde geluksgil te horen die voor de geliefde bestemd is.

Een zomer in de Provence levert een zinderende reportage op over een veldslang in de keuken: 'Op de drempel maakt ze rechtsomkeert, strengelt zich om een tafelpoot en berekent op het geblokte wasdoek haar kansen, kronkelt zich tot cijfers en letters...' Er komt een bezem aan te pas om het dier de keuken uit te krijgen. En nog lukt het niet. Die veldslang, die al schrijvend haar eigen gang ging, leek wel wat op Colette.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.