Interview

Prediken bij Obese. Is tv de nieuwe kerk?

De programma's van RTL verbinden en verheffen, dat vinden de politici en journalisten die onlangs de Machiavelliprijs uitreikten aan deze commerciële zender. De jury stelde dat televisie de plek van de kerk overneemt. V vroeg vier geestelijken naar hun favoriete 'verbindende' serie.

Beeld ANP

Het was een duidelijke uitspraak, vorige maand in het juryrapport van de Machiavelliprijs: 'Media hebben de bindende rol van instituties als kerken en politieke partijen overgenomen.'

De prijs, jaarlijks uitgereikt aan een organisatie of persoon die een grote bijdrage leverde aan 'de publieke communicatie', ging naar RTL Nederland. Dat was voor velen even schrikken: hoe kon de jury, bestaande uit politici, journalisten en communicatiedeskundigen, de makers van Obese en Een dubbeltje op zijn kant prijzen vanwege het goed vervullen van een 'verheffingstaak'?

Het waren die programma's die het uiterst lovende juryrapport expliciet noemde - die over schulden, armoede en obesitas. Programma's die niet alleen vernieuwend en gedurfd zijn, maar ook 'bindend' - precies zoals de kerken dat vroeger waren. Is RTL de nieuwe kerk? En hoe denkt 'de oude kerk' daar eigenlijk over? Een dominee, rabbijn, priester en imam over hun favoriete 'verbindende' televisieprogramma. Wat kunnen zij daarvan leren?

Kerk online

Op de website kerkdienstgemist.nl worden de zondagse diensten van 1.200 Nederlandse kerken uitgezonden. Ook zijn onlinekerken in opkomst: netwerken op internet waar gelovigen levensvragen kunnen delen en virtuele kaarsjes kunnen branden. Tevens zijn er apps die gelovigen bijstaan.

Eva Jinek in haar talkshow, Jinek.

Yassin Elforkani (32), jongerenimam uit Amsterdam-Slotervaart en ondernemer.

Jinek, KRO-NCRV

'Jinek is een maatschappelijk verantwoord programma. Er wordt minder eenzijdig over moslims bericht dan in de meeste andere programma's. Je ziet dat veel programma's omwille van de kijkcijfers liever een radicale moslim uitnodigen dan een evenwichtiger persoon met een beter verhaal. Dat zet de verhoudingen binnen Nederland op scherp en komt de binding niet ten goede. In Jinek wordt gelukkig wel regelmatig gekozen voor evenwichtige moslims. De redactie heeft expertise en ingangen in de moslimgemeenschap. Ik merk dat binnen mijn vriendenkring. Ik hoor regelmatig van prominenten uit de gemeenschap dat ze door Jinek zijn gebeld. Over een programma als De Wereld Draait Door hebben ze het zelden.

'Waar ik ook weleens naar kijk: programma's die hardnekkige problemen uit de samenleving laten zien én oplossen. Prachtig. Obese, bijvoorbeeld. Het programma heeft mij de ogen geopend; ik ben 22 kilo afgevallen. Het doorzettingsvermogen van die mensen inspireerde enorm. Natuurlijk vloeien in die shows tranen, maar dat is geen sensatiezucht, het is de kale werkelijkheid.'

Het programma Obese heeft de ogen van Yassin Elforkani geopend. Hij is 22 kilo afgevallen. Beeld ANP
Tim Hofman interviewt zieke jongeren in het BNN-programma Je zal het maar hebben.

Roderick Vonhögen (46), Priester van het aartsbisdom Utrecht, bijgenaamd de podcastpriester. Hij is tevens columnist, spreker en mediadeskundige.

Je zal het maar hebben, BNN

'Je zal het maar hebben draait om jongeren met een ziekte die voor hen levensbepalend is. Het programma houdt de samenleving een spiegel voor: hoe gaan we om met mensen die anders zijn? Dat vind ik dichtbij het evangelie liggen. De patiënten mogen gezien worden en doen er toe. De presentatoren - eerst Valerio Zeno, nu Tim Hofman - zijn jong, hebben hetzelfde taalgebruik als de zieke jongeren en staan dicht bij hun belevingswereld. Ik herinner me een uitzending waarin een jongen trek had in kipnuggets. Het interview verplaatste zich vervolgens gewoon naar de KFC. Dat maakt een gesprek authentiek.

'Ik heb veel geleerd van Je zal het maar hebben. Vaak weet ik aan ongeneeslijk zieken niet precies wat ik moet vragen. Het wordt snel ongemakkelijk. Dit programma leerde mij gewoon op ze af te stappen. Het zijn precies dezelfde mensen, ze hebben alleen iets. Ook de kerk in het algemeen kan ervan leren. De kerk keert zich te veel naar binnen en richt zich alleen op overleven. Het programma spoort de kerk aan zich weer over anderen te buigen.'

Roderick Vonhögen heeft veel geleerd van Je zal het maar hebben. Beeld ANP Kippa
Arie Boomsma helpt jongeren met hun coming out in het tv-programma Uit de kast.

Marianne van Praag (58), rabbijn van de Liberaal Joodse Gemeente in Den Haag, Gelderland en Flevoland. Een van de eerste vrouwelijke liberaal Joodse rabbijnen in Nederland.

Uit de kast, KRO

'Uit de kast haalt homoseksuele jongeren uit een verdomhoekje. Presentator Arie Boomsma helpt hen uit de kast te komen en laat zien dat ze mogen zijn wie ze zijn. Daarmee vervult de KRO in mijn ogen een religieuze plicht: om steun te geven en te begeleiden. Ik geloof dat homoseksualiteit niet door de Bijbel wordt tegengesproken. In Genesis staat dat God een mannelijke en vrouwelijke kant aan de mens gaf - voor mij het bewijs dat seksualiteit in de kerk überhaupt geen issue moet zijn. Ik zie dat twee mannen of twee vrouwen soms niet meer hand in hand over straat durven gaan, terwijl ze dat tien jaar geleden nog wel deden. Kerken zouden naar voren mogen komen om respect te prediken. Maar zo lang dat niet gebeurt, is een programma als Uit de kast heel waardevol. Natuurlijk gaat het de makers uiteindelijk om de kijkcijfers, maar ik vind dat geen probleem. Als je een mensenleven redt, red je de wereld, zegt het jodendom.

'Uiteindelijk denk ik dat de media het bestaan van de kerk niet zullen uitsluiten. In de kerk hoop je toch een vorm van spiritualiteit te vinden. Dat kan de televisie nooit bieden.'

Marianne van Praag vindt het programma Uit de kast heel waardevol om respect te prediken. Beeld ANP
In Een dubbeltje op zijn kant helpt presentator John Williams gezinnen die zich in een financieel moeilijke situatie bevinden.

Ruben van Zwieten (31), predikant en oprichter van De Nieuwe Poort, een spirituele ontmoetingsplaats op de Amsterdamse Zuidas.

Een dubbeltje op zijn kant, RTL

'In Een dubbeltje op zijn kant helpt presentator John Williams gezinnen die zich in een financieel moeilijke situatie bevinden. RTL werpt zich dus op als instituut waarin deze mensen worden opgevangen, zoals de kerk dat vaak was.

Toch is er een groot verschil: echte ontmoetingen vinden alleen plaats tussen het geportretteerde gezin en de programmamakers. De rest zit er op de bank naar te kijken - gebouwd aan een echte gemeenschap wordt er dus niet. Maar de kijker kan zich na het zien van het programma wél bewust worden van zijn eigen luxepositie. En kijkers die zelf financiële problemen hebben, kunnen zich door het programma gesterkt voelen. Ik kan niet kijken in het hart van de programmamakers. Worden ze gedreven door kijkcijfers of willen ze écht iets bereiken? De motivatie van iemand die in de kerk werkt, is minder bevuild.'

Ruben van Zwieten vindt dat RTL zich als instituut opwerpt waarin mensen met schulden worden opgevangen, zoals de kerk dat vaak was.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden