Pretenties van Hollandia slaan dood in KLM-loods

Industrieproject 1: KLM Cargo door Theatergoep Hollandia, regie Johan Simons en Paul Koek. Gezien 31 januari in loods KLM Cargo, Schiphol....

HEIN JANSSEN

Een ode aan arbeid en vooruitgang. Dat had het zo omvangrijke Industrieproject 1: KLM Cargo van theatergroep Hollandia moeten worden. Hollandia wilde een voorstelling in drie delen maken over de industrialisatie in de twintigste eeuw en hoe de mens zich daarin staande probeert te houden. Bijna twee jaar voorbereiding, een grote stapel begeleidend drukwerk en in elke krant een toelichting van de makers.

Maar vlak voor de première moest deel drie worden geschrapt, vanwege technische en artistieke problemen. Dat deel zou moeten gaan over de toekomst en nu dat ontbreekt, sta je na afloop toch met tamelijk lege handen. Ja, je hebt net als in een echt vliegtuig een maaltijd van KLM Catering genuttigd, je hebt gezien hoe kunstacteurs RTL4-presentatoren nadoen en er was een grappig ballet op muziek van Louis Andriessen. Maar hoe dat alles geduid moet worden als een ode aan arbeid en vooruitgang, wordt niet helder nu het samenvattende en vooruitblikkende deel ontbreekt.

Theatergroep Hollandia vaart na de boerendrama's van Johan Simons en het muziektheater van Paul Koek een andere koers. Men is op zoek naar een nieuwe vorm van engagement, naar het punt waar maatschappij en kunst elkaar zouden kunnen raken. Met het maken van een productie in de hal van KLM Cargo hoopt men dat acteurs, publiek en werknemers elkaar kunnen inspireren.

In Industrieproject 1: KLM Cargo zie je af en toe een heftruck voorbijrijden, een werknemer haalt een bekertje koffie uit de automaat en in het kantoortje van Euro Tracking maakt het personeel geintjes met elkaar. De echte arbeiders zijn hier couleur locale, ze zijn decoratie, meer niet.

Het lijkt allemaal erg gewichtig, maar KLM Cargo is in wezen een gewone Hollandia-voorstelling op locatie. Na drie keer in de rij te hebben gestaan (eerst bij de toegangspoort, dan bij de kassa en ten slotte voor de koffie) begint deel één, een choreografie op het muziekstuk Workers Union van Louis Andriessen. De acteurs verplaatsen zich als mechanische poppetjes door de hal. Deze menselijke machinerie verbeeldt het verleden, het begin van de industrialisatie en daarmee de welvaart. Het zijn vermakelijke beelden, geïnspireerd op films als Modern Times van Chaplin en Metropolis van Fritz Lang.

Het publiek wordt vervolgens meegenomen naar een andere hal, vol stellages, dozen en bedrijvigheid. We eten wat zalm, koolsla en Franse kaas en kijken intussen naar een toneelstukje met types die Hollandia omschrijft als 'een karikaturale doorsnee van hedendaagse Nederlanders'. Ze zijn gerecruteerd uit de amusementsindustrie van Aalsmeer en de roddelbladen. Bert Luppes speelt een RTL4-presentator, Elsie de Brauw zijn vrouw die veel weg heeft van Vanessa. Jeroen Willems en Peter Paul Muller zijn een homostel dat het alleen maar heeft over opera, de nieuwe parketvloer en of ze het kattenluikje nu wel of niet hebben dichtgedaan. Allemaal zijn ze opgetuigd met opzichtige kostuums, nepsnorren en pruiken uit de feestwinkel.

Je zou kunnen twijfelen aan de oprechte bedoelingen van het regieduo Simons/Koek. Het gedoe met die echte arbeiders wordt dan decadent en al die RTL4-cliché's gemakzuchtig dédain. Ik twijfel niet aan die bedoelingen, maar het gevaar van elitair kunsttoneel ligt wel degelijk op de loer. Dat in het toneelstukje ook een kunstcritica type Anna Tilroe optreedt die het almaar heeft over het 'dubbelspel tussen instinct en intellect', geeft onvoldoende tegenwicht.

De betekenis van dit alles hadden we dus moeten doorgronden in het derde deel: een theatraal debat over de houdbaarheid van toekomstdromen, met filosofische teksten van Plato en Socrates, interviews uit kranten en boeken. Daar is Hollandia niet uitgekomen, zo blijkt uit een inlegvel in het programmaboekje. 'In de beslotenheid van het repetitielokaal mocht deze tekst dan wel tot leven komen, maar in de beton- en staalwerkelijkheid van de Export Aanname Loods bleek hij, wat we ook deden, dood te slaan.'

Ter afsluiting van de avond worden nu twee korte fragmenten uit vorige Hollandia-producties aangehaald. Zo sta je even na tienen weer buiten. Je ruikt de kerosine, je ziet de door neon verlichte nachtnevel, je denkt aan de kansen die hier, juist op Schiphol, liggen om theater te maken zoals Hollandia dat wil. Maar je moet je behelpen met een boekje vol teksten over de diepere bedoelingen van Industrieproject 1: KLM Cargo. Het lijkt wel het basismateriaal bij een cursus Modern Theater. Waarom zien we al die prachtige theorieën niet in de voorstelling? Wat is er gebeurd met de verbeelding, en wat met de kracht van het theater zelf?

Hein Janssen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden