Pristina

Wel spannend, niet geheel geloofwaardig: Heijmans' tweede roman

In 2011 debuteerde journalist Toine Heijmans met de spannende korte roman Op zee, die werd bekroond met de Franse Prix Médicis Étranger, over een man die de greep op zijn leven lijkt te verliezen. Met zijn 7-jarige dochter maakt hij een zeiltocht van Noord-Denemarken naar Nederland. De lezer verlaat nauwelijks de enkele vierkante meters van het schip.

Hoe anders is Heijmans' nieuwe roman Pristina, met als belangrijkste locaties een Waddeneiland, Egypte en Kosovo. Hoofdpersoon is Albert Drilling die 'een verzameling reisdocumenten' heeft, die hij thuis 'zorgvuldig bewaart onder in een ladekast'. Hij arriveert op het Waddeneiland met voor de lezer aanvankelijk nog vage bedoelingen. Als hij bij een hotel incheckt, weigert hij zijn paspoort te laten zien.

Wanneer hij dat toch aan de jonge vrouw achter de balie overhandigt, wordt de hoofdlijn van de intrige deels zichtbaar. Zij kijkt Albert Drilling aan. 'Weet hij wie ze is? Weet hij dat ze haar vanochtend hebben gewaarschuwd voor zijn komst, dat ze aan de bar van het hotel zeiden: 'Maak je geen zorgen, je hoort bij ons, we lossen dat op'?'

Al snel blijkt dat Albert Drilling, ambtenaar van de Taskforce Repatriëring van het ministerie van Justitie, op zoek is naar een vluchtelinge, Cira Dosta uit Egypte. Als enige van een grote groep is zij - illegaal, maar zeer geïntegreerd - op het eiland achtergebleven.

Drilling moet haar uitzetting regelen, want ze zou de positie van de minister in gevaar kunnen brengen. Hoe, dat blijft nogal duister. Volgens het ministerie moet en zal Cira Dosta, letterlijk en figuurlijk een schuilnaam, het land verlaten.

Drilling krijgt te maken met gezonde tegenwerking van de eilandbewoners. Zij laten zich 'hun' vluchteling niet zomaar afpakken door zo'n ambtenaar van het vaste land. Drilling volhardt, werkend volgens het cynisch genaamde principe HIERZO: Humaan, Integer, Efficiënt, Respectvol, Zakelijk, Onderbouwd. Hij noemt zichzelf een fixer.

De grote verdienste van Pristina is dat Heijmans een ingrijpende maatschappelijk-politieke kwestie in de vorm van een goed geschreven roman heeft gegoten. De dilemma's komen scherp naar voren. De vluchtelinge, die Servisch-Kosovaars blijkt te zijn, vraagt zich af wat ze nog te zoeken heeft in haar land van herkomst. 'Wat moet ik daar? Het is oneerlijk dat de plaats waar je geboren bent, alleen dat en verder niets, je leven moet bepalen. Jij hebt geluk gehad. Ik ben op de verkeerde plek geboren.' Daar kan Drilling weinig anders tegenover zetten dan een bevel-is-bevel-houding. 'Ik ben er om de regels zo uit te voeren dat ze niemand hard raken.'

Dat Heijmans' roman toch niet overtuigt, is grotendeels een gevolg van de wijze waarop de intrige wordt uitgewerkt. Ten behoeve van het 'humaan' uitzetten van slechts één vluchteling maakt Drilling geld en tijd verslindende reizen naar Egypte en Kosovo. In Egypte komt hij terecht in het democratiseringsoproer op het Tahrirplein. Op weg daarheen lijkt hij zich daarvan niet bewust. Leest hij geen kranten? Het verhaal wordt aangekleed met sfeerbeschrijvingen, waarin vooral de journalist en niet de romancier Heijmans aan het woord is.

Tot op zekere hoogte is Pristina spannend met zijn suggesties en cliffhangers, maar die spanning wordt grotendeels door de schrijver zelf tenietgedaan. De vele ongeloofwaardige elementen in de roman (Drilling herkent Cira Dosta niet eens, terwijl hij een dossier over haar heeft) zorgen ervoor dat het hele vluchtelingenverhaal de lezer op een gegeven moment helaas koud laat.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden