INTERVIEW

'Prinses Leia heeft mijn leven gered'

Stuntman Dickey Beer is wereldberoemd buiten Nederland. Star Wars maakte zelfs een cultster van hem. Die film kostte hem trouwens bijna het leven.

Dickey Beer in een van zijn twee stuntmobielen.Beeld Ye Rin Mok

Dickey Beer was beroemd zonder het te weten. De naar Los Angeles geëmigreerde Nederlander kwam daarachter toen zijn dochtertje Aimey op een dag uit school kwam. Daddy, you're famous, zei ze. Immers: een klasgenootje had zijn Star Wars-boek meegenomen, waarin haar vader werd genoemd als een van de vertolkers van Boba Fett.

'Wie is Boba Fett?', vroeg Beer. Zijn dochter zocht er een foto bij op internet.'O ja', zei hij, 'ik herinner me dat ik dat pak ooit aantrok.'

Dat moet in april 1982 zijn geweest, midden in de woestijn van Arizona, waar destijds opnamen plaatsvonden voor Return of the Jedi, de finale van de eerste Star Wars-trilogie. En dat pak betrof de beschermende kledij en gezichtsverhullende helm van premiejager Boba Fett, onder fans een van de populairste figuurtjes uit de ruimtesage van George Lucas.

Gewoon werk

Een andere stuntman zou het dragen die dag, maar die was inmiddels afgevoerd naar het ziekenhuis, net als zijn vervanger en diens vervanger. De eerste brak een enkel, de volgende een pols - in twee draaidagen raakten vijf man geblesseerd. De tol van de Sarlacc-scène, waarin Luke Skywalker met hulp van zijn lichtsabel de ene na de andere onverlaat een diepe zandput in zwiept, recht in de muil van een vraatzuchtig woestijnorganisme. Beer, de enig resterende stuntman op de set die in het Boba-pak paste, waagde de sprong en landde voorbeeldig in de houten, met zand beplakte trechter.

Niks om over te snoeven, vindt Beer. Het was gewoon werk. Buiten dat: hij trok voor Return of the Jedi wel meer pakken aan, waaronder dat van een Stormtrooper, een Biker Scout en zo'n groenige, varkensachtige Gamorrean-wachter. Dat laatste optreden kostte hem overigens bijna zijn leven - waarover later meer. Ook trad Beer zo nu en dan op als stuntdubbel voor hoofdrolspeler Mark Hamill als Luke Skywalker.

Toen hij de gezinsanekdote over zijn veronderstelde roem terloops deelde met een collegastuntman, na afloop van een vechtscène voor een Steven Seagal-film, wees die hem op de voordelen van zo'n Star Wars-verleden. Sindsdien vliegt Beer jaarlijks een keer of wat de wereld over voor conventions, speciale fandagen, waar drommen mensen tegen betaling met hem op de foto gaan of een filmfoto met handtekening erop kopen. Even wennen voor de man die al decennialang stoïcijns achter de schermen werkt als stuntman en -coördinator voor de grootste Hollywoodproducties. Volwassen mannen die hem geëmotioneerd aan de borst drukken, omdat hij ooit een halve dag Boba Fett was.

Met de nieuwe Star Wars-reeks in aantocht (The Force Awakens gaat later dit jaar wereldwijd in première), nemen de aanvragen toe. Zo is hij 12 september te gast in Blackpool voor de grootste filmfandag van Groot-Brittannië, waar verscheidene Star Wars-spelers opdraven, onder wie drie dwergen die ooit het ewok-pak droegen en een generaal van het kwade keizerrijk. De uitnodiging hangt boven Beers bureau in zijn huis te Agua Dulce, een cowboystadje een uur rijden ten noorden van Los Angeles.

Stunts

A Bridge Too Far (1977)
Spetters (1980)
Ik ben Joep Meloen (1981)
Star Wars VI Return o.t. Jedi (1983)
Never Say Never Again (1983)
Indiana Jones - Temple of Doom (1984)
Dune (1984)
A View to a Kill (1985)
Empire of the Sun (1987)
Amsterdamned (1988)
Rambo III (1988)
Indiana Jones - Last Crusade (1989)
Total Recall (1990)
De Noorderlingen (1992)
Cutthroat Island (1995)
Starship Troopers (1997)
Tomorrow Never Dies (1997)
Terminator 3: Rise of the Machines (2003)
Lara Croft Tomb Raider: The Cradle of Life (2003)
Hancock (2008)
Transformers: Dark of the Moon (2011)
The Bourne Legacy (2012)
Need for Speed (2014)

Dirk Johan Beer, vernoemd naar zijn in een jappenkamp omgekomen Indische opa, werd geboren in Oegstgeest. Zijn leeftijd noemt hij niet ('ik ben gestopt met tellen na 50'). Hij oogt fit, de huid gelooid als een oudere indiaan. Beer leidt het bezoek rond door zijn huis, een ruim ingedeelde villa met werkgarage en een lap stoffige grond, waar overdag eenden scharrelen en 's nachts coyotes.

Aqua Dulce telt een paar duizend inwoners, van wie veel werkzaam in de filmindustrie. De ranches kunnen bekend voorkomen: ze dienen al honderd jaar als decor voor films en series, net als grillige rotskammen vlak buiten het plaatsje, waar opnamen plaatsvonden voor The Flintstones en Star Trek. Zelfs de desolate wegen hier kenden een moment van roem, als decor voor Steven Spielbergs automobilistenthriller Duel.

Pal naast het huis van Beer staat een aanhangwagen vol stuntmatrassen - zijn basisset. Verderop een grote truck, met daarin een van zijn twee gepatenteerde stuntmobielen: platte opleggers met cockpits en 500 pk-motoren, die 250 kilometer per uur halen en te huur zijn voor filmopnamen. Als je Aaron Paul ziet racen in de blockbuster Need for Speed staat de bolide van de steracteur vastgeklonken op zo'n rijdend platform van Beer, die dan degene is die stuurt. Zo gaat dat.

Binnen in de villa is de Nederlandse oorsprong van de bewoners onmiskenbaar. Aan de muur een tekening van Peter van Straaten, op tafel Rens Kroes' dieetboek: 'Van mijn vrouw.' Echtgenote Irmgard, oud-fotomodel, was te zien in het KRO-programma Het mooiste meisje van de klas (aflevering zes, seizoen een).

Beers werkkamer is opgetuigd met door de jaren vergaarde filmsouvenirs: de uitgezaagde controlestick van de helikopter die hij - gepland - liet crashen in Air America (1990); het originele en genummerde (001) script dat Steven Spielberg hanteerde bij de opnamen van Indiana Jones and the Temple of Doom. Een van de zeldzame keren dat ook Beers gezicht op het filmdoek te zien was, alhoewel gecamoufleerd met Indiase tulband en bruine schmink, als hij uit een rijdend mijnkarretje wordt gemept.

Dickey Beer over het stuntwerk: `Het is echt een veilig beroep.'Beeld Ye Rin Mok

Duurste productie van het jaar

Aan de muur hangen oorkondes: nominaties voor de voornaamste filmstunt-awards (onder meer voor Terminator 3), plus een poster van Starship Troopers, het aanvankelijk onbegrepen, maar inmiddels als satirisch meesterwerk erkende sf-spektakel van Paul Verhoeven, die zijn landgenoot aanstelde als stuntcoördinator. De twee kenden elkaar nog van Spetters, waar Beer de motorcross-stunts deed. Dat een in Hollywood onbekende Nederlandse stuntman de leiding kreeg over het stuntteam van de duurste productie van het jaar (om en nabij de 100 miljoen dollar) was ongehoord. 'Eerst waren al mijn Amerikaanse collega's verontwaardigd', zegt Beer. 'Tot ik ze van werk ging voorzien. Er waren honderdvijftig stuntmannen nodig, dus na de opnamen was ik ieders beste vriend.'

Paul Verhoeven, gevraagd naar zijn ervaring met Beer: 'Er lopen genoeg stuntlui rond die zo kijken van: dat doe ik wel even. Dickey is straight. Dit kan wel, dit niet. Geen stoerdoenerij.'

Het begon met A Bridge Too Far, de verfilming van Cornelius Ryans boek over de Slag om Arnhem, uit 1977. Als James Caans legerofficier zijn open jeep dwars door het bos en vijandelijk vuur stuurt op weg naar de ziekenboeg, zit er een levenloze soldaat naast hem met bebloed hoofd: Dickey Beer. Hoe is dat zo gekomen?

De internationale productie streek neer in Deventer en een vriendin van de Nederlander wist dat ze figuranten zochten. 'Puur toeval. Ik mocht twee weken lang doen alsof ik dood was.'

Dat beviel: de stuntcoördinator vroeg of hij wilde blijven. Zo liet Beer zich zes maanden lang opblazen en doodschieten, begeleid door de meest ervaren Britse stuntlui. Engels sprak hij al: op zijn 15de trok de als bootsjongen in New York aangemeerde Beer kriskras door Amerika, zonder geld op zak. Toen de internationale filmkaravaan Deventer verliet, besloot de geschoolde technicus zijn eigen stuntgereedschap te ontwikkelen. 'Na een sprong landde je toen nog op een stapel kartonnen dozen en als de auto's over de kop moesten, plaatsten ze een schansje - vond ik nogal primitief.'

Fulltime stunten

In Los Angeles en omgeving wonen zo'n tien- à twintigduizend stuntmannen, zegt Dickey Beer. Slechts vijftienhonderd werken fulltime en die kunnen er goed van leven, van wie ongeveer vierhonderd heel goed. Tot slot is er de topgroep, vijfentwintig à dertig man, waartoe ook Beer wordt gerekend.

Beer knutselde een luchtmatras in elkaar dat hij testte bij de brandweertoren te Soest. En in plaats van de ingegraven minitrampoline, destijds de standaard als iemand moest worden weggeslingerd, bedacht Beer een plankje dat middels luchtdruk opzij klapt. Ga je erop staan, dan word je gelanceerd. Je moet wel meebewegen in de richting waar je wilt landen, ondervond Beer bij zijn eerste poging: 'Ik schoot kaarsrecht de lucht in.'

Wie Beer wil beledigen, moet hem een waaghals noemen. 'Waaghalzen hebben korte carrières; ik heb nooit iets gebroken, nooit in een ziekenhuis gelegen.' En ook een routinier kan vatbaar zijn voor angst, soms zomaar ineens. Beer had een Britse collega die al tig keer probleemloos van grote hoogten naar beneden was gesprongen. Tot hij op een dag verstijfde, voor een sprong van 20 meter. 'Ik heb hem aan zijn handje naar beneden moeten halen. Hij kon het daarna nooit meer.'

Zelf doet en deed hij in principe alles qua stunts, maar op werken met wilde dieren heeft hij het niet zo: te onvoorspelbaar. Die keer dat een baviaan ontsnapte op de set bij Tomb Raider is hij niet vergeten, of de grizzly die zijn klauwen bijna in zijn nek zette in Bear (2010), een productie van landgenoot Roel Reiné. Boten: ook zoiets. Beer mag de man zijn die als Huub Stapel uit de speedboot kukelt in Dick Maas' Amsterdamned, maar hij heeft zijn bedenkingen. 'Boten remmen niet.'

Auto's zijn een specialiteit. Hij schat dat hij zo'n zestig keer over de kop is geslagen in een voertuig voor een film. In personenauto's, pick-uptrucks, grote vrachtwagens, ja zelfs tanks. Of dat leuk is? Glimlach. 'Er is helemaal niks leuk aan. Je stoot je hoofd, je krijgt er blauwe plekken van. Maar als het gaat zoals gepland, dan geeft dat voldoening: de controle.'

Dickey Beer in Aqua Dulce.Beeld Ye Rin Mok

Een van de eerste keren dat Beer rondtolde betrof een promotiefilmpje voor de Nederlandse brandweer, eind jaren zeventig. 'Trut', roept Beer vanuit zijn personenauto naar een passerende fietsster, om vervolgens over de kop te slaan en in het kanaal te belanden. Er gaan weken aan vooraf, wil zo'n stunt veilig worden uitgevoerd. 'Je bouwt een kooiconstructie in de auto, de oorspronkelijke brandstoftank moet eruit, dan zet je een tankje erin, luchtdicht, zodat die niet ontploft en niet kan leeglopen als je op zijn kop landt; je maakt het motorblok vast met wat kettingen, je moet alles wat scherp is verwijderen van het dashboard, kuipstoel erin, vijfpuntsgordel, plexiglas achter de voorruit, banden extra oppompen zodat ze niet van de velgen glippen en airbags eruit - voor ons werk zijn die dingen levensgevaarlijk.'

Het vak is zo'n honderd jaar oud. Wat begon met dronkenlappen en werkloze durfals, die buiten de studio zaten te wachten tot ze voor een paar dollar van een gebouw mochten donderen, is uitgegroeid tot een industrie met opleidingsinstituten en een vakbond. Toch genieten de stuntuitvoerders nog altijd een status aparte in Hollywood: zelfs haarstylisten kunnen sinds enige tijd een Oscar winnen, maar stuntmannen nog altijd niet. Mogelijk speelt de door de industrie in stand te houden filmmagie een rol. Beer kent een A-ster die zijn vaste stuntdubbel direct ontsloeg toen die een voorname stuntprijs won; had hij maar achter de schermen moeten blijven. 'Schandalig van die acteur.'

Sterren zijn niet altijd makkelijk om mee te werken. 'Niet op tijd komen, schelden, te pas en te onpas mensen ontslaan, niet doen wat ze gevraagd wordt en terwijl je zeker weet dat álles veilig is, gaan klagen dat hun leven wordt geriskeerd. Nare trekjes. Er zijn acteurs die bankable zijn en miljoenen binnenslepen enkel om hun naam, maar toch steeds minder werk krijgen omdat iedereen weet: met hem of haar erbij is de sfeer verpest.'

Namen noemt hij niet. 'Soms zie je iemand op de set in een monster veranderen. Ik praat liever over de acteurs die ik zeer bewonder: Harrison Ford, Geena Davis, Angelina Jolie. Normale mensen, zonder poespas. Die willen ook geen bijzondere behandeling op de set.'

Ford staat binnen de filmwereld bekend als afstandelijk, Jolie werd in gelekte Sony-e-mails een 'verwend mormel' genoemd door een vooraanstaande producent. Het zegt Beer niks: 'Harrison is ontzettend verlegen. Als je hem in normale doen meemaakt, loopt hij met zijn hoofd gebogen, wat schuw.' Ze raakten bevriend tijdens het werk, kwamen bij elkaar thuis. 'Harrison had ook stuntman kunnen worden, die kon alles. Op de set van Indiana Jones vroeg de stuntcoördinator of hij niet iets minder zelf kon doen, omdat de stuntdubbel anders zijn bonus misliep.'

Tomb Raider

Angelina Jolie maakte hij enkel mee als actrice, niet als regisseur. 'Bij Tomb Raider moest ik vaak zeggen: nee Angie. 'Maar ik wil het en ik kan het!', zei ze dan. Ja, je kunt het, maar je kunt ook je enkel verstuiken bij een sprong en zonder jou stopt de productie. Het is een vechtertje, dus dat accepteerde ze dan met veel pijn en moeite, maar ze werd níét pissig. En ze gaf alles, altijd.'

Alhoewel hij goed bevriend is en graag samenwerkt met Roel Reiné, stapte Beer bij diens zee-epos Michiel de Ruyter halverwege de opnamen op. Het lag zeker niet aan de regie, zegt hij. 'Dingen gingen gewoon niet zoals ik gewend ben, meer wil ik daarover niet zeggen. Het had in elk geval niks met veiligheid te maken.'

Want ongelukken komen voor. In 2010 werkte Beer als stuntchauffeur op de set van Transformers 3, toen tijdens een gecompliceerde reeks stunts op een snelweg vol rijdende auto's een losgeschoten staalkabel dwars door het hoofd van een figurant sloeg. 'Ik zag het gebeuren: als een elastiekje schoot die weg, zo door het dak van haar auto. We zijn meteen gestopt met draaien, mochten met niemand praten. Ik was slechts een van de vele stuntchauffeurs, ik had daar niet de leiding.' De volgende dag gingen de opnamen verder. 'Afgrijselijk. Maar de film moet af, zo gaat dat.'

Op wat afgescheurde banden na, aan enkel en schouder, liep Beer zelf nooit kwetsuren op. Gewone, wat lullige onachtzaamheid bracht hem nog het meest in gevaar. Toen Luke Skywalker hem voor de derde take had neergeslagen in een scène voor Return of the Jedi, lieten crewleden de stuntman per ongeluk liggen in diens loodzware kostuum als gamorreaans gedrocht - lunchtijd. 'Ik kon mijn armen niet gebruiken, kreeg mijn masker ook niet af. En het was 40 graden, ik raakte bewusteloos, herademde mijn eigen lucht.'

'Ik praat liever over acteurs die ik bewonder'Beeld Ye Rin Mok

Toen Beer bijkwam, zat actrice Carrie Fisher over hem heen gebogen in haar sexy slavinnenfilmoutfit. Zij miste hem in de lunchzaal en was teruggelopen. 'Dus prinses Leia heeft mijn leven gered', constateert de stuntman. Het zijn de anekdotes die hem geliefd maken onder Star Wars-fans.

Zijn originele Stormtrooperhelm ('die kon je toen nog gewoon van de set meenemen') verkocht hij een paar jaar geleden op een veiling; de bedragen die ervoor betaald werden, liepen zo hoog op dat het onverstandig was het ding nog langer onverzekerd te bewaren. Ook populair is de officiële replica van de Biker Scout-helm uit de films, in de gesigneerde Dickey Beer-editie die wereldwijd wordt verkocht. Er waren destijds natuurlijk wel meer mensen op de set die dat specifieke keizerlijke kostuum droegen, relativeert Beer. 'Vermoedelijk ben ik de enige die nog leeft. Het is ook al ruim dertig jaar geleden.'

Stoppen met werken wil hij niet, nooit. Hij kan alles nog, óók vallen van grote hoogte. Soms, in het weekend, zien de buren van de ranch verderop Beers tienerdochter Aimey vanaf het dak van de villa naar beneden springen, boven op een in de tuin gelegen springplank die haar vervolgens lanceert richting valkussens. Dit alles onder toeziend oog van vader, die haar alvast wat coacht sinds ze aangaf wel iets te voelen voor zijn professie. Tot discussies binnen het gezin leidde dat niet. 'Nee', zegt Beer, stellig. 'Het is een veilig beroep.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden