Prinses Juliana, Gerard Reve, Bob Dylan: allemaal gevalletjes dankhaat

Haat voelen tegen degene die men eigenlijk dank verschuldigd is - typisch prinsjesgedrag.

Bob Dylan Beeld epa

Dat is het mooie van de betere biografie: dat de terugblik een heel leven doet kantelen. Dat met het afschrapen van de vernislaag de ruwe binnenkant zichtbaar wordt.

Dat Juliana van Oranje-Nassau een tragisch leven heeft geleid met haar Bernhard Leopold Frederik Everhard Julius Coert Karel Godfried Pieter van Lippe-Biesterfeld, is geen nieuws. Toch drong de dramatiek pas goed tot mij door toen ik gisteren fragmenten las en zag uit de biografie Juliana, vorstin in een mannenwereld, die deze week verschijnt van de hand van Jolande Withuis.

De onderzoeker had teruggeblikt op de Greet Hofmanszaak, waarin Bernhard zijn dolende vrouw 'publiekelijk aan de schandpaal had genageld'. Later, bij de ontmaskering van Bernhard als ontvanger van steekpenningen in de Lockheedaffaire, zou Juliana haar man steunen. De biograaf stond voor een raadsel: 'Hoe kan het dat iemand de man gaat redden die haar zo heeft teleurgesteld en vernederd?'

Voor de NOS-camera gaf ze het antwoord: 'Ze hoopte dat het goed kwam, bagatelliseerde de zaak, ze maakte er een kwajongensstreek van - ach, die jongen. Ze maakte het kleiner dan het was; het was een misdrijf.'

Daar kwam bij: 'Ze heeft, vrees ik, ook gehoopt dat Bernhard haar dankbaar zou zijn. Dat was een dure vergissing.'

Eenzaamheid laat zich niet afkopen, ook niet met steekpenningen. In haar biografie verwoordt Withuis het zo: 'Juliana's steun ten tijde van de Lockheedontmaskering had de liefde van haar echtgenoot niet doen groeien.' Voor de NOS-camera formuleert ze het scherper: 'Het begrip 'dankhaat' is helemaal op Bernhard van toepassing. Als iemand zijn vrouw niet dankbaar wilde zijn, was het wel Bernhard.'

Dankhaat. 'De haat die men kan voelen jegens degene die men eigenlijk dank verschuldigd is', las ik ergens. Ik kende de term niet, maar hij is mooi en fascinerend. Voer voor psychologen.

Bij een zoektocht kwam ik het woord vrijwel alleen tegen bij 'reaguurders' op Geenstijl, die Gerard Reve als geestelijk vader noemen (die het zou hebben gebruikt in combinatie met ontwikkelingshulp). Op de site past het begrip naadloos in het wereldbeeld vol haatbaarden en dobbernegers.

Er is nog een koning die worstelt met de liefde. Sinds de toekenning van de Nobelprijs voor de Literatuur aan Bob Dylan hult de gekroonde zich in radiostilte. Dat wil zeggen: de vermelding heeft één ochtend op zijn website gestaan, maar is daarna snel verwijderd. De vraag is of de vorst zijn lauwerkrans wel komt ophalen.

Prinsjesgedrag, vond ik. Het irriteerde me. Als je die prijs niet wilt en de waardering niet waardeert, heb dan op zijn minst het fatsoen dat even toe te lichten. Inmiddels, met dank aan de biograaf van Juliana, heb ik mijn diagnose klaar: een pathologisch gevalletje van dankhaat.

Daar helpt geen liefde tegen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden