Prins Bernhard 1911-2004

Een eenzijdig boek over een nog steeds fascinerende prins

Toen prins Bernhard (1911-2004) in februari 2004 in de Volkskrant zijn geruchtmakende open brief publiceerde, was historicus Gerard Aalders een van de antagonisten tot wie hij zich richtte. Bernhard had van toenmalig premier Balkenende toestemming gekregen in de blessuretijd van zijn leven eenmalig te reageren op 'vele, vaak gemene en ongefundeerde aantijgingen in publicaties en in de media¿. Dat aan het eind van dat jaar de zelfrechtvaardiging dunnetjes zou worden overgedaan, door postuum gepubliceerde interviews in De Groene Amsterdammer (Martin van Amerongen) en de Volkskrant (Pieter Broertjes en Jan Tromp), was op dat moment nog niet bekend.

Aalders kwam in Bernhards brief ter sprake, omdat hij in zijn kort tevoren verschenen boek Leonie - Het intrigerende leven van een Nederlandse dubbelspionne een hoofdstuk had gewijd aan 'De 'stadhoudersbrief¿ van prins Bernhard aan Hitler¿. In die vermeende brief zou de prins in april 1942 aan de nazi¿s zijn diensten hebben aangeboden om als Gauleiter (stadhouder) Nederland te besturen. Maar de brief is nooit opgedoken, volgens de prins simpelweg omdat het allemaal 'onzin¿ en 'absurd¿ was. Het ergerde hem mateloos dat het verhaal maar bleef terugkomen.

Ook in zijn nieuwe boek over Bernhard, met de veelzeggende titel Niets was wat het leek, wijdt Aalders er weer twaalf pagina¿s aan. Opnieuw zonder het document te hebben gevonden, maar wel met de omineuze toevoeging: 'Het laatste woord over de brief is vermoedelijk nog niet gesproken.¿ Het is deze subjectiviteit die de wetenschapper Aalders altijd in de weg heeft gezeten en tot veel kritiek van vakgenoten heeft geleid. Historicus Cees Fasseur noemde Aalders en andere aanhangers van de stadhouders-sage ooit 'late slachtoffers van de Duitse nazi-propaganda¿.

Aalders¿ boek is een synthese van wat hij eerder over Bernhard schreef - in zijn bibliografie somt hij zestien relevante publicaties op. Hij noemt het geen biografie, maar een 'strapatsografie¿. Het is een getuigenis van zijn persoonlijke preoccupatie met de 'vele grote, maar ook kleinere misstappen¿ die Bernhard tijdens zijn leven heeft begaan. Steeds is er de verbazing hoe het toch kon dat deze geldzuchtige dandy - op het omslag afgebeeld met zonnebril en dikke sigaar - zo¿n goed en zelfs heldhaftig imago had bij het grote publiek.

De auteur loopt ze allemaal nog eens na, de schandalen en schandaaltjes - Hofmans, Lockheed, de connecties in de wapenhandel, de zucht naar auto¿s, vliegtuigen en vrouwen. Aalders voelt zich gesterkt door het werk van Annejet van der Zijl, die in 2010 een ander licht over Bernhard liet schijnen dan gebruikelijk was. Zij hield op waar de oorlog begon, Aalders trekt de lijn met verve door. 'Dat gecorrigeerde beeld, van mythes ontdaan, zou hem groot verdriet hebben gedaan,¿ concludeert Aalders met kennelijk genoegen, want 'Bernhard wilde zo witgewassen mogelijk in Delft worden bijgezet¿.

In zijn voorwoord schrijft Aalders: 'Het staat vast dat prins Bernhard heel charmant, charismatisch, aardig, attent, begaan humoristisch en doortastend was.¿ Wie over die Bernhard wil lezen, kan elders terecht. Want Bernhard was ook 'een inhalig, gierig, zelfzuchtig, egocentrisch en omkoopbaar mens¿. Over deze duistere kant van de bij alles nog steeds fascinerende prins gaat dit eenzijdige boek.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden